Tanım
Hakim (Yargıç); devlet ile birey arasında, bireylerin kendi aralarında veya iki idare arasında ortaya çıkan anlaşmazlıklar ile kamu düzenini bozan suçlara ilişkin konuları inceleyen kişidir. Anayasaya, kanunlara ve hukuka uygun olarak, vicdani kanaatine göre ve bağımsız karar verir.
Görevler
Hakimler iki gruba ayrılır:
- Devletle vatandaşlar ve kamu kuruluşları arasında çıkan uyuşmazlıkları inceleyen ve karara bağlayanlara idari yargı hakimi denir.
- Vatandaşlar arasında çıkan uyuşmazlıklarla ilgili karar verenlere adli yargı hakimi denir.
Her iki grup hakimin yürüttüğü görevler şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- Kendisine gelen dava konusu dosyayı incelemek.
- Davacı ve davalı taraflar ile onların avukatlarını, tanıkları ve bilirkişileri dinlemek.
- Sunulan bilgi ve belgeleri almak, dava dosyalarına eklemek ve değerlendirmek.
- Ceza davalarında Cumhuriyet savcısını, mağduru, sanığı ve tanıkları dinlemek.
- Kanıtlar ve verilen ifadeler ile yürürlükteki kanunlar ışığında dava hakkında hüküm vermek.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Hakimlerin kullandığı başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Yürürlükteki yasalar, Danıştay kararları, Yargıtay içtihatları, doktrinler ve yabancı ülkelerdeki uygulamalar ile ilgili yayınlar.
- Resmi mühürler ve kaşeler.
- Dava konusu olan dosya, evrak ve kayıtlar.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Hakim (Yargıç) olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Sözel yeteneğe sahip olmak.
- Sosyal bilimlere ilgili ve bu alanda başarılı olmak.
- İkna gücüne, sağlam bir mantık ve analiz-sentez gücüne sahip olmak.
- Sorumluluk sahibi olmak.
- Okumayı ve araştırmayı sevmek.
- Değişik görüşlere ve yeniliklere açık olmak.
- Sabırlı ve anlayışlı olmak.
- Tarafsız karar verebilmek.
Çalışma ortamı ve koşulları
Hakimler, Adalet Bakanlığına bağlı mahkeme salonlarında resmi kıyafetle görev yaparlar. Çalışma ortamı temiz, düzenli ve rahattır. Yargıçların çalışma saatleri düzenlidir; atama nedeniyle sık sık yer değiştirme söz konusu olabilir.
Çalışma sırasında oturma, dinleme, düşünme ve yorumlama etkinliklerinde bulunurlar. Hakimler, mahkemelerin bağımsızlığı ve hakimlik teminatı esaslarına göre görev yaparlar. Hiçbir organ, makam veya merci hakimlere emir veremez, öneri ve telkinde bulunamaz. Hakimler Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler.
Yargıçlar görevleri sırasında şu kişilerle iletişim kurarlar:
- Meslektaşları.
- Avukatlar.
- Savcılar.
- Hukukçular.
- Kamu yöneticileri.
- Mübaşirler.
- Bilirkişiler.
- Yurttaşlar.
Yargıçlar kararlarında bağımsızdırlar.
Meslek eğitimi
Ön eğitimin verildiği yerler
Hakimlik mesleği adli yargı hakimliği ve idari yargı hakimliği olmak üzere iki branşa ayrılır.
Adli yargıda ön eğitim hukuk fakültelerinde verilir. İdari yargıda ön eğitim hukuk fakültesinden mezun olanlar için hukuk fakültelerinde verilir. Hukuk fakültesinden mezun olanlar dışından alınacak adaylar bakımından ise her dönemde alınacak aday sayısının yüzde yirmisini geçmemek üzere, ihtiyaç oranında; hukuk veya hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat ve maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olanların eğitim gördüğü bölümler de belirtilmiştir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin ön eğitiminin verildiği hukuk, siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat ve maliye fakültelerine girebilmek için şu koşullar aranır:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak.
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak.
Hakimlik mesleğine yönelik diğer koşullar şunlardır:
- Türk vatandaşı olmak.
- Giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının son günü itibarıyla, lisans ve lisansüstü öğrenimi yapmış olanlar için otuz, doktora öğrenimini tamamlamış olanlar için otuz beş yaşını bitirmemiş olmak.
- Askerlikle ilgisi bulunmamak veya muvazzaflık hizmetini yapmış, ertelenmiş ya da yedeğe geçirilmiş olmak.
- Adalet Bakanlığınca açılan sınavda başarılı olmak.
- Sonraki iki yıl boyunca yoğun bir eğitim programı uygulanan stajı tamamlamak ve staj sonucunda yapılan sınavda başarılı olmak.
- Taksirli suçlar hariç olmak üzere, ağır hapis veya üç aydan fazla hapis ya da affa uğramış olsa bile Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar ile zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı bir suçtan hükümlü bulunmamak.
- Kaçakçılık, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma veya Devlet sırlarını açığa vurma suçlarından hükümlü bulunmamak.
- Bu suçlardan veya taksirli suçlar hariç olmak üzere üç aydan fazla hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren bir fiilden dolayı soruşturma veya kovuşturma altında olmamak.
- Yazılı yarışma sınavı ile mülakatta başarı göstermek.
- Hakimlik ve savcılık mesleğine yakışmayacak tutum ve davranışlarda bulunmamış olmak.
Yukarıdaki niteliklere sahip olup yazılı yarışma sınavı ile mülakatta başarı gösterenler, başarı derecelerine göre sıraya konularak Adalet Bakanlığınca önceden belirlenen ihtiyaç sayısına göre adaylığa atanırlar. Daha önce başka görevlerde kadro, maaş ve derece yönünden kazanılmış haklar da dikkate alınır.
Hakimliğe kabul edilmede, daha önce serbest avukatlık yapmış olanların avukatlıkta geçen sürelerinin tamamı değerlendirilir. İhtiyaç sayısına göre atananların dışında kalanlar bir hak iddia edemezler. Doktora yapanlar sadece mülakata tabi tutulurlar.
Stajını tamamlayan ve olumsuz durumu görülmeyen adayların mesleğe kabullerine Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca karar verilir.
Eğitimin süresi ve içeriği
Hukuk fakültelerinde eğitim süresi 4 yıldır. Eğitim süresince başlıca şu dersler verilir:
- Anayasa hukuku.
- Hukuk başlangıcı.
- Medenî hukuk.
- Roma hukuku.
- Yargı örgütü ve adalet meslek etiği.
- Genel kamu ve insan hakları hukuku.
- Borçlar hukuku genel hükümler.
- Uluslararası hukuk.
- Ceza hukuku genel hükümler.
- Ticaret hukuku.
- Medenî usul hukuku.
- İdari yargılama hukuku.
- Eşya hukuku.
- Bilişim hukuku.
- Ceza muhakemesi hukuku.
- Deniz ticareti ve sigorta hukuku.
- İcra ve iflâs hukuku.
- İş ve sosyal güvenlik hukuku.
- Kıymetli evrak hukuku.
- Uluslararası özel hukuk.
- Miras hukuku.
- Fikri mülkiyet hukuku.
Adli yargı hakim adayları stajlarını adliye mahkemelerinde, Cumhuriyet savcılıklarında, icra dairelerinde ve sorgu hakimliklerinde yaparlar.
İdari yargı hakim adayları stajlarının ilk bir yılını Danıştay’da, bir yılını da bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde yaparlar.
Staj süresi eğitimden sonra iki yıldır. Staj süresince ders niteliğinde konular verilir ve mahkemelerde uygulamalı eğitim yaptırılır.
Eğitim sonunda alınan belge
Mesleğin ön eğitimini tamamlayanlara mezun oldukları alana göre değişen lisans diploması ve unvan verilir.
Adalet Bakanlığının açmış olduğu hakimlik sınavını kazanan ve adaylık sürelerini bitiren kişiler “Hakim (Yargıç)” unvanını alırlar.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Hakimlerin çalıştığı yerler şunlardır:
Üst derece mahkemeleri
- Anayasa Mahkemesi.
- Danıştay.
- Yargıtay.
- Uyuşmazlık Mahkemesi.
- Askeri Yargıtay.
- Askeri Yüksek İdare Mahkemesi.
İlk derece mahkemeleri
İdari mahkemeler
- Vergi Mahkemeleri.
- Bölge İdare Mahkemeleri.
- İdare Mahkemeleri.
Adliye mahkemeleri
Hukuk mahkemeleri
- Asliye Hukuk Mahkemesi.
- Asliye Ticaret Mahkemesi.
- İş Mahkemesi.
- Kadastro Mahkemesi.
- Sulh Hukuk Mahkemesi.
- İcra-Tetkik Mercii Hakimliği.
Ceza mahkemeleri
- Sulh Ceza Mahkemesi.
- Asliye Ceza Mahkemesi.
- Ağır Ceza Mahkemesi.
Özel mahkemeler
- Devlet Güvenlik Mahkemesi.
- Çocuk Mahkemeleri.
Hakimliğe alınacak adayların sayısı kadro ve gereksinime göre Adalet Bakanlığınca saptanır. Stajını tamamlayan ve mesleğe kabul edilen adayların görevleri ve görev yerleri, adli ve idari yargı kuruluşlarının ihtiyaçları göz önünde bulundurularak Adalet Bakanlığınca belirlenir. Görev yerleri, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca yapılacak ad çekme ile belirlenir.
Toplumun bilinçli, hukuk kurallarına bağlı ve iyi yetişmiş yargıçlara gereksinimi vardır. Değişen ve gelişen dünyada teknoloji ile iletişim ve bilgi araçlarının mesleğe girmesiyle, yargıçların bu araçları kullanması gereklilik ve zorunluluk haline gelmiştir. Meslek sahiplerinin gelişmelere uyum sağlamaları ve kendilerini yetiştirmeleri gerekir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Meslek eğitimi süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisi ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler.
Ayrıca çeşitli resmi ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Eğitim sonrası
- Devlet Memurları Yasasına göre derecelerine uygun maaş alırlar.
- Yargıçlar, dört yıllık yüksek öğrenim görmüş diğer meslek sahiplerine göre bir üst dereceden göreve başlarlar ve iki yılda bir yükselirler.
- Maaşlarının yarıdan fazlası kadar tazminat alırlar.
- Mesleki eğitim ve öğretim kurumlarıyla kurslarda kendilerine görev verilenlere ders ve konferans saati başına ücret ödenir.
- Anayasa Mahkemesi asıl ve yedek üyeleri, birinci sınıf yargıçlar, Danıştay başkan ve üyeleri ayrıca ek ödemelerden yararlanırlar.
- Gittikleri keşiflerden ücret alırlar.
Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir. Ücret ve ödemeler görev, derece ve ilgili koşullara göre değişmektedir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Kaynak dosyada mesleki eğitimde ilerlemeye ilişkin ayrıca bir bilgi belirtilmemiştir.
İş hayatında ilerleme
Stajyer hakimler 657 Sayılı Devlet Memurları Yasasına göre 9. derecenin 1. kademesinden göreve başlarlar. İki yıllık stajdan sonra ilk atamalarında 8. derecenin 1. kademesine atanırlar. Her iki yılda bir derece alırlar.
On yıl fiilen hakimlikte çalışıp mesleğinde başarılı olanlar 1. sınıf yargıçlığa atanırlar. 1. sınıf yargıçlar yalnızca büyük şehir merkezlerinde çalışırlar.
İleri derecede mesleki birikime sahip olmak ve yasada belirtilen diğer koşulları taşımak koşuluyla yargıçlar Danıştay, Yargıtay, Anayasa Mahkemesi, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu gibi yüksek mahkemelerde ve yargı birimlerinde görev yapabilirler.
Adalet Bakanlığının izniyle adalet yüksek okullarında, üst göreve hazırlanma kurslarında, hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim kurslarında alanlarıyla ilgili ders ve konferans verebilirler.
Ulusal ve uluslararası kurul, kongre, konferans ve benzeri bilimsel toplantılara ve meslekleriyle ilgili diğer toplantılara katılabilirler.
Benzer meslekler
- Avukat.
- Savcı.
- Noter.
Kaynakça
- Meslek elemanları.
- ÖSYM Üniversiteler Yükseköğretim Programları ve Meslekler Rehberi-2000.
- Hakimler Savcılar Kanunu.
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması, ISCO-08.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı
- ÜNİ-VERİ
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri.
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.