Tanım
Yapay Zekâ ve Veri Mühendisi; farklı türdeki verileri analiz ederek ve işleyerek bu verileri yapay zekâ modellerinin kullanımına hazır hale getiren kişidir.
Verileri kullanarak belirli amaçlara yönelik tahmin veya analiz tabanlı modelleri eğitir. Modellerin oluşturulmasında kullanılan yapay zekâ algoritmalarını tasarlar veya iyileştirir.
Görevler
Yapay Zekâ ve Veri Mühendisi, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- Yapay zekâ alanındaki güncel algoritmaları, yeni teknolojileri ve kuralları araştırmak.
- Bilimsel literatürü takip etmek.
- İnsanlara ait düşünme, yorumlama ve çıkarım yapma yetilerini bilgisayarlara kazandırmaya yönelik çalışmalar yapmak.
- Geliştirilen yapay zekâ modelleri için tanımlı test senaryolarında yer alan her bir test durumunun başarılı olma koşullarını proje veya iş gereksinimlerine göre belirlemek.
- Yapay zekâ bileşenlerini, modüllerini ve modellerini test etmek ve çalıştırmak.
- Veri toplama süreçlerini modellemek ve test etmek için bilgisayar ortamında gerçekçi simülasyonlar oluşturmak.
- Veri tabanlarını planlamak, kurmak, kontrol etmek ve analiz etmek.
- Veri tabanlarını güvenli hale getirmek.
- Verilerin etiketlenmesine ve temizlenmesine destek vermek.
- Verileri, yapay zekâ algoritmalarının kullanabileceği veri kümeleri haline getirmeye destek olmak.
- Toplanan verileri kurumun ihtiyaçlarına yönelik düzenlemek.
- Yapay zekâ aracılığıyla analizlerin otomatik hale gelmesini sağlamak.
- Veriyi kullanarak çözümler geliştirmek ve öneriler sunmak için kurumsal veri madenciliği yapmak.
- Algoritmaları tasarlamak.
- Verileri kullanarak gerekli model eğitimlerini yapmak.
- Model için en iyi parametreleri belirlemek.
- Makine öğrenmesi modellerini diğer uygulayıcıların kolaylıkla erişebileceği ve kullanabileceği şekilde düzenlemek.
- Sistemin iyileştirilmesi ve güncel tutulmasına yönelik çalışmalar yapmak.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Donanım parkı
Meslekte kullanılan donanımlar arasında şunlar yer alır:
- Bilgisayarlar.
- Yüksek işlem gücüne sahip grafik ekran kartları ve tensör işlem kartları.
- Yüksek hafızaya sahip hafıza kartları.
- Hızlı depolama araçları, SSD ve benzeri araçlar.
- Bulut ortamları.
Yazılım parkı
Kullanılan yazılım ve teknoloji araçları şunlardır:
- Programlama dilleri: C++, Python, R ve Matlab.
- Makine öğrenmesi kütüphaneleri: PyTorch, TensorFlow ve Scikit-learn.
- Veri analizi ve görselleştirme araçları: NumPy, Pandas ve Matplotlib.
- Veri tabanları: SQL ve MongoDB.
- Büyük veri araçları: Apache Spark ve Hadoop.
- Bulut hizmetleri.
- Model dağıtım ortamları: Docker ve Kubernetes.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Yapay Zekâ ve Veri Mühendisi olmak isteyenlerin aşağıdaki özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Sayı ve sembollerle akıl yürütme gücüne sahip olmak.
- Bir işi öğelerine ayırıp işlem basamaklarını belirleme ve kavramsal modelleme becerisine sahip olmak.
- Analitik düşünme ve tasarım yeteneğine sahip olmak.
- Dikkatli ve sabırlı olmak.
- Yaratıcı ve tasarım gücü yüksek olmak.
- Kendini sürekli yenileyebilmek ve geliştirebilmek.
- İyi bir araştırıcı olmak.
- Matematik gibi sayısal bilimlere ilgi duymak.
- Uzay-şekil ilişkisi kurabilme yeteneğine sahip olmak.
- Soyutlama becerisine sahip olmak.
- Yeni bilgiler öğrenmeye açık olmak.
- İnovatif düşünebilmek.
- İnsanları gözlemleme yeteneğine sahip olmak.
- Teknolojik gelişmeleri takip edebilmek.
Çalışma ortamı ve koşulları
Yapay Zekâ ve Veri Mühendisleri genellikle ofis, endüstri ve laboratuvar ortamında çalışabilir. Uzaktan veya hibrit, yani hem evde hem işyerinde çalışma da mümkündür.
Çalışırken verilerle ve nesnelerle uğraşırlar. Verimli bir takım çalışmasına uyum sağlarken diğer insanlarla iletişimlerinde farklı türden elektronik araç ve programları etkileşimli şekilde eş zamanlı olarak kullanırlar.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, üniversitelerin Yapay Zekâ ve Veri Mühendisliği bölümünde verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine girebilmek için:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak.
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak.
Eğitimin süresi ve içeriği
Eğitim süresi 4 yıldır.
Eğitim süresince fizik ve matematik derslerinin yanı sıra aşağıdaki alanlarda dersler verilmektedir:
- Derin öğrenme.
- Büyük veri analitiği.
- Programlama.
- Veri yapıları.
- Algoritmalar.
- Nesneye yönelik programlama.
- Derin takviyeli öğrenme.
- Bilgisayarla görü.
- Veri madenciliği.
- Makine öğrenmesi.
- Automata.
- Doğal dil işleme.
- İş zekâsı.
- Veri ambarı kavramı.
- Büyük veri platformları.
- Gerçek zamanlı veri işleme ve analitiği.
- Üretken yapay zekâ algoritmaları.
- LLM (Large Language Models) eğitimi için kullanılan Finetuning ve RAG (Retrieval-Augmented Generation) metotları.
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimini başarıyla tamamlayanlara lisans diploması verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Ekonomi, endüstri ve bilimin geleceğini veri ve yapay zekâ yapılandırmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yayımlanan On İkinci Kalkınma Planı’nda yapay zekâ, nesnelerin interneti, artırılmış gerçeklik, büyük veri, siber güvenlik, ileri malzeme, robotik, mikro/nano/opto-elektronik, biyoteknoloji, hidrojen teknolojileri, yenilenebilir enerji teknolojileri, batarya teknolojileri, genom düzenleme, karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojileri, yeni nesil nükleer reaktörler, füzyon, kuantum, algılayıcı teknolojileri ve katmanlı imalat teknolojilerine ilişkin gerekli Ar-Ge altyapısının tesis edilmesi, projelerin yürütülmesi ve ihtiyaç duyulan nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesinin sağlanacağı belirtilmiştir.
Yapay Zekâ ve Veri Mühendisleri şu alanlarda çalışma imkânı bulabilir:
- Teknoloji şirketleri.
- Finansal kuruluşlar.
- Sağlık sektörü.
- Savunma sanayii.
- E-ticaret.
- Akademik araştırma kurumları.
- Diğer teknoloji alanları.
Teknolojinin olduğu birçok yerde çalışma olanağı bulunmaktadır. Yapay Zekâ ve Veri Mühendisleri aşağıdaki pozisyonlarda da çalışabilirler:
- Bilgisayar Mühendisi.
- Veri Bilimcisi.
- Veri Mühendisi.
- Yazılım Mühendisi.
- Yapay Zekâ Mühendisi.
- Veri Madencisi.
Yapay zekâ alanındaki araştırmaların sayısının her geçen gün hızla arttığı dikkate alındığında, hem akademi ve araştırma laboratuvarlarında hem de sektörde bu alanda yetişmiş iş gücüne ihtiyaç duyulduğu görülmektedir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Meslek eğitimi süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisi ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler.
Ayrıca çeşitli resmi ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Bunun yanı sıra, mesleğin eğitimi sırasında kişinin isteğine ve donanımına göre özel firmalarda çalışarak hem deneyim hem de kazanç elde edilebilir.
Eğitim sonrası
Çalışanların asgari ücretin iki katıyla başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilmektedir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Yapay Zekâ ve Veri Mühendisleri akademik kariyerlerine uygun olarak yükseköğretim kurumlarında araştırma görevlisi, doçent ve profesör gibi unvanlarla öğretim üyesi olarak görev yapabilirler.
Üniversitelerin ilgili bölümlerinden mezun olduktan sonra aşağıdaki konularda seminer, konferans veya eğitim programlarına katılarak kendilerini geliştirebilirler:
- Makine öğrenmesi algoritmaları.
- Yazılım üretim döngüsü.
- Veri girişi kurulumu.
- Veri madenciliği.
- Örüntü eşleme.
Yapay zekâ ve veri mühendisliği alanında yüksek lisans eğitimine devam etmek isteyen adaylar için çeşitli üniversitelerde bu alanda faaliyet gösteren yüksek lisans bölümleri bulunmaktadır.
İş hayatında ilerleme
Elde edilen lisansüstü eğitim ve tecrübeye göre mühendislik kademesinden üst yönetici kademesine kadar çalışabilirler.
Benzer meslekler
- Bilgisayar Mühendisi.
- Yazılım Mühendisi.
- Yapay Zekâ Mühendisi.
- Veri Mühendisi.
- Veri Bilimcisi.
- Makine Öğrenimi Mühendisi.
- Elektrik-Elektronik Mühendisi.
- Matematik Mühendisi.
- Yazılım Tasarımcısı.
- Yazılım Geliştirme Uzmanı.
Ek bilgiler
Yapay zekâ, insan beynine benzer şekilde mantık yürütme, analiz etme ve bir sonuca varma işlemlerinin makine eliyle yapılması için çalışır.
Bilgisayarda yapılan tüm işlemler kaydedilerek programlar ve yazılımlar aracılığıyla işlenir ve veriye dönüştürülür. Bu verilerin analiz edilmesi ve kullanılabilir hale getirilmesine veri mühendisliği denmektedir.
Toplanan veriler yapay zekâ aracılığıyla yorumlanır ve anlaşılabilir hale getirilir. Yapay Zekâ ve Veri Mühendisliği bölümü, birbiriyle alakalı iki disiplini içeren bir lisans dalıdır.
Kaynakça
- Meslek elemanları.
- Eğitim kurumları.
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması – ISCO-08.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı
- ÜNİ-VERİ
- Mesleğim Hayatım
- Türkiye İş Kurumu
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri veya Hizmet Merkezleri.
Bu dosya; meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla, meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.