Tanım
Sebze-Meyve ve Ürünleri İşleme Operatörü, sebze ve meyve sektöründe hammaddeden yarı mamul veya mamul madde üretiminde çalışan kişidir.
Görevler
Sebze-Meyve ve Ürünleri İşleme Operatörü, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- Taze sebze ve meyveleri işlemeye hazırlamak.
- Hammaddede fiziksel ve kimyasal analiz yapılmasına yardımcı olmak.
- Taze sebze ve meyveleri ambalajlamaya hazırlamak.
- Sebze ve meyveleri yıkamak, ayıklamak, çekirdeklerini çıkarmak, kabuklarını soymak, doğramak ve haşlamak.
- Pastörizasyon, sterilizasyon, boylandırma, fırınlama, aflatoksinli ürün seçimi ve dinlendirme işlemlerini gerçekleştirmek.
- Konserve üretiminde yardımcı olmak.
- Salça ve ketçap üretiminde yardımcı olmak.
- Sebze ve meyvelerin dondurulması işlemlerinde görev almak.
- Sebze ve meyvelerin kurutulmasına yardımcı olmak.
- Reçel ve marmelat üretiminde yardımcı olmak.
- Turşu ön işlemlerini yapmak.
- Fermente turşu üretmek.
- Sebze, meyve ve hazır yemek konservelerinin üretiminde yardımcı olmak.
- Çeşitli meyve ve sebzelerin dondurulması aşamalarında görev almak.
- Reçel, marmelat ve turşu çeşitlerinin üretim aşamalarında yardımcı olmak.
- Ürünleri kolilemek ve yükleme işlemini gerçekleştirmek.
- Kalite kontrol biriminde, hammaddenin kabulünden mamul maddenin sevkiyatına kadar geçen üretim prosesinde gerekli fiziksel ve duyusal analizlerin yapılmasına yardımcı olmak.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Meslekte kullanılan başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Ayıklama bantları
- Kalibrasyon elekleri
- Fermantasyon tankları
- Buhar tünel ve kazanları
- Kurutucu fırınlar
- Laboratuvar analiz malzemeleri
- Teraziler
- Optik ayırıcı seçim makineleri
- UV lambalar
- Dolum ve ambalajlama makineleri
- Etiketleme makineleri
- Yıkanma üniteleri
- Bilgisayarlı ayırma ve tasnifleme ekipmanları
- Kükürtleme ekipmanları (oda tipi, püskürtmeli)
- Refraktometre, pH metre, kumpas ve benzeri laboratuvar araçları
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Sebze-Meyve ve Ürünleri İşleme Operatörü olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olması gerekir:
- Temel bilimlere meraklı olmak, özellikle biyoloji ve botaniğe ilgi duymak
- Mekanik yeteneği gelişmiş olmak
- Sabırlı olmak
- Bulaşıcı hastalığı ve taşıyıcılığı bulunmamak
- Hijyen kurallarına dikkat etmek
- Disiplinli çalışabilmek
Çalışma ortamı ve koşulları
Sebze-Meyve ve Ürünleri İşleme Operatörü fabrika ve işletmelerde çalışır. Çalışma ortamı rutubetli olabilir. Makinelerle çalışıldığından ortam gürültülüdür.
Çalışma alanları çok karanlık veya çok aydınlık değildir. Birçok bölümde suyla çalışıldığından ortamlar nemli ve soğuk olabilir. Meslektaşlarıyla yakın ilişki içinde çalışırlar.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yeterli sayıda müracaat olması durumunda mesleki eğitim merkezlerinin Gıda Teknolojisi alanındaki “Sebze ve Meyve İşleme” dalında verilir.
Bu kapsamda kalfalık ve ustalık eğitimleri yürütülmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için aşağıdaki koşullar aranır:
- En az ortaokul mezunu olup zorunlu eğitim çağında olmak. Eğitim seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilir.
- Kayıt yaptıracak öğrencilerin sağlık durumlarının ilgili mesleğin öğrenimine elverişli olması. Programın özelliğine göre bu durum gerektiğinde sağlık veya sağlık kurulu raporuyla belgelendirilir.
- 14 yaşını doldurmuş olmak.
- Eğitim görmek istenen meslekte bir işyeri bulmak ve işverenle çıraklık sözleşmesi imzalamak.
Eğitim süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi ilköğretimden sonra 4 yıldır. Eğitimin 3 yılı kalfalık, 1 yılı ustalık eğitimidir.
Meslek seçimi 9. sınıfta yapılır. Ortak genel kültür dersleri ve meslek dersleri her sınıf seviyesinde verilir.
Eğitim haftada 1 gün mesleki eğitim merkezlerinde, 4 gün ise çıraklık sözleşmesi yapılan işyerlerinde verilir.
Çıraklık ve mesleki eğitim kapsamında ders programı genel bilgi dersleri ile meslek bilgisi derslerinden oluşur. Teorik olarak verilen bilgilerin yanında, işyerinde usta öğreticinin gözetimi altında pratik çalışmalar da yapılır.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitiminin 11. sınıfını başarıyla tamamlayanlara kalfalık belgesi verilir. 12. sınıfı başarıyla tamamlayanlara ise ustalık belgesi verilir.
Fark derslerini tamamlayanlar meslek lisesi diploması ve mesleğiyle ilgili işyeri açma belgesi alabilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Sebze-Meyve ve Ürünleri İşleme Operatörü şu işletme ve fabrikalarda çalışabilir:
- Salça fabrikaları
- Kuru ve yaş meyve işleyen fabrika ve işletmeler
- Konserve yapan fabrika ve işletmeler
- Reçel ve marmelat üretimi yapan işletmeler
- Turşu üretimi yapan fabrika ve işletmeler
- Dondurulmuş sebze ve meyve hazırlayan işletmeler
- Kurutulmuş sebze üreten işletmeler
- Sebze çeşnileri hazırlayan işletmeler
- Meyve ve sebze suyu üreten fabrika ve işletmeler
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı “Mesleki Eğitim Kanunu” gereğince, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere belirli oranlardan aşağı olmamak üzere ücret ödenir:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 30’undan,
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 15’inden,
- Aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30’undan,
- Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine asgari ücretin yüzde 50’sinden
aşağı olmamak üzere ücret ödenir.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıklarıyla ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Çalışanların asgari ücretten başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine ve çalışma kapasitesine göre değişmektedir.
Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki Eğitim Merkezinden diploma alarak mezun olanlara, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans ve lisans programlarını tercih ettikleri takdirde ek puan verilmektedir.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilirler.
Çeşitli eğitim ve kurslara katılarak mesleki bilgi ve beceriler artırılabilir.
İş hayatında ilerleme
Kaynak dosyada iş hayatında ilerlemeye ilişkin ayrıca bir bilgi belirtilmemiştir.
Benzer meslekler
- Gıda Teknisyeni
Ek bilgiler
Kaynak dosyada ek bilgiler bölümüne ilişkin ayrıca bir açıklama yer almamaktadır.
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- Meslekle ilgili işyerleri
- Çıraklık eğitimi programı kitapçığı
- “Çıraklık ve Yaygın Eğitim Faaliyetleri”, Millî Eğitim Bakanlığı Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü, Ankara-1999
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Meslek hakkında ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- https://kariyerkapisi.cbiko.gov.tr/
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: https://www.iskur.gov.tr/
- Mesleğim Hayatım web sitesi: https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı: http://www.osym.gov.tr/
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.