Tanım
Kuyumculuk ve Takı Tasarımı Teknikeri; kıymetli ve yarı kıymetli süs taşlarının, yani mücevher taşlarının, ayrıca altın, gümüş ve platin gibi soy metallerin ham veya işlenmiş halde tanınmasını ve isimlendirilmesini sağlar.
Bu malzemeleri çeşitli yöntemlerle işleyerek mamul hâle getirir. Özgün veya bilinen modellere göre takı tasarımı yapar.
Görevler
Kuyumculuk ve Takı Tasarımı Teknikeri, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- İmalatı yapılacak takıyı tasarlamak ve ölçülerini belirlemek.
- Kâğıt üzerinde karakalem ve renkli kalemlerle tonlama yaparak tasarım hazırlamak.
- Takı tasarımlarını dijital ortamda üç boyutlu olarak modellemek.
- Altın, platin, bakır, pirinç ve gümüş gibi metalleri veya bunların alaşımlarını ergiterek hazırlanan kalıba dökmek.
- Kalıptan çıkan parçaları tasarıma uygun olarak şekillendirmek.
- Soğuk şekillendirme, kaynak, santrifüj döküm, dövme, delme, kesme, bükme, birleştirme, haddeleme, basınç altında tutma ve inceltme gibi yöntemleri kullanmak.
- Tıraşlama, parlatma, temizleme ve kimyasal boyama yöntemleriyle yüzeyleri düzeltmek.
- Parçaları birleştirerek takılar oluşturmak.
- Parçaları bozulmuş takımları tamir etmek.
- Altın alım satımı işlerini gerçekleştirmek.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Meslekte kullanılan araç, gereç ve ekipmanlar arasında aşağıdakiler bulunur:
- Alçı, amonyak, asitler, ateş tuğlası, balmumu, biley taşı, boraks, boya ve zımpara.
- Tokmak, torna, vakum pompası, vibratör ve vulkanize kalıbı.
- Cendere, cila fırçaları, cila makinesi ve cilalar.
- Çark, çelik el kalemleri, damgalama makinesi, derece maşası ve yaldız makinesi.
- Domanika (mühür mumu), döküm mumu ve düzeltme demirleri.
- Düzeltme ve büyültme makineleri, eğe takımı, elektrikli kaynak makinesi.
- Ergitme kaşığı, ergitme ocağı, fırça makinesi, fırın ve yıkama makinesi.
- Fireyi önleyici iş elbiseleri, freze, freze uçları, haddeler ve havşa takımı.
- İstim makinesi, kalem makinesi, katkı maddeleri, kauçuk ve kaynak taşı.
- Kıl testeresi, kılavuz, pafta, kıymetli ve yarı kıymetli taşlar.
- Kişisel koruyucu donanım; iş elbisesi, kulaklık, maske, eldiven ve gözlük.
- Kurutma talaşı, kükürt, lazer takımı, LPG tüpü, büyüteç, malafalar ve maşa.
- Mat makinesi, matkap ve matkap uçları, mazgala makinesi.
- Mengeneler, mihenk taşı, mikrometre, kumpas ve kurutma makinesi.
- Mine, model kaşığı, motor yağı, mum kazanı, neşter ve nişadır.
- Örs, parlatma kâğıdı, pergel, pota, pota maşası, pres ve pres kalıbı.
- Raspa, rovetman, şide/ilice, tavlama ve kaynak şalomesı, tel ve astar.
Önceki bölüm bilgilerine göre kullanılan diğer araç ve ekipmanlar da şunlardır:
- Bilgisayar.
- Kuyumcu tezgâhı.
- Penseler, makaslar, kaynak tabancaları ve kaynak makineleri.
- Testere kolu ve testere kılları, eğeler, çiftler, gönye ve çelik pergel.
- Kaynak yardımcı malzemeleri, el ve masa mengeneleri, frezeler topluluğu.
- Eritme ocağı, silindirler, tavlama ocağı, asit ocağı ve döküm makinesi.
- Cila makinesi, presler, yıkama cihazları ve parlatma tamburu.
- Kumpas, yaylı kumpas, ölçülü yüzük malafları, bilezik ve yüzük ölçüleri.
- Elektronik terazi.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Kuyumculuk ve Takı Tasarımı Teknikeri olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- El becerisine sahip olmak.
- Ayrıntıları akılda tutabilmek.
- Sanatsal konularda yetenekli ve yaratıcı olmak.
- Şekilleri tasarlayabilmek ve bunları çizimle ifade edebilmek.
- Estetik görüş sahibi olmak.
- Dikkatli ve sabırlı olmak.
- Renk, şekil ve desen algısının yüksek olması.
- Başkalarıyla işbirliği yapabilmek.
Önceki bölüm bilgilerinde tasarım, çizim ve sanat yeteneğinin yüksek olması; dikkatli ve titiz davranılması gerektiği belirtilmiştir. Yaratıcılık, meslekte ilerlemeyi kolaylaştırıcı bir özellik olarak ifade edilmiştir.
Çalışma ortamı ve koşulları
Kuyumculuk ve Takı Tasarımı Teknikerleri atölyelerde çalışır. Çalışma ortamı sıcak ve madeni koku ile yüklü olabilir. Çalışmalar çoğunlukla kapalı, kirli, tozlu ve gürültülü ortamlarda yürütülür.
Meslek elemanları kuyumcular odasıyla, atölye personeliyle ve meslektaşlarıyla iletişim hâlindedir. Önceki bölüm bilgilerinde küçük takı atölyeleri ve fabrikaların da çalışma alanları arasında olduğu belirtilmiştir.
Meslek ekip çalışmasını gerektirir. Çalışırken meslektaşları, işyeri sahipleri, müşteriler ve kuyumcularla iletişim kurulabilir. Maden tozları ve kimyasal maddelerin yaydığı koku nedeniyle gerekli önlemler alınmadığında zehirlenme tehlikesi bulunabileceği belirtilmiştir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, üniversitelere bağlı meslek yüksekokullarının Kuyumculuk ve Takı Tasarımı bölümünde verilmektedir.
Ayrıca yüksekokulların Kuyumculuk ve Mücevher Tasarımı programında lisans düzeyinde de mesleğin eğitimi verilmektedir.
Kaynakta, bölümün önceki adının Takı Teknikeri olduğu belirtilmiştir. Meslek eğitimi daha önce meslek yüksekokullarının Uygulamalı Takı Teknolojisi bölümünde verilmekteyken bölümün adı Kuyumculuk ve Takı Tasarımı olarak değiştirilmiştir. Bu nedenle Uygulamalı Takı Teknolojisi adıyla artık öğrenci alınmadığı, eski bölüm bilgilerini içeren açıklamaların o dönemdeki eğitime ilişkin olduğu ifade edilmiştir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine girebilmek için:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak.
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak.
Meslek liselerinin, YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olanlar, Kuyumculuk ve Takı Tasarımı ön lisans programlarına geçerken ek puan almaktadır.
Kaynakta yer alan önceki bölüm bilgilerinde giriş koşulları ÖSYS kılavuzuna göre de açıklanmıştır. Buna göre lise veya dengi okul mezunu olmak ve ÖSYS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak gerekmekteydi. İlgili bölümlerden mezun olan meslek lisesi öğrencileri, Uygulamalı Takı Teknolojisi ön lisans programlarına geçerken ek puan almaktaydı.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin meslek yüksekokulu düzeyindeki eğitim süresi 2 yıldır.
Eğitim süresince aşağıdaki meslek dersleri ağırlıklı olmak üzere genel kültür dersleri de alınır:
- Temel Sanat Eğitimi.
- Kuyumculuk Temel Teknikleri.
- Mücevher Taşları.
- Sanat Tarihi.
- Mesleki Kimya.
- Mücevher Taşı İşlemeciliği.
- Teknik Resim.
- Takı Yapım Teknikleri.
- Mıhlamacılık.
Eğitim sürecinde staj yapma zorunluluğu vardır. Önceki bölüm bilgilerinde ise eğitim süresince mesleğin gerektirdiği nitelikler dikkate alınarak teorik ve uygulamaya yönelik bilgiler verildiği belirtilmiştir.
Eğitim sonunda alınan belge
Mesleki eğitimi başarıyla tamamlayanlara Ön Lisans diploması verilmektedir.
Kaynakta yer alan önceki bölüm bilgilerinde, o dönemdeki programın adıyla Uygulamalı Takı Teknolojisi ön lisans diploması verildiği belirtilmiştir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Türkiye’de geleneksel soy metallerden yapılmış ziynet eşyalarına hem takı hem de tasarruf amacıyla ilgi duyulması, hareketli bir iç piyasanın bulunmasına neden olmaktadır.
Meslek elemanı başka bir kişinin yanında çalışabileceği gibi kendi adına işyeri de açabilir. Kuyum sektörü Türkiye’de tümüyle özel sektöre dayalı olduğundan piyasa şartlarının hâkim olduğu bir sektördür. Meslek elemanlarının kendi branşlarında kamu sektöründe istihdam edilebilmeleri oldukça az sayıdadır.
Gelecekte teknolojik bilgilerle donanmış ve ustalığını işlediği parçalara yansıtan iyi yetişmiş uzman elemanlara ihtiyaç olacağı belirtilmiştir.
Kuyum ve mücevher sektörü
Tekniker sıfatıyla özel kuyum veya süstaşı işleme atölyesi açabilirler. Bunun yanı sıra sektörle ilişkili firmalarda şu alanlarda çalışabilirler:
- Yönetim.
- İmalat.
- Tasarım.
- Teknik danışmanlık.
- Sanat danışmanlığı.
- Satış elemanlığı.
Maden sektörü
Kendi başlarına veya özel ya da kamuya ait mücevher taşı madenciliği işletmelerinde şu görevleri üstlenebilirler:
- Üretici.
- Teknik danışman.
- Pazarlamacı.
Resmi hizmet sektörü
Kaynakta belirtilen resmi hizmet alanları şunlardır:
- Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünde mücevher uzmanlığı.
- Dış Ticaret Müsteşarlığında süstaşları grubu uzmanlığı.
- Maden İşleri Genel Müdürlüğünde süstaşları grubu uzmanlığı.
- Müzelerde arkeo-gemologluk.
- Turizm Bakanlığının Döner Sermaye İşletmelerinde takı ve süstaşı ürünlerinin pazarlamasında satış elemanlığı.
Önceki bölüm bilgilerinde belirtilen çalışma alanları
Önceki adı Takı Teknikeri olan bölüm bilgilerine göre meslek elemanlarının çalışma alanları kuyumcu atölyeleri ve fabrikalardır. Kuyumcularda vitrin kuyumcusu olarak, bujiterilerde, diş protez ve gözlük çerçevesi yapım atölyelerinde tasarımcı olarak çalışabilirler.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Öğrenciler eğitimleri süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisinden ve yurt hizmetlerinden yararlanabilir. Ayrıca çeşitli resmi ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Kaynakta yer alan önceki bölüm bilgilerinde, yükseköğrenim ve harç kredisi ile çeşitli kurum ve kuruluşların burs olanaklarından yararlanılabileceği belirtilmiştir.
Eğitim sonrası
Kamu sektöründe istihdam edilenler tabi olunan mevzuata göre maaş alır.
Özel sektörde çalışanların kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilir. Güncel ana meslek dosyasında sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Kaynakta yer alan önceki Takı Teknikeri bölüm bilgilerinde, kazanç düzeyinin mesleki tecrübe, bilgi ve beceri, çalışılan atölyenin kapasitesi gibi nedenlerle değiştiği; asgari ücret ile asgari ücretin iki katı oranında olabildiği belirtilmiştir. Bu ifade önceki bölüm bilgisine aittir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Kuyumculuk ve Takı Tasarımı Teknikeri ön lisans programını başarıyla tamamlayan öğrenciler, Lisans Öğrenimine Dikey Geçiş Sınavında (DGS) başarılı oldukları takdirde kılavuzda belirtilen programlara kontenjan dâhilinde dikey geçiş yapabilirler.
İş hayatında ilerleme
Kariyerine başarılı bir şekilde devam edenler üst düzey yönetici olabilirler. Kuyumculuk mesleğinin aşağıdaki bölümlerinde uzmanlaşabilirler:
- Altın ve Gümüş Kuyumculuğu.
- Mücevherat Kuyumculuğu.
- Mücevherat Tamirciliği.
- Kıymetli Taş Tıraş ve Perdah İşçiliği.
- Kıymetli Taş Takıcılığı.
- Kıymetli Metal Çekiciliği.
- Kıymetli Metal Varak İşçiliği.
- Mücevherat Oymacılığı.
Önceki bölüm bilgilerinde Takı Teknikerinin iş hayatındaki mesleki bilgi ve tecrübesine göre üst görevlere yükselme olanağına sahip olduğu belirtilmiştir.
Benzer meslekler
Kaynakta benzer meslekler olarak aşağıdakiler belirtilmiştir:
- Altın ve Gümüş İşlemecisi.
- Mücevharat Oymacısı.
- Mücevharat Tamircisi.
- Takı Teknikeri.
- Model Tasarımcısı.
- İmitasyon (taklit takılar) Yapımcısı.
Önceki bölüm bilgilerinde ayrıca şu meslekler benzer meslekler arasında yer almıştır:
- Taş ve Metal İşleme Teknikeri.
- Kuyumcu.
- Altın ve Gümüş İşlemecisi.
Ek bilgiler
Mesleğin uygulanması sırasında aşağıdaki faaliyetler yürütülür:
- İş organizasyonu yapmak.
- Çevre koruma önlemleri almak.
- İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin faaliyetleri uygulamak.
- Kalite Yönetim Sistemi kurallarına uygun çalışmak.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Önceki bölüm bilgilerinde belirtilen sorumluluklar şunlardır:
- Müşteriye ürünü zamanında ve eksiksiz teslim etmek.
- Ürünü belirtilen ayarda hazırlamak.
- İşçi sağlığı ve iş güvenliği tedbirlerine uymak.
Kaynakça
- Meslek elemanları.
- YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu.
- Uluslararası Standard Meslek Sınıflaması-ISCO 08.
- Üniversiteler yükseköğretim programları ve meslekler rehberi 2000 (Prof. Dr. Kuzgun).
- ÖSYS Kılavuzu 2017.
- Dokuz Eylül Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Kuyumculuk ve Takı Tasarımı öğretim elemanları.
- İzmir Kuyumcular Odası.
- Bölüm öğretim elemanları.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
Meslek ve eğitim hakkında ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı: https://kariyerkapisi.cbiko.gov.tr/
- ÜNİ-VERİ: https://www.cbiko.gov.tr/projeler/uni-veri
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: https://www.iskur.gov.tr
- Mesleğim Hayatım web sitesi: https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı: http://www.osym.gov.tr/
- Ulusal Meslek Bilgi Sistemi: http://mbs.meb.gov.tr/
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri.
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.