Tanım
Kuyumcu/Takı İmalatçısı; tüketici isteklerini ve kullanım alanlarını dikkate alarak tasarım yapan, altın ve gümüş gibi kıymetli metal ve alaşımları eriterek döküm yapan, bunları plaka veya tel hâline getirdikten sonra işleyerek ziynet eşyası meydana getiren ve/veya satan kişidir.
Görevler
Kuyumcu/Takı İmalatçısı, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak şu görevleri yerine getirir:
- İş organizasyonu yapar.
- Yapılacak süs eşyalarını ve takıları tasarlar, resmini çizer.
- Yapılacak parçaya uygun kalınlık ve boyda metali seçer.
- Platin, altın, gümüş veya bunların alaşımlarını ergiterek hazırladığı kalıba döker.
- Kalıptan çıkan parçalara tasarıma uygun olarak dövme, delme, basınç altında tutma ve inceltme gibi yollarla şekil verir.
- Tıraşlama, parlatma ve temizleme yöntemleri ile kimyasal boyalar kullanarak yüzeyleri düzeltir.
- Bozulmuş takımları tamir eder.
- Altın alım satımı yapar.
- Kuyumculuk görevleri sırasında iş bölümü yapar. Bu iş bölümüyle ilgili ayrıntılı bilgiler Ek bilgiler bölümünde yer almaktadır.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Tezgâh ve küçük el aletleri
- Tezgâh
- Eğeler
- Penseler
- Çekiçler
- Keski ve makas
- Kıl testere
- Heştek takımı ve zımbaları
- Örs
- Düz demir
- Oluklu demir
- Mengeneler
- Malafalar
- Raspa ve çelik kalemler
- Kaynak kabı
- Çift pergel
Büyük elektrikli ve motorlu aletler
- Eritme ocakları
- Astar için silindir
- Tel için hadde
- Vakumlu döküm ocağı
- Tavlama ve mine fırını
- Lazer makinesi
- Zincir makinesi
- Freze
- Cila motoru
- Vibratör
- Presler
Kaynak takımı
- Kaynak takımı (şalome)
Malzemeler ve kimyasal maddeler
- Testere kılı
- Freze uçları (füsurlar)
- Zımpara (brasse)
- Cila güderi
- Tel ve kıl fırçalar
- Asitler (kezzap, tuzruhu, zac yağı)
- Boraks
- Asitborik
- Karbonat
- Güherçile
- Siyanür
- Mihenk taşı
Tartı ve ölçü aletleri
- Terazi
- Mikrometre
- Kumpas
- Cetvel
- Yüzük ölçüleri
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Kuyumcu olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olması gerekir:
- Şekilleri algılayabilmek
- El ve gözlerini eşgüdümle kullanabilmek
- Bir resmin ayrıntılarını akılda tutabilmek
- Değişik mücevher modelleri tasarlayabilmek
- Tasarlanan modelleri çizebilmek
- Dikkatli ve sabırlı olmak
Yaratıcılık, meslekte ilerlemeyi kolaylaştıran bir özelliktir.
Çalışma ortamı ve koşulları
Kuyumcular atölyelerde çalışır. Çalışma ortamı sıcak ve madeni koku ile yüklü olabilir. Kuyumcular odasıyla, atölye personeliyle ve meslektaşlarıyla iletişim hâlindedir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yeterli sayıda müracaat olması durumunda mesleki eğitim merkezlerinin Kuyumculuk Teknolojisi alanı Takı İmalatı dalında verilir. Bu kapsamda kalfalık ve ustalık eğitimleri yürütülmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için şu koşullar aranır:
- En az ortaokul mezunu olup zorunlu eğitim çağında olanlar, eğitim seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilir.
- Kayıt yaptıracak öğrencilerin sağlık durumlarının ilgili mesleğin öğrenimine elverişli olması gerekir. Bu durum, programın özelliğine göre gerektiğinde sağlık veya sağlık kurulu raporuyla belgelendirilir.
- 14 yaşını doldurmuş olmak gerekir.
- Eğitim görmek istediği meslekte bir işyeri bulmak ve işvereni ile çıraklık sözleşmesi imzalamak gerekir.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi ilköğretimden sonra 4 yıldır. Eğitimin 3 yılı kalfalık, 1 yılı ustalık eğitimidir.
Mesleğin seçimi 9. sınıfta yapılır. Ortak genel kültür dersleri ve meslek dersleri her sınıf seviyesinde verilir.
Eğitim haftada 1 gün mesleki eğitim merkezlerinde, 4 gün ise çıraklık sözleşmesi yapılan işyerlerinde verilir.
Çıraklık ve mesleki eğitim kapsamında ders programı genel bilgi dersleri ile meslek bilgisi derslerinden oluşur. Teorik olarak verilen bilgilerin yanında işyerinde, usta öğreticinin gözetimi altında pratik çalışma yapılır.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitiminin 11. sınıfını başarıyla tamamlayanlara kalfalık belgesi, 12. sınıfını başarıyla tamamlayanlara ise ustalık belgesi verilir.
Fark derslerini tamamladıkları takdirde meslek lisesi diploması ve meslekle ilgili işyeri açma belgesi alınabilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Türkiye’de geleneksel metallerden yapılmış ziynet eşyasına, gerek takı gerekse tasarruf amacıyla, büyük ilgi duyulmaktadır. Bu sebeple hareketli bir iç piyasası bulunmaktadır. Özellikle bazı illerde bu alanda çok sayıda insan çalışmaktadır.
Meslek elemanı başka bir kişinin yanında çalışabileceği gibi kendi adına işyeri de açabilir. Meslek geçmişte daha basit el aletleriyle yapılırken kullanılan aletlerde gelişmeler olmuştur.
Kuyumculuk mesleğinde çalışanlar, yaptıkları işin gelecek kuşaklara sanat mirası olarak bırakılacak olması nedeniyle temel işlemleri ve değişiklikleri yakından takip etmek ve ustalıklarını sergilemek zorundadır.
El kuyumculuğu atölyelerde yürütülür. Altın kaplama işi seri üretim için yapılmaktadır.
Gelecekte teknolojik bilgilerle donanmış, ustalıklarını işledikleri parçalara yansıtan iyi yetişmiş uzman elemanlara ihtiyaç olacaktır.
Meslek elemanlarının bir bölümü imalat alanında, bir bölümü ise satış konusunda çalışmaktadır. Az da olsa işin iki kişi tarafından birlikte yürütüldüğü durumlar olabilir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince kazanç
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu gereğince, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere aşağıdaki tutarlardan aşağı olmamak üzere ücret ödenir:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 30’u
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 15’i
- Aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30’u
- Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine asgari ücretin yüzde 50’si
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıkları ile ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası kazanç
Çalışanların asgari ücretten başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilmektedir.
Kazanç, başka bir kişinin yanında çalışma veya kişinin kendi adına iş sahibi olma durumuna göre değişkenlik gösterir. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki Eğitim Merkezinden diploma alarak mezun olanlara, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans ve lisans programlarını tercih ettikleri takdirde ek puan verilmektedir.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilirler.
Çeşitli eğitim ve kurslara katılarak mesleki bilgi ve beceriler artırılabilir.
İş hayatında ilerleme
Kuyumculuk eğitimini tamamlayanlar, kendi olanaklarıyla kuyumculuk mesleğinin aşağıdaki bölümlerinde uzmanlaşabilirler:
- Altın ve gümüş kuyumculuğu
- Mücevherat kuyumculuğu
- Mücevherat tamirciliği
- Kıymetli taş tıraş ve perdah işçiliği
- Kıymetli taş takıcılığı
- Kıymetli metal çekiciliği
- Kıymetli metal varak işçiliği
- Mücevherat oymacılığı
Ayrıca bağımsız işyeri açabilirler.
Benzer meslekler
- Altın ve gümüş işlemecisi
- Kıymetli taş tıraş ve perdah işçisi
- Mücevherat oymacısı
- Mücevherat tamircisi
- Takı teknolojisti (teknikeri)
- Model tasarımcısı
- İmitasyon (taklit takılar) yapımcısı
Ek bilgiler
Kuyumculuk sektöründeki mesleklerle ilgili tanımlar aşağıdadır:
- Eritici (ocakçı): Kuyumculukta kullanılan değerli metalleri ocakta ve potalarda eriterek düz veya tel şidelere, derecelere ve kalıplara döker. Metalleri silindirlerden veya haddelerden geçirerek istenilen mikronda levha (astar) veya tel hâline getirir.
- Dökümcü: Takı tasarımcıları tarafından çizilen takı modellerinin kauçuk kalıplarda mumdan kopyalarını çoğaltır. Alçı kalıbını alarak indüksiyon ocaklarında santrifüjle seri hâlinde döküm yapar.
- Sadokar: Her türlü takıyı ham altından elle yapabilen ustadır.
- Mıhlayıcı: Takıların taşlarını ayarlayıp takılara monte eden ve tutturan ustadır.
- Kalemkar: Takıya nakış deseni yapılacaksa el kalemi veya makine kalemiyle bu işlemi yapan ustadır.
- Oymacı ajurcu: Kıl testereyle veya presle ajurlu takılar yapan ustadır.
- Mineci: Bazı altın takıların üzerinde görülen renkli emaye süslemeleri yapan ustadır.
- Yaldızcı kaplamacı: Elektroliz ile çeşitli kimyasal banyolarda bir metalin üzerini başka bir metalin iyonlarıyla kaplayan kişidir.
- Cilacı: Bitmiş takılara gereken parlaklığı veren polisaj ustasıdır.
- Ramalcı ifrazcı: Kuyumcu atölyelerinde işlemler sırasında oluşan fireyi, yani kaybı, geri kazanır ve bunların has altın hâline getirilmesi işlemini yapar.
- Ayar evleri: Kimyasal yöntemlerle ayarı bilinmeyen altının kesin milyem raporunu verir.
- Malzemeci: Kuyumcular için gerekli araç, gereç, malzeme, kimyasal maddeleri ve vitrin dekorlarını sağlar.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- 3308 Sayılı Kanun
- MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği
- T.C. MEB Çıraklık Dönemi Kuyumculuk Meslek Dalı Eğitim Programı
- Güncel Meslekleri Federal Çalışma Kurumu, Frankfurt-1992/1993
- Uluslararası Standard Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- MEDAK (Meslek Danışma Komisyonu) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amaçlı olup meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.