Tanım
Kök Hücre ve Doku Mühendisi; insan ve hayvanlarda hücre veya doku hasarlarının ve kayıplarının giderilmesi amacıyla, hastalara nakledilmek üzere vücut dokularının laboratuvar ortamında üretilmesi ve sağlıklı, doğal hücre ve doku oluşması için çalışmalar yapan kişidir.
Görevler
Kök Hücre ve Doku Mühendisi, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapar.
- İnsan ve hayvan vücudundaki hasarlı dokuların tedavisi ve yenilenmesi için laboratuvar ortamında yöntemler geliştirir.
- Hastalık araştırmaları için doku benzeri modeller oluşturur.
- Yapay dokular kullanarak insan ve hayvanların hasarlı dokularının onarılması konusunda araştırmalar yapar.
- Kök hücre laboratuvarında hücrelerin doku ve organlardan elde edilmesi, kültürü, farklılaşması ve karakterizasyonu çalışmalarında görev alır.
- Hücre ve dokuların uzun süreli saklanması ve gerektiğinde kullanılması süreçlerini yürütür. Bu kapsamda hücre dondurma, hücre çözme ve hücre kimliklendirme işlemlerini gerçekleştirir.
- Hücreleri mikroskoplarla canlı olarak izler.
- Doku ve organ tasarımları için hücre çevresindeki yapıya destek sağlayan doğal, sentetik ve metalik destekleyici maddeleri sentezler ve/veya kullanır.
- Destekleyici maddelerin kimyasal, biyolojik ve fiziksel özelliklerinin doku ve organdaki yapıyı taklit edebilmesine yönelik çalışmalar yapar.
- Hücrelerin köklülük özelliklerini hücresel, mikroskopik, morfolojik, kimyasal ve genetik düzeylerde inceler.
- Biyomekanik insan uzuvları üzerine araştırmalar yürütür.
- Doku ve organların anatomik ve fizyolojik yapılarına benzer modellemeler yapar.
- Kök hücrelerle birlikte üç boyutlu ortamları dener.
- Uygulanacak kök hücreleri takip eder.
- Bozuk kök hücrelerin tedavisine yönelik genetik değişiklikler yapar.
- Hücrelerin çoğalması ve farklılaşması için deneysel yöntemler geliştirir.
- Uygun hücre kaynakları ve bağışıklık sisteminin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapar.
- Doğal dokuların özellikleri ile tasarlanan dokular için gerekli minimum özelliklerin belirlenmesi üzerinde çalışır.
- Tasarlanan dokuların düzenlenmesi için mekanik sinyalleri belirler.
- Tasarlanan dokuların verimliliği ve güvenilirliği üzerine çalışmalar yapar.
- Süper kritik akışkan teknolojisi kullanılarak üretilen doku iskelesinin devreye girdiği noktada kemik hücrelerinin geliştirilmesine katkıda bulunur.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Meslekte kullanılan başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Hücre ve doku kültürü araştırma ve uygulama laboratuvarlarında bulunan cihaz ve ekipmanlar
- Hücrelerin ekimi için hava akış kabini
- Hücre kültürü için karbondioksitli inkübatör
- Hücre kültürü kabini
- Hücre belirteçlerinin saptanması için akım sitometrisi cihazı
- Gen ifade analizleri için polimeraz zincir reaksiyonu yapabilen PZR cihazı
- Hücrelerin genetik değişimleri için DNA aktarım ekipmanları
- Hücre salgılarının incelenmesi için ELISA ve Luminex gibi ekipmanlar
- Protein düzeyinde analizler için blotlama cihazları
- Üç boyutlu biyo-yazıcı
- Üç boyutlu kültür ortamları
- Biyoreaktörler
- Su banyosu
- Mikropipetler
- pH metre
- Sterilizasyon cihazları
- Distile su cihazı
- Derin dondurucular
- Buzdolabı
- Azot tankı
- Kişisel koruyucu ekipmanlar
- Çeker ocak
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Kök Hücre ve Doku Mühendisi olmak isteyenlerin:
- Programlı ve disiplinli çalışmaya yatkın,
- Sorumluluk duygusu yüksek,
- Dikkatli ve sistemli çalışmayı seven,
- Bilimsel araştırmalara ilgili,
- Grup çalışmasına yatkın ve uyumlu
kişiler olmaları gerekir.
Çalışma ortamı ve koşulları
Kök Hücre ve Doku Mühendisleri genellikle araştırma ve/veya uygulama laboratuvarlarında çalışırlar.
Laboratuvarlar sessiz, sakin ve hijyeniktir. Kimyasal maddelerin yaydığı koku bulunabilir. Araştırma yapılan konuya göre laboratuvarda gece geç saatlere kadar çalışma yapılması da söz konusu olabilir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, Hücre ve Doku Mühendisliği yüksek lisans programlarının bulunduğu üniversitelerde verilmektedir.
Mesleğin doktora düzeyinde eğitimi de bulunmaktadır.
Eğitime giriş koşulları
Hücre ve Doku Mühendisliği yüksek lisans eğitimine giriş için aşağıdaki koşullar aranmaktadır:
- Tıp Fakültesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Eczacılık Fakültesi, Biyomühendislik, Biyomedikal Mühendisliği, Biyoloji, Tıbbi Biyoloji, Moleküler Biyoloji ve Genetik, Veteriner Hekimlik, Kimya, Fizik, Fizik Mühendisliği, Kimya Mühendisliği veya Makine Mühendisliği bölümlerinden lisans diploması almış olmak
- ALES sayısal veya eşit ağırlıklı puan türünden belirlenmiş puanı almış olmak
- Enstitü tarafından açılacak yabancı dil sınavında, YÖKDİL sınavında veya eşdeğer ve geçerliliği olan yabancı dil sınavlarında Senato tarafından belirlenmiş taban puanı almış olmak
Eğitimin süresi ve içeriği
Eğitim süresi
Tezli yüksek lisans programının süresi, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç dört yarıyıldır. Programın azami süresi altı yarıyıldır.
Tezsiz yüksek lisans programının süresi, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç iki yarıyıldır. Programın azami süresi üç yarıyıldır.
Eğitim içeriği
Eğitim sürecinde aşağıdaki mesleki dersler ve konular yer almaktadır:
- Erişkin kök hücre biyolojisi
- Temel hücre kültürü ve aseptik teknikleri
- İleri hücre biyolojisi
- Doku mühendisliğinde yapı iskeleleri
- Klinik kök hücre uygulamaları
- Moleküler biyolojik teknikler
- Temel hematoloji
- İmmünoloji ve kemik iliği transplantasyonu
- İleri mikroskopik teknikler
- Temel polimer kimyası
- Pluripotent kök hücreler
- Doku mühendisliği ve uygulamaları
- Üç boyutlu doku mühendisliği
Program çerçevesinde laboratuvar ve klinik uygulamalarla pekiştirilmiş çok yönlü bir eğitim alınmaktadır.
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitim sonunda Kök Hücre ve Doku Mühendisliği yüksek lisans veya doktora diploması verilmektedir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Kök Hücre ve Doku Mühendisleri araştırma ve/veya uygulama yapan aşağıdaki kurum ve kuruluşlarda çalışabilirler:
- TÜBİTAK
- Biyomedikal firmalar
- Üniversiteler
- Hastaneler
- Araştırma merkezleri
- Laboratuvarlar
Türkiye’de kök hücre ve doku mühendisliği alanındaki iş olanaklarının hâlihazırda çok az sayıdaki üniversitede bulunduğu belirtilmektedir. Avrupa ve Amerika’da ise bu alandaki iş olanakları daha fazladır.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince kazanç
Meslek eğitimi süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisi ve yurt hizmetlerinden yararlanılabilir. Eğitim sürecinde projelerde burs alma imkânları da bulunmaktadır.
Eğitim sonrası kazanç
Kamu sektöründe istihdam edilenler, tabi olunan mevzuata göre maaş alırlar.
Özel sektörde çalışanların kazanç durumu asgari ücretin 2 katı ile başlayabilmekte ve çalışılan işyerinin büyüklüğü, kişinin tecrübesi, bilgisi, yeteneği, çalışma kapasitesi ve sektörün ücret düzeyine göre değişiklik gösterebilmektedir. Kazanç asgari ücretin 4 katına kadar çıkabilmektedir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Meslekte uzmanlaşma ve yükselme olanakları bulunmaktadır. İlgili yüksek lisans programının ardından doktora eğitimiyle mesleki uzmanlaşma ilerletilebilir.
Bu çerçevede AR-GE ve hücre üretim laboratuvarlarında laboratuvar şefliği ve öğretim üyeliği gibi yükselme olanakları bulunabilir.
İş hayatında ilerleme
Kök Hücre ve Doku Mühendisleri aşağıdaki alanlarda uzmanlaşabilirler:
- Kök hücre özellikleri ve kullanım alanları
- Hücre biyolojisi
- Kök hücreler kullanılarak doku ve organ üretimi
- Yapay organ ve doku geliştirme
- Kök hücrelerin genetiği değiştirilerek ileri tedavi yöntemleri
Benzer meslekler
- Moleküler Biyoloji ve Genetik Mühendisi
- Biyoteknoloji Mühendisi
- Tıbbi Biyolog
- Tıbbi Biyokimya ve Mikrobiyoloji Uzmanı
- Biyomühendis
- Eczacı
- Genetik Mühendisi
Ek bilgiler
Farklı doku ve organlarda bulunan kök hücreleri tanıma, gelişim süreçlerini anlama, görevlerini ve işlevlerini öğrenme, üretim tekniklerini geliştirme, uygulama sonrası takip ve değerlendirme; kök hücre ve doku mühendisliğinin temel eğitim hedefleridir.
Doku mühendisliğinin Avrupa Komisyonu tarafından yapılan tanımı şöyledir:
“Doku mühendisliği, canlı hücrelerin, destek malzemeleri ve/veya biyolojik moleküllerin yardımıyla biyolojik dokuları oluşturmalarıdır.”
Kök Hücre Mühendisliğinin kapsamı ise genetik mühendisliğini ve gen tedavilerinin geliştirilmesini de içerecek şekilde daha geniştir.
Kaynakça
- Türk Meslekler Sözlüğü
- Meslek elemanları
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
- İstinye Üniversitesi Sağlık Bilimleri
- İlgili üniversitelerin Biyomedikal Mühendisliği Bölümü
- PubMed veri tabanı
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- MEDAK üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- ÜNİ-VERİ
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya; meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.