Tanım
Kimya ve Süreç Mühendisi, hammaddeden son ürün elde edilişine kadar üretimin tüm aşamalarında süreçleri tasarlayan, uygulayan ve kontrol eden kişidir.
Görevler
- Maddelerin fiziksel ve kimyasal değişimlerini inceler.
- Belirli bir malzemeyi hammadde, enerji, işçilik ve zaman bakımından en ekonomik şekilde üretmek amacıyla kurulacak işletmenin projesini hazırlar.
- İşletme için gerekli malzeme, araç ve gereçleri seçer.
- Kimyasal üretim için gerekli reçeteleri hazırlar.
- Kullanılan yöntemlerin ayrıntılarını inceler ve geliştirir.
- Üretim sürecinde ve üretim sonrasında ürünün kalite kontrolünü ve testlerini yapar.
- Araştırma ve geliştirme faaliyetlerini yürütür.
- Hedef ürün, hammadde ve ambalaj malzemelerinin spesifikasyonunu belirler.
- Hammadde, ürün ve proses analizlerinin belirlenmesini, oluşturulmasını ve planlanmasını sağlar.
- Optimum proses yöntemi ve parametrelerinin belirlenmesi için laboratuvar ve pilot çalışmalar gerçekleştirir.
- Pilot çalışma sonuçlarına bağlı olarak mühendislik tasarım belgelerini hazırlar. Bu belgeler arasında PFD, P&ID, lay out ve ekipman bilgi formları bulunur.
- Üretim süreci risk analizlerini yaparak gerekli iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınmasını sağlar.
- Çevre boyutlarının belirlenmesini ve kontrolünü sağlar.
- HAZOP ve FMEA gibi proses risk analizlerini gerçekleştirir ve risklerin kontrolünü sağlar.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
- Laboratuvar alet ve ekipmanları
- Analiz cihazları
- Kontrol cihazları
- Bilgisayar
- Yazılım programları
- Simülasyon programları
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Kimya ve Süreç Mühendisi olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olması gerekir:
- Öğrenmeye açık ve hevesli olmak
- Kimya ve fizik alanlarıyla ilgili ve bu alanlarda başarılı olmak
- İyi bir matematik altyapısına sahip olmak
- Matematiksel kavramlarla düşünebilmek ve problem çözebilmek
- Bilimsel merak taşımak
- Deney tasarlayabilmek ve uygulayabilmek
- Veri analizi yapabilmek ve yorumlayabilmek
- Etkili iletişim kurabilmek
- Ekip çalışmasına uygun olmak
- Sürekli değişen ekonomik, sosyal ve teknolojik gelişmelere uyum sağlayabilmek
- Dışa dönük, sorumluluk sahibi, dikkatli, sabırlı, tertipli ve düzenli olmak
- Kimyasal maddelere karşı alerjisi bulunmamak
Çalışma ortamı ve koşulları
Kimya ve Süreç Mühendislerinin çalışma ortamları genel olarak fabrika, saha, teknik ofis ve laboratuvar gibi yerlerdir. Kimya ve Süreç Mühendisi, çalıştığı kurumda mühendislik faaliyetlerinin hemen hemen her alanıyla ilgilenir.
Laboratuvarlarda çalışma ortamı kokulu, sakin, sıcak ve temizdir. Fabrika ve saha gibi yerlerde ortam gürültülü, tozlu ve kokuludur. Çalışma ortamlarında yakıcı ve patlayıcı maddelere, zehirli maddelere karşı dikkatli olunmalıdır.
Kimya ve Süreç Mühendisi birinci derecede nesnelerle ilgilenir. Bununla birlikte işyerindeki diğer mühendislerle, teknikerlerle ve işçilerle de iletişim hâlindedir.
Çalışma saatleri genellikle tam gün çalışma şeklindedir. Çalışma ortamına göre vardiyalı çalışma sistemi de uygulanabilir.
Eğitimin verildiği yerler
Meslek eğitimi, mühendislik fakültelerinin Kimya ve Süreç Mühendisliği bölümlerinde verilmekteydi. Kaynak dosyada bu bölüme artık öğrenci alınmadığı belirtilmektedir. Bu nedenle eğitim bölümündeki bilgiler, Kimya ve Süreç Mühendisliği eğitiminin verildiği dönemdeki araştırma bilgilerini kapsamaktadır.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine girebilmek için:
- En az lise veya dengi okul mezunu olmak
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak
Ayrıca Kimya ve Kimya Teknolojisi ön lisans programlarını bitirenler, ÖSYM tarafından açılan Dikey Geçiş Sınavı’nda başarılı oldukları takdirde Kimya ve Süreç Mühendisliği lisans programına dikey geçiş yapabilirler.
Eğitimin süresi ve içeriği
Kimya ve Süreç Mühendisliği eğitimi, üniversitelerin mühendislik fakültelerine bağlı Kimya ve Süreç Mühendisliği bölümlerinde 4 yıldır. Hazırlık sınıfı bulunan üniversitelerde eğitim süresi, 1 yılı yabancı dil hazırlığı olmak üzere toplam 5 yıldır.
Eğitim içeriği yıllara göre genel olarak şöyledir:
Birinci yıl
Temel bilimler ağırlıklı dersler verilir:
- Fizik
- Matematik
- Genel Kimya
- Analitik Kimya
- Teknik İngilizce
- Teknik Resim ve Bilgisayar Uygulamaları
- Araştırma Teknikleri
- Proses Mühendisliğine Giriş
İkinci yıl
Temel mühendislik dersleri ağırlıktadır:
- Organik Kimya
- Termodinamik
- Proses Termodinamiği
- Akışkanlar Mekaniği
- Kütle ve Enerji Denklikleri
- Diferansiyel Denklemler
- Malzeme Bilgisi
- Kimyasal Teknolojiler
- Temel Bilgisayar Bilimleri
Üçüncü ve dördüncü yıllar
Mesleki alan dersleri ağırlıklı olarak verilir:
- Isı ve Kütle Transferi
- Makina Bilgisi
- Malzeme İmalat Teknikleri
- Reaktör Tasarımı ve Optimizasyonu
- Ayırma İşlemleri
- Proses Dizaynı
- Proses Kontrol
- Proses Simülasyon Teknikleri
- Fabrika Organizasyonu ve Fizibilite Etütleri
- Kalite Yönetim Sistemleri
Program, sosyal içerikli seçmeli derslerle desteklenmiştir. Kimya ve Süreç Mühendisliği programında öğrencilere kimya sanayisini tanıtmak, pratik bilgiler ve beceri kazandırmak amacıyla işletme stajı yaptırılır. Öğrencilerin bitirme ödevi hazırlamaları da zorunludur.
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimi başarıyla tamamlayanlara Kimya ve Süreç Mühendisi lisans diploması verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Kimya ve Süreç Mühendisliğinin önemi, hızla yenilenen endüstriyel yapılanmalar içinde artmış ve birçok yerli ve yabancı temel endüstrinin öncelikli gereksinimi hâline gelmiştir. Kimya ve Süreç Mühendislerinin çalışma alanları oldukça geniştir. Yapılan işler, işyerinin faaliyet alanına göre şekillenir.
Kimya ve Süreç Mühendisleri:
- Kimyasal ve fiziksel süreçlerin proje ve tasarımını yapabilir.
- Bu süreçlerin uygulanacağı tesislerde fizibilite raporları hazırlayabilir.
- Tesislerin projelendirilmesi, kurulması ve işletilmesinde görev alabilir.
- Kimyasal üretim süreçlerini içeren işletmelerin araştırma, geliştirme ve kalite kontrol birimlerinde çalışabilir.
- Bu birimlerin sorumlu müdürlüğünü yürütebilir.
- İş sağlığı ve iş güvenliği alanlarında gerekli eğitimleri alarak işletmelerin bu alandaki faaliyetlerini yürütebilir.
- Kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilebilir.
- Mesleki danışmanlık ve temsilcilik hizmetleri yapabilir.
- Kendi işlerini kurarak kazanç sağlayabilir.
Başlıca çalışma alanları şunlardır:
- Özel ve kamu proje ofisleri
- Laboratuvarlar
- Tesis tasarım sektörü
- Enerji üretimi ve yan dalları
- Otomotiv endüstrisi
- Demir çelik endüstrisi
- Metal imalat ve kaplama sanayi
- Seramik ve cam endüstrisi
- Gıda endüstrisi
- Kozmetik sektörü
- İlaç endüstrisi
- Petrokimya endüstrisi
- Lastik ve kauçuk sektörü
- Kâğıt endüstrisi
- Tekstil sektörü
- Gübre endüstrisi
- Hurda ve atık geri dönüşümü tesisleri
- Boya ve vernik
- Şeker endüstrisi
- Bor endüstrisi
- Petrol rafinasyonu
- Nanoteknoloji ve biyoteknoloji endüstrisi
- Kimyasal madde üretim endüstrisi
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Öğrenciler eğitimleri süresince Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu tarafından verilen öğrenim ve harç kredisinden yararlanabilirler. Ayrıca özel ve kamu kurumlarının sağladığı burs imkânlarından da yararlanabilmektedirler.
Eğitim sonrası
Kimya ve Süreç Mühendislerinin ilk işe girdiklerinde aldıkları ücret asgari ücretin üzerindedir. Kamu kurum ve kuruluşlarında teknik hizmetler sınıfında görev alabilirler.
Özel sektörde alınan ücret, işyerinin büyüklüğüne ve çalışanın bilgi ve becerisine bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Kaynak dosyada, bu ücretin asgari ücretin 3 katı veya daha fazlası olabileceği belirtilmiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Lisans eğitiminden sonra yüksek lisans ve doktora yapılabilir. Araştırma görevlisi olunabilir ve akademik kariyer yapılabilir.
İş hayatında ilerleme
İş hayatında yeterli aktivite ve başarı gösterenlerin hem çalışılan departman hem de firma içerisinde yükselme imkânları bulunmaktadır. Ayrıca belirli bir alanda uzmanlaşmak da mümkündür.
Benzer meslekler
- Kimya Mühendisi
- İmalat Mühendisi
- Metalürji ve Malzeme Mühendisi
Ek bilgiler
Kimya ve Süreç Mühendisinin ek görevleri şunlardır:
- İş organizasyonları yapar.
- Çevre koruma önlemlerini alır.
- İş sağlığı ve iş güvenliğine ilişkin faaliyetleri uygular.
- Kalite Yönetim Sistemi kurallarına uygun çalışır.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
- Ar-Ge çalışmalarını yapar.
- Üretimi takip eder ve gerçekleştirir.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Kimya ve Süreç Mühendisliği Bölümü
- TMMOB Kimya Mühendisleri Odası
- http://ksm.bilecik.edu.tr
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi: http://osym.gov.tr
- http://www.parlakbirgelecek.com
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: www.iskur.gov.tr
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
- Ulusal Meslek Bilgi Sistemi: http://mbs.meb.gov.tr/
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Dosya oluşturulurken meslek mensuplarından, işyerlerinden, mesleğin eğitim yerlerinden ve meslek odalarından bilgi alınmıştır.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.