Tanım
Gerontolog; yaşlıların yaşam kalitesini yükseltmek amacıyla onlara uygun yaşam koşullarının oluşturulmasına, sosyal ve manevi ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik hizmetleri belirleyen, kontrol eden, planlayan ve organize eden kişidir.
Gerontologlar işletmeci ve danışman olarak çalışabilir. Ayrıca idari birimlerde insan kaynakları, muhasebe, kalite ve satın alma gibi alanlarda üst yönetim işlevlerini yerine getirebilir.
Görevler
Gerontolog, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak şu görevleri yürütür:
- İş organizasyonu yapar.
- Yaşlılarla olumlu iletişim kurar ve işletme yöneticiliği yapar.
- Hijyen ve temizlik kurallarını uygular.
- Bakım ve rehabilitasyon uygulamalarını denetler.
- Aktivite uygulamalarını planlar.
- Kayıt, arşiv ve rapor tutar.
- Yaşlılıkla ilgili niteliksel ve niceliksel araştırmalar yapar.
- Yaşlıların sorun ve isteklerini belirler.
- Yaşlı bireylerin sosyal yönden desteklenmeleri ve özgüvenlerini kazanmaları için uğraş terapisi programları planlar, uygular ve katılımı sağlar.
- Sosyal ve fiziksel rehabilitasyona gereksinimi olan yaşlılara planlanan programların uygulanmasında yardımcı olur.
- Yaşlı bireylerin birbirleriyle ve toplumla iletişimlerinin artırılmasına yardımcı olur.
- Yaşlılara ve yaşlı yakınlarına bunama ve Alzheimer konusunda danışmanlık yapar.
- Kamu kurum ve kuruluşlarına yaşlılık raporu hazırlar.
- Yaşlılarla ilgili kurum ve kuruluşlarda bilirkişi olarak görev yapar.
- Yaşlılara yönelik huzurevi denetimlerinde bilirkişi olur.
- Yaşlılara yönelik bakım politikaları ve sistemleri hazırlar, uygular ve geliştirir.
- Ruh sağlığı yerinde olan, yatağa bağımlı bulunan veya fiziksel ve zihinsel gerilemeler nedeniyle özel ilgi, destek ve koruma gerektiren yaşlılara özel hizmet planlar.
- Kurumsal bakıma uygun olmayan yaşlılara evde bakım hizmeti planlar ve sunar.
- İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin faaliyetleri uygular.
- Çevre koruma önlemleri alır.
- Kalite Yönetim Sistemi kurallarına uygun çalışır.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Gerontologların kullandığı başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Aktivite programı çizelgesi
- Besin değer tablosu
- Yaşlıya ait bilgi formları
- Anket formları
- Sağlık bilgi formları
- Bilgisayar
- Televizyon
- Video
- Fotokopi makinesi
- Telefon
- Projeksiyon cihazı
- Büro malzeme ve gereçleri
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Gerontolog olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olması gerekir:
- Düzgün ve akıcı bir dille konuşabilmek
- Enerjik, yenilikçi, yaratıcı ve girişken olmak
- Grupları harekete geçirme yeteneğine sahip olmak
- Sözel yeteneği bulunmak
- İletişim yeteneği gelişmiş olmak
- Liderlik vasıflarına sahip olmak
- Sorunları çözme yeteneği bulunmak
- Algılama gücü gelişmiş olmak
- Ekip çalışmasına yatkın olmak
- İnsan sağlığına ve biyolojiye ilgi duymak
- Yaşlılarla ve yaşlı yakınlarıyla empati kurabilmek
- Hoşgörülü ve sabırlı olmak
- Dikkatli ve işine özen göstermek
- Sorumluluk sahibi olmak
- İşbirliğine ve kişisel gelişime açık olmak
Çalışma ortamı ve koşulları
Gerontologlar genellikle bakım ve huzurevlerinde, sağlık kuruluşlarında ve benzeri kurumlarda kendileri için tahsis edilen ofislerde çalışır. Çalışma ortamları çoğunlukla bol ışıklı ve temizdir.
Vardiyalı çalışma veya çok özel çalışma gerektiren durumlar dışında nöbet tutmaları söz konusu değildir. Gerontologlar, çalıştıkları bölümlerdeki idari personelle, kuruma mal ve hizmet satan veya kuruma mal ve hizmet sağlayan kurum, kuruluş ve her tür tüzel kişiliğin temsilcileriyle iletişim ve işbirliği içinde olur.
Huzurevleri ve bakımevlerinde görev yaptıkları için yaşlılar, bakıcılar, doktorlar, hemşireler ve yaşlı yakınlarıyla da sürekli iletişim kurarlar.
Eğitimin verildiği yerler
Gerontologluk eğitimi yükseköğretim kurumlarında verilir. Eğitim, Fen-Edebiyat, Sanat ve İnsani Bilimler veya Sağlık Bilimleri fakültelerinin Gerontoloji Bölümlerinde gerçekleştirilir.
Eğitime giriş koşulları
Gerontoloji eğitimine giriş için temel koşullar şunlardır:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak
Meslek yüksekokulları ile açıköğretim ön lisans programlarının DGS kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olanlar, ÖSYM tarafından açılan DGS’de başarılı oldukları takdirde Gerontoloji lisans programına dikey geçiş yapabilir.
Eğitimin süresi ve içeriği
Gerontologluk eğitimi, liseden sonra bir yıl hazırlık olmak üzere toplam beş yıllık lisans düzeyinde verilir.
Gerontoloji eğitiminde temel olan anatomi, fizyoloji, biyoloji, araştırma, yönetim ve teknikleri, ekonomi, sosyoloji, sosyal antropoloji ve psikoloji gibi dersler ilk iki yılda verilir. Bu derslerle öğrencilerin insan ihtiyaçlarını ve sosyal sorunları anlamaları amaçlanır.
Öğrenciler dördüncü sınıfta bir öğretim üyesinin yönetimi altında kişi veya grup olarak gerontoloji alanında araştırma yapar. Öğrenciler araştırma, kuram, yöntem ve teknikleri konusunda gerekli eğitimi alır ve araştırma sürecini uygulamayı öğrenir. Bu araştırmada başarılı olamayan öğrenciler mezun olamaz.
Ayrıca öğrencilerin IV. yarıyıl ya da VI. yarıyıl sonunda yaşlılarla ilgili bir birimde 40 iş günü staj yapması zorunludur. Staj; bakımevi, huzurevi, rehabilitasyon merkezi, hastane ve benzeri birimlerde yapılabilir.
Eğitim sonunda alınan belge
Gerontoloji eğitimini başarıyla tamamlayanlara lisans diploması verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Gerontologlar aşağıdaki kurum ve alanlarda görev alabilir:
- Hastaneler
- Klinikler
- Bakımevleri
- Fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezleri
- Sağlık, Aile ve Sosyal Politikalar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik, Adalet, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği, Gençlik ve Spor, Tarım ve Orman, Kültür ve Turizm, Millî Eğitim, Ulaştırma ve Altyapı bakanlıkları
- Huzurevleri
- Aile danışma merkezleri
- Gündüz bakımevleri
- Üniversiteler
- Araştırma merkezleri
- Özel emeklilik fonları
- Yeni hizmet veya ürün geliştiren firmalar
- Sivil toplum kuruluşları
- Meslek odaları
- Evde bakım hizmetleri
Kaynak dosyada, dünyadaki nüfus yaşlanmasına paralel olarak Türkiye’de de hızlı yaşlanma görüldüğü ve bu değişimler doğrultusunda Gerontolog mesleğine duyulan ihtiyacın ve mesleğin öneminin artacağı belirtilmektedir. Mesleğin gelecekteki iş olanaklarının oldukça fazla olacağı, alanda iş bulma imkânının geniş olduğu ve kişisel bilgi, beceri ve yeteneğe bağlı olarak işsiz kalma riskinin hemen hemen bulunmadığı ifade edilmektedir.
Gerontologluk, kendi işini kurmak isteyenler için de elverişli bir meslek olarak belirtilmiştir. Bakıma Muhtaç Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği’nin 4/f, 25 ve 29. maddelerinde özel sektörde Gerontolog istihdamına ilişkin düzenlemelerin yer aldığı aktarılmıştır.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Gerontoloji eğitimi süresince öğrenciler, Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sağladığı öğrenim kredisi ve yurt hizmetlerinden yararlanabilir. Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Eğitim sonrası
Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar hizmet sınıfının ücretini alır ve zam ve tazminatlardan yararlanır.
Özel sektörde ücret; işteki tecrübe, işyerinin büyüklüğü ve çalışılan sektörün ücret politikası gibi faktörlere göre değişir. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Gerontoloji mezunları yüksek lisans ve akademik kariyer yapabilir. Akademik kariyerlerine uygun olarak yükseköğretim kurumlarında araştırma görevlisi, doktor, doçent ve profesör gibi unvanlara yükselme olanağına sahiptir.
İş hayatında ilerleme
Meslek elemanı olarak işe başlayanlar, başarı durumlarına göre çalıştıkları kurum ve kuruluşlarda yönetim kademelerinde yer alabilir. Ayrıca kendi işyerlerini açabilirler.
Konuyla ilgili deneyime sahip olmak ve kendini geliştirmek, iş bulma imkânına ve iyi ücret almaya katkıda bulunur.
Benzer meslekler
Gerontoloji Türkiye’de yeni tanınan bir alan olduğu için Gerontolog mesleğine benzer bir meslek grubu bulunmadığı belirtilmektedir.
Bununla birlikte Gerontologlar çalışma alanlarında şu meslek gruplarıyla işbirliği içinde çalışır:
- Hekim
- Hemşire
- Psikolog
- Sosyolog
- Geriatrist
- İktisatçı
- İşletmeci
- Fizyoterapist
- Ergoterapist
- Aile ekonomisti
- Sosyal çalışmacı
- Eğitim bilimci
- Sağlık teknikeri
- Bakım teknikeri
- Yaşlanmayla ilgili diğer meslek grupları
Ek bilgiler
Diğer bilim dalları ile ortak çalışmalar
Geriatri
Geriatri, tıbbın alt kollarından biridir. Yaşlı hastaların özel problemlerine çözüm arar; yaşlıların rehabilitasyonu ve tedavileriyle ilgilenir. Biyolojik yaşlanmayla ilgilenen bilim insanları, yaşlanmanın arkasında genetik faktörlerin bulunup bulunmadığını araştırır.
Gerontopsikoloji
Gerontopsikoloji, psikolojinin yaşlanma süreciyle ilgilenen alt koludur. Yaşlanma sürecinde meydana gelen psişik kayıpları ve gelişmeleri tespit eder. Özellikle yaşlanma sırasında zekâ yeteneklerinde meydana gelen değişimlerle ilgili bulgulara ulaşarak geriatriye katkıda bulunmuştur.
Gerontososyoloji
Gerontososyoloji, sosyolojinin alt kolu olarak ortaya çıkmıştır ve iki kola ayrılır:
- Yaşlılık sosyolojisi
- Yaşlanmanın sosyolojisi
Yaşlılık sosyolojisi, yaşlıların yaşam koşullarını belirleyen toplumsal ve sosyal yapıların yapılarını analiz eder. Yaşlanmanın sosyolojisi ise yaşlılık politikaları ve uygulama alanlarında çalışmalar yürütür.
Bu çalışmalar arasında sosyal güvenlik, yaşlılıkta bakım, yaşlıların sosyal ve kültürel yaşama katılımı, aile ilişkileri ve yaşlılara yapılan yardımların kapsamı ve sınırları gibi alanlarda araştırma, inceleme ve uygulamalar bulunur.
Serbest zaman pedagojisi
Serbest zaman pedagojisinin yaşlılarla ilgilenmeye başlamasının temel nedenleri, yaşlıların çoğalması ve insanların çalışma yaşamından daha erken yaşlarda ayrılma eğiliminin ortaya çıkmasıdır.
Kaynak dosyada, Türkiye’de ekonomik ve sağlık durumu iyi olan yaşlıların sayısında artış olacağı belirtilmektedir. Yabancı turistlerin ortalama yaşının da giderek yükseleceği, bu nedenle özellikle 50 yaşın üzerindekilerin ihtiyaçlarının daha fazla önem kazanacağı aktarılmaktadır.
Bu yaş grubu için özel motivasyon programları birçok ülkede uygulanmaktadır. Bu programların Türkiye’de de önem kazanacağı belirtilmektedir.
Gerontopsikiyatri
Gerontopsikiyatri, yaşlılık dönemindeki psikiyatrik sorunlarla ilgilenir. Kaynak dosyada, 80 yaşın üzerindeki kişilerin yaşlılar arasındaki en hızlı çoğalan kesim olduğu ve buna bağlı olarak yaşlı psikiyatrik hasta sayısının da arttığı belirtilmektedir.
Hastalıkların bedensel, ruhsal ve sosyal nedenlere dayanabildiği; Alzheimer hastalarının bu grupta önemli bir yer tuttuğu aktarılmaktadır. Bu hastalara genellikle aileleri bakmaktadır. Bu durum, önemli sosyal problemlerden biri olarak değerlendirilmektedir.
Gerontoloji alanında bu hastaların evde ve kurumlarda bakımı, profesyonellik, hizmet ağı ve yaşlısına bakan bireylere yönelik çeşitli araştırma, inceleme ve uygulamalar yapılmaktadır. Kaynak dosyada Türkiye’de bu alanlarda henüz yeterli hizmet ve yardım ağı bulunmadığı, gelecek dönemlerde bu alanda önemli gelişmeler yaşanacağının tahmin edildiği ifade edilmektedir.
Kaynakça
- Akdeniz Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Gerontoloji Bölümü: http://www.akdeniz.edu.tr
- Meslek elemanları
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması, ISCO-08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Gerontologluk mesleği ve eğitim olanakları hakkında ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı: https://kariyerkapisi.cbiko.gov.tr/
- ÜNİ-VERİ: https://www.cbiko.gov.tr/projeler/uni-veri
- Türkiye İş Kurumu: https://www.iskur.gov.tr
- Mesleğim Hayatım: https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı: http://osym.gov.tr/
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.