Tanım
Antrenör (Spor Eğitmeni); okullarda, kulüplerde, üniversitelerde, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğüne bağlı kuruluşlarda ve diğer kuruluşlarda sporcuların bireysel veya toplu olarak, uzmanlıkları dâhilindeki her türlü spor faaliyetinde eğitilmesini sağlayan kişidir.
Antrenör, sporcuları sportmenlik anlayışı içinde, uluslararası kural ve tekniklere uygun olarak yetiştirir; sporun esaslarını, teknik prensiplerini ve kurallarını öğretir. Ayrıca alanındaki gelişmeleri takip eder.
Antrenörler sporun dalına göre değişik isimlerle anılır. Futbol antrenörü, basketbol antrenörü veya koç ve güreş antrenörü bu isimlere örnek olarak verilebilir.
Görevler
Antrenörler iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Antrenörlerin en önemli görevleri; sporcuların fizyolojik ve psikolojik kapasitesini sporda en yüksek verimi elde edecek şekilde yönlendirmek, kapasitelerini geliştirici teknikler uygulamak ve sporcuları en iyi şekilde yetiştirmektir.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapar.
- Uluslararası kural, teknik ve gelişmeleri yakından takip eder ve bu konularda sporcuları bilgilendirir.
- Günlük, haftalık, aylık ve yıllık çalışma programları hazırlar ve uygular.
- Sporcuların spor karşılaşmalarına götürülüp getirilmesini sağlar.
- Sporculara verilen spor malzemeleri ile spor araç ve gereçlerinin takip ve kontrolünü yapar veya yaptırır.
- Branşı ile ilgili spor dalında eğitici video, bant, kitap, dergi ve benzeri eğitim araç ve gereçleri hakkında araştırma yapar.
- Eğitim araç ve gereçlerini temin eder ve uygulamada bunlardan yararlanır.
- Branşı ile ilgili kurs, seminer ve diğer eğitim faaliyetlerine katılır.
- Sporcuların sağlık ve psikolojik kontrollerinin periyodik olarak yapılmasını sağlar.
- Sporcuların gelişimi için gerekli beslenme ve diyet programlarını hazırlar veya hazırlatır.
- Sporcuların beslenme ve diyet konularında bilinçlenmesini sağlar.
- Sporcuların dayanıklılık, hız ve kondisyonlarını artırıcı koşu, yürüyüş ve diğer çalışmaları yaptırır.
- Sporcuları teknik, taktik, fizik-kondisyon ve psikolojik açıdan karşılaşmalara hazırlar.
- Antrenmanlarda, soyunma odalarında, karşılaşma öncesinde ve karşılaşma sırasında müsabaka için hazırlanan taktiği uygular.
- Yapılan hataları ve sporcuların zayıf yönlerini tespit ederek giderilmesini sağlar.
- Rakiplerin gücünü ve oyun stratejilerini öğrenerek hazırlıklarını bunlara göre yapar.
- Oyun stratejisini sporculara açıklar ve gerektiğinde sporcuları kampa alır.
- Sporcuların her türlü sorunuyla ilgilenir.
- Sporcuların sağlık durumlarını, özel yaşamlarını ve izinlerini takip eder.
- Sporcuların devam ve form durumlarını izler.
- Form düşüklüğü gösteren sporcularla özel olarak ilgilenir ve onlara özel çalışma programları hazırlar.
- Gerektiğinde sporcuları kadro dışı bırakarak cezalandırır.
- Sosyal ve kültürel aktivitelerle sporcuların moral seviyelerini ve canlılıklarını yüksek tutmaya çalışır.
- Sporun türüne göre karşılaşma veya maç öncesinde takımı açıklar.
- Karşılaşma öncesinde, devre arasında, molalarda ve karşılaşma sırasında gerekli talimatları verir.
- Oyun sistemini açıklar, gerektiğinde değişiklikler yapar ve oyuncu değiştirir.
- Sporun türüne göre teknik direktörlerle, kulüp yöneticileriyle, idari kadrolarla ve diğer ilgili kişilerle sporcular arasındaki iletişimi sağlar.
- Çıkan sorunların çözülmesine yardımcı olur.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Antrenörlerin kullandığı araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Spor kıyafetleri; eşofman, şort ve tişört gibi giysiler.
- Spor ayakkabıları.
- Yağmurluk ve rüzgârlık.
- Kronometre, saat ve düdük.
- Kâğıt, kalem ve defter gibi kırtasiye malzemeleri.
- TV, video, bilgisayar ve ilgili bilgisayar programları.
- Sporun türüne göre çalışma aletleri.
- Kondisyon aletleri.
- Ağırlıklar.
- Oyun topları ve çeşitli spor araç gereçleri.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Antrenörler öncelikle sporu ve sporcuyu sevmelidir. Başarılı olabilmeleri için sporun belli bir alanında yetenekli olmaları gerekir.
Seyahat etmekten, değişik insanlarla tanışmaktan ve yeni yerler görmekten hoşlananlar için antrenörlük uygun bir meslektir.
Antrenörlükte başarıyı artıran özellikler şunlardır:
- İnsanlarla iyi iletişim kurabilmek.
- Sabırlı olmak.
- İnsanlarla çabuk iletişim kurabilmek.
- Düşüncelerini rahatlıkla aktarabilmek.
- Kurallara uymayı ilke edinmek.
- Tutarlı, uyumlu ve güvenilir olmak.
- Otoriter olabilmek.
- Bir grubu yönetebilecek özelliklere sahip olmak.
- Sürekli yeniliklere açık bir kişiliğe sahip olmak.
- Sporcuları eğitme ve yönlendirme sorumluluğunu üstlenebilmek.
Çalışma ortamı ve koşulları
Antrenörlerin çalışma ortamları ve koşulları spor türlerine göre farklılık gösterir.
Antrenörler genellikle aşağıdaki alanlarda görev yapar:
- Açık sahalar.
- Kapalı sahalar.
- Toprak ve çim sahalar.
- Kapalı spor salonları.
- Spor için özel olarak yapılmış diğer alanlar.
- Soyunma odaları.
Spor türüne göre kar, yağmur, çamur, soğuk ve sıcak gibi çeşitli güç şartlarda çalışabilirler. Gürültülü ortamlarda görev yapmaları da mümkündür.
Çalışma zamanları sporun türüne göre değişir. Antrenörler gece, aydınlatılmış alanlarda; gündüz, haftanın değişik günlerinde ve yılın değişik aylarında görev yapabilir.
Antrenörler sporun türüne göre sporcular, meslektaşları, teknik direktörler, hakemler, antrenör yardımcıları, monitörler, masörler, malzemeciler, sağlık personeli, kulüp yöneticileri, idareciler, diğer yetkili personel ve federasyon yetkilileriyle iletişim içindedir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi üniversitelerin Spor Bilimleri Fakültesi Antrenörlük Eğitimi bölümünde verilmektedir.
Ayrıca eğitim, Gençlik ve Spor Genel Bakanlığı bünyesinde açılan Antrenör Yetiştirme Kurslarında da verilir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine girebilmek için aşağıdaki koşullar aranır:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak.
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak.
- İlgili üniversite tarafından yapılacak özel yetenek sınavına girmek ve başarılı olmak.
Meslek yüksekokulları ile açıköğretim ön lisans programlarının DGS Kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olanlar, ÖSYM tarafından açılan Dikey Geçiş Sınavında başarılı oldukları takdirde Antrenörlük Eğitimi lisans programına dikey geçiş yapabilir.
Daha önce sporla ilgilenmiş olmak, sporcu olarak amatörce veya profesyonelce çalışmak; mesleğin eğitimini alırken ve daha sonra çalışma hayatında kolaylık sağlayabilir ve başarıyı artırabilir.
Özel yetenek sınavlarında kişilerin spor becerileri, yetenekleri, teknikleri, hızı, çabukluğu, gücü ve performansı gibi özellikleri ölçülür. Ölçme ve değerlendirme işlemleri koşu, uzun atlama ve gülle atma gibi atletizm dallarıyla; jimnastik hareketleriyle, topla ve diğer aletlerle yaptırılan hareketlerle eleme şeklinde gerçekleştirilebilir.
Eğitimin süresi ve içeriği
Antrenörlük eğitimi programlarında eğitim süresi 4 yıldır.
Eğitim süresince şu dersler ve benzeri dersler alınır:
- Spor Bilimine Giriş.
- Temel Hareket Eğitimi.
- Atletizm.
- Antrenörlük Eğitimi ve İlkeleri.
- Sporcu Sağlığı ve İlk Yardım.
- Temel Jimnastik.
- Yüzme.
- Anatomi.
- Sporda İletişim Becerileri.
Eğitim sırasında staj yapma zorunluluğu bulunmaktadır.
Eğitim sonunda alınan belge
Antrenörlük eğitimini tamamlayanlara Lisans Diploması verilmektedir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Antrenörler aşağıdaki çalışma alanlarında görev yapabilir:
- Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı il müdürlükleri.
- Özel ve resmi okullar.
- Özel ve resmi kurum ve kuruluşlara bağlı spor kulüpleri.
- Amatör ve profesyonel liglerdeki spor kulüpleri.
- Üniversiteler.
- Sporcu eğitim merkezleri.
- Özel spor kursları.
Bu kurum ve kuruluşlarda sözleşmeli, kadrolu veya fahri antrenör olarak; amatör ya da profesyonel statüde görev yapabilirler.
Spora olan ilginin artmasıyla birlikte antrenörlük mesleği cazip ve aranan bir meslek hâline gelmiştir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Meslek eğitimi süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisi ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler.
Ayrıca çeşitli resmi ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Eğitim sonrası
Antrenörlerin eğitim sonrası kazancı; sporun türüne, antrenörün sözleşmeli, kadrolu veya fahri olarak çalışmasına, amatör ya da profesyonel statüsüne, başarısına, tecrübesine, çalıştığı kulübün büyüklüğüne ve kulübün amatör ya da profesyonel liglerde bulunmasına göre değişir.
Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğüne bağlı olarak kadrolu çalışanlar 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununa göre maaş alır. Aynı bünyede fahri veya sözleşmeli çalışan antrenörler ise daha düşük ücretlerle çalışmaktadır.
Spor kulüplerinde ve diğer kuruluşlarda çalışan antrenörler yaptıkları anlaşmalara göre ücret alır. Bazı spor dallarında profesyonel kulüplerde başarısını ispatlamış antrenörler yüksek ücretlerle çalışabilir ve yüklü transfer ücretleri alabilir.
Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Antrenörlük mezunları yüksek lisans ve akademik kariyer yapabilir. Akademik kariyerlerine uygun olarak yükseköğretim kurumlarında araştırma görevlisi, doktor, doçent ve profesör gibi unvanlara yükselme olanağına sahiptir.
İş hayatında ilerleme
I. Kademe Temel Çalıştırıcı (Monitör) lisansına sahip olan ve en az 1 yıl üst kademe antrenörün yanında çalışanlar, II. Kademe antrenörlük kurslarına devam ederek Gençlik ve Spor İl Müdürlüklerinde II. Kademe Antrenör olabilir.
II. Kademe Antrenör lisansına sahip olan, II. kademede en az 2 yıl çalıştığını belgeleyen ve bu süre içinde sporla ilgili en az 2 seminere katılanlar, III. Kademe kurslarına devam ederek Gençlik ve Spor İl Müdürlüklerinde Kıdemli Antrenör olarak ilerleyebilir ve büyükler kategorisinde görev alabilir.
III. Kademe Antrenör lisansına sahip olan, III. kademede en az 3 yıl çalıştığını belgeleyen ve bu süre içinde sporla ilgili en az 3 seminere katılanlar, IV. Kademe Başantrenör kurslarına devam ederek Başantrenör olabilir.
IV. Kademe Antrenör lisansına sahip olan, IV. kademede en az 2 yıl çalıştığını belgeleyen ve bu süre içinde sporla ilgili en az 5 bilimsel spor aktivitesine katılanlar, V. Kademe kurslarına devam ederek Teknik Direktör olabilir.
Üniversitelerin beden eğitimi veya spor eğitimi veren yükseköğrenim kurumlarından mezun olanların, yalnızca bir branşta olmak şartıyla talep ettikleri spor dalında antrenör belgesi alabilmeleri için aşağıdaki imkânlar bulunmaktadır:
- Üniversitelerin beden eğitimi veya spor eğitimi veren yükseköğrenim kurumlarından mezun olup herhangi bir spor dalında ihtisas eğitimi almayan, ancak bir spor dalında ağırlıklı olarak seçmeli eğitim alanlara o dalda I. Kademe Yardımcı Antrenör belgesi verilebilir.
- Üniversitelerin beden eğitimi veya spor eğitimi veren yükseköğrenim kurumlarından mezun olanlardan, eğitim gördükleri ihtisas dersiyle ilgili durumlarını belgeleyenlere uzmanlık veya ihtisas spor dalında II. Kademe Antrenör belgesi verilebilir.
- Üniversitelerin beden eğitimi veya spor eğitimi veren yükseköğrenim kurumlarının Antrenör Eğitimi bölümü mezunlarına III. Kademe Kıdemli Antrenör belgesi verilebilir.
- III. Kademe Kıdemli Antrenör belgesini aldıktan sonra 3 yıl boyunca antrenörlük yaptığını ve ilgili spor dalında en az 2 seminere katıldığını belgeleyenlere, başvuruları hâlinde doğrudan IV. Kademe Başantrenör belgesi verilebilir.
Benzer meslekler
- Beden eğitimi öğretmeni.
- Monitörlük.
- Teknik direktör.
Ek bilgiler
Gençlik ve Spor Bakanlığı bünyesinde açılan antrenörlük kurslarına katılmak için herhangi bir sınav söz konusu değildir. Ancak bu kurslara katılmak isteyenlerde aşağıdaki şartlar aranır:
- En az lise veya dengi okul mezunu olmak.
- Spor dallarının özelliğine göre ilgili federasyon tarafından hazırlanan antrenör eğitim talimatında belirlenen sağlık şartlarını taşımak.
- Taksirli suçlar ile kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlara çevrilmiş veya aşağıda sayılan suçlar dışında tecil edilmiş hükümler hariç olmak üzere, altı aydan fazla hapis cezası almamış olmak.
- Affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar; anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar; devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından hükümlü bulunmamak.
- Zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, yağma, dolandırıcılık gibi yüz kızartıcı suçlardan veya cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan hükümlü bulunmamak.
- Fuhuş, uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve ticareti, kullanımı, kullanımını kolaylaştırma, kullanmak için satın alma, kabul etme veya bulundurma suçlarından hükümlü bulunmamak.
- Şeref ve haysiyeti kırıcı suçtan, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, vergi kaçakçılığı ve haksız mal edinme suçlarından hükümlü bulunmamak.
- En az 18 yaşını doldurmuş olmak.
- Spor dallarının özelliğine göre ilgili federasyonca belirlenen yaş sınırlamasına uygun olmak.
- Gençlik ve Spor Genel Bakanlığı Amatör Spor Dalları Ceza Yönetmeliği ile özerk spor federasyonlarının disiplin veya ceza talimatlarına göre son 3 yıl içinde bir defada 6 aydan daha fazla veya bu süre içinde toplamda 1 yıldan fazla ceza almamış olmak.
Başvurunun ilan edilen kontenjandan fazla olması hâlinde, antrenör eğitim programı uygulama eğitimine katılacak kişiler ilgili federasyonun antrenör eğitim talimatında belirleyeceği şartlar doğrultusunda sıralanır.
Federasyonların antrenör eğitim talimatlarında, spor dalının özelliğine göre uygulama eğitimi için özel şartlar belirlenebilir.
Kaynakça
- Meslek elemanları.
- Türk Meslekler Sözlüğü-Türkiye İş Kurumu.
- Antrenörlerin Çalışma Esas ve Usulleri Yönergesi.
- Antrenör Eğitim Yönetmeliği.
- Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü, spor şubeleri.
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
Ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı.
- Türkiye İş Kurumu.
- Mesleğim Hayatım.
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi.
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri veya Hizmet Merkezleri.
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
