Tanım
Prostetist / Ortotist; anatomik ve biyomekanik prensiplere göre hastayı değerlendirerek gereksinimlerini belirleyen sağlık elemanıdır. Doğru malzeme ile uygun ortez veya protezi seçer, tasarlar ve yapar. Ayrıca cihazın yapılmasını denetler, hazırlanan ortez veya protezi hasta üzerinde değerlendirir ve hasta ile ortez/protez arasındaki uyumu sağlar.
Görevler
Prostetist / Ortotist, iş süreçlerini iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun biçimde yürütür.
İş organizasyonu ve hizmetin yürütülmesi
- İş organizasyonu yapar.
- Hizmetin yürütülmesini sağlar.
- Atölye demirbaşlarının kullanımını bilir ve öğretir.
- Atölyedeki sağlık ve güvenlik tedbirlerini alır.
- Atölye için gerekli sarf ve demirbaş malzemelerinin temin edilmesini, bakımının ve onarımının yapılmasını sağlar.
- Alanı ile ilgili hasta memnuniyeti için tedbir alır.
- İşyerinin ve uygulanacak protez ile ortezin hijyenini sağlar.
- Bilim doktoru veya bilim uzmanı ile hizmetin yürütülmesi için gerekli organizasyon, araştırma ve geliştirme çalışmalarına katkı sağlar.
- Ortopedik Protez ve Ortez teknikerini hizmetin yürütülmesi için yönlendirir.
Tedavinin uygulanması
- Klinik ekibin eşit üyesi olarak değerlendirme sürecinde ve gereksinim duyulan protez veya ortezin reçete edilmesinde aktif olarak yer alır.
- Değerlendirmeye göre protez veya ortezi tasarlar.
- Protez veya ortez ihtiyacı olan bireylerin cerrahi öncesi ve sonrası dönemde tedavi yöntemlerinin belirlenmesine yardımcı olur ve tavsiyelerde bulunur.
- Hasta ve hasta aileleriyle ilgili beklenti ve ihtiyaçların saptanması da dâhil olmak üzere ilgili bilgileri kaydeder ve bildirir.
- Hastalara ve ailelerine uygun bilgileri iletir.
- Uyguladığı alt ve üst ekstremite protezlerinin kullanıcı eğitimine katkıda bulunur.
- Hastanın tedavi planlama ve karar verme aşamasına tam olarak katılımını sağlar.
Fabrikasyon ve tedavi
- Hastanın tedavisini etkileyebilecek fiziksel ve diğer ilgili özelliklerini tespit eder ve tanımlar.
- İhtiyacı olan bireylere tekerlekli sandalye önerilerinde bulunur.
- Tekerlekli sandalyenin etkin kullanımı ve uygun postür ile oturmaya ilişkin tavsiyeler verir.
- Protez ve ortez tasarımının yanı sıra yürümeye yardımcı cihazlar ile bunların malzeme ve bileşenlerini seçer.
- Düzgün fabrikasyon için gerekli tüm değerlendirme, ölçüm ve döküm işlemlerini yapar.
- Uygun uyum ve ayarı elde etmek amacıyla pozitif ve/veya negatif modeller, tasarımlar ve/veya dijital görüntüler üzerinde gerekli değişiklikleri yapar.
- Montajı, statik ve dinamik uyumu, gerektiğinde ön eğitim ve kontrolü gerçekleştirir.
- Protez veya ortezin üretimini gerçekleştirir ve/veya denetler.
- Verimliliği artırmak için uygun işleyiş yöntemlerini tanımlar ve tanıtır.
Değerlendirme ve takip
- Ekibin diğer üyelerine tavsiyelerde bulunur ve hasta ile ilgili nihai değerlendirmelere doğrudan katılır.
- Hastaya veya ailesine cihazın kullanımı ve bakımı hakkında talimat verir.
- Protez veya ortezin bakımı, onarımı ve değiştirilmesinin yanı sıra takip prosedürlerine de katılır ve önerilerde bulunur.
- Uyum ve işlevi en yüksek düzeye getirmek için tanımlanan adımlardan herhangi birini değiştirebilir.
- Kendisine verilen klinik ve laboratuvar veya atölye çalışmalarını yönetir.
- Alet ve ekipmanların kullanımını ve bakımını takip eder.
- Güvenli çalışma ortamının ve prosedürlerin takibini yapar.
- Malzeme teminini ve uygun kayıt tutulmasını sağlar.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Protez ve ortez tasarımı ile üretiminde çeşitli ürün, malzeme, alet, makine ve bilgisayar destekli araçlar kullanılır.
Kullanılan malzemeler
- Protez ve ortez tasarımı ile üretimi için gerekli ürünler ve malzemeler
- Alüminyum
- Çelik
- Kompozit malzemeler
- Viskolelastik polimerler
- Termoplastik
- Polipropilen
- Akrilik
- Karbon fiber
- Deri
- Polietilen foam
Kullanılan alet ve makineler
- Freze makinesi
- Dikey bant zımpara makinesi
- Vakum makinesi
- Dolap
- Fırın
- Plaka fırın
- Montaj sehpası
- Kompresör
- Sütunlu matkap
- Taş motoru
- Miyotester
- Dikiş makinesi
- Alçı raspası
- Kalça su terazisi
- Gövde kumpası
- Protez soketi için iç çap ölçme aparatı
- Tesviyeci mengenesi
- 300 gram çekiç
- Kaportacı çekici
- Plastik çekiç
- 200 milimetrelik mekanik sürgülü kumpas
- Metal markalama pergeli
- Gönye
- Balık sırtı ve yuvarlak eğe
- Alüminyum eğesi
- El zımba makinesi
- Pafta HSS M8
- Perçin çektirme
- 2-12 matkap ucu takımı
- Nokta zımba
- Perçin başı ezici
- 3 ve 4 milimetrelik perçin sökücü
- Perçin dövme örsü
- Çift eğim anahtarı
- Eğe fırçası
- Düz standart pense
- Kargaburun
- Yüksek ısı eldiveni
- Üniversal ayarlı pense
- Demir testeresi
- T-Allen anahtar takımı
- Markalama mihrengiri
- Lazer hizalama
- Kurşun örs
- Gonyometre
- Matkap ucu
- PoliVinilAsetat folyo ütüsü
- Mafsallı tepe keski
- 30-20 santimetre muhafazalı, murç keski uçlu alet
- 2-12 kılavuz pafta takımı
- Alçı küreği
- Metal makası
- Dekopaj
- Koruma kulaklığı
- Düz tornavida takımı
- Yıldız tornavida takımı
- Toz emme aspiratörü
- Boru mengenesi
- Düz keski
Sayısal tasarım ve modelleme araçları
- Protez veya ortez için uygun model oluşturmak üzere tarayıcı kullanılır.
- Vücudun ilgili kısmı taranarak sayısal ortama yüklenir.
- Sayısal ortamda model ve tasarım yapmak ve bunları değiştirmek için bilgisayar kullanılır.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Prostetist / Ortotist olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- El ve parmak becerisine sahip olmak
- Ellerini incelikle kullanabilmek
- Şekil ve uzay ilişkilerini algılayabilmek
- Titiz ve dikkatli olmak
- Toz ve kimyasal maddelere karşı alerjisi olmamak
Çalışma ortamı ve koşulları
Prostetist / Ortotistler, hastanelerin rehabilitasyon birimlerine bağlı atölyelerde çalışırlar. Doğrudan hasta hizmetlerinden ve protez-ortez atölye çalışmalarının yürütülmesinden sorumludurlar.
Gerektiğinde uzman hekim, bilim uzmanı veya bilim doktoru, fizyoterapist, ergoterapist, mühendis, psikolog ve sosyal hizmet uzmanı ile sözlü ve yazılı iletişim kurarlar.
Mesleğin esas görevleri arasında engelli kişilere doğrudan hizmet sunmak, protez-ortez servis ve atölyelerinin yönetim ve gözetimini yapmak, eğitim ve öğretim faaliyetlerinde bulunmak, toplum hizmetleri yürütmek, araştırma-geliştirme ve yenileme çalışmalarına katılmak yer alır.
Prostetist / Ortotist, rehabilitasyon ekibinin bir üyesi olarak protez veya ortez ihtiyacı olan kullanıcılar için en uygun malzemeleri seçer. Protez ve ortezlerin tasarımını ve yapımını gerçekleştirir; bunların kullanıcı üzerindeki biyomekanik uygunluğunu ve işlevsel etkinliğini inceler.
Çalışma ortamı alçı ve alçı tozları ile kirlenmiş olabilir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi Sağlık Bilimleri Fakültesi Ortez/Protez bölümünde verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine başlayabilmek için:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak
Meslek yüksekokulları ile açıköğretim önlisans programlarının DGS kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olanlar, ÖSYM tarafından açılan Dikey Geçiş Sınavı'nda başarılı oldukları takdirde Protez/Ortez lisans programına dikey geçiş yapabilirler.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi 4 yıldır.
Eğitimde anatomi, fizyoloji, biyomekanik, bilgi teknolojisi araçları, materyal teknolojisi, protez-ortez bilimi, matematik, mantık ve yabancı dil (İngilizce) gibi dersler verilir. Bu derslerle mesleği tercih edenler için uzmanlaşabilecekleri alanlara yönelik bir altyapı oluşturulur.
Temel dersler arasında şunlar yer alır:
- Ortez Bilimi
- Protez Bilimi
- Bilgisayar Programlama
- Mekanik-Biyomekanik
- Malzeme
- Biyoelektrik
- Teknik Resim
- Atölye Teknikleri ve İş Güvenliği
- İletişim Becerileri
- Travma Psikolojisi
- Anatomi
- Fizyopatoloji
- Ortopedi ve Amputasyon Cerrahisi
- Rehabilitasyon
- Meslekte Etik
- Yabancı Dil
Ayrıca iktisat, sağlık hukuku ve yönetimi gibi dersler de alınabilir. Bu dersler, Prostetist / Ortotistin çalıştığı birimde veya kendisine ait yapım ve uygulama merkezinde görevini profesyonelce yürütmesine katkı sağlayabilir.
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimini başarıyla tamamlayanlara lisans diploması verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Prostetist / Ortotistler, prostetik ve ortotik üretim ile uygulamaların yapıldığı aşağıdaki alanlarda çalışma olanağı bulabilir:
- Devlet hastanelerinin protez ve/veya ortez laboratuvarları
- Üniversite hastanelerinin protez ve/veya ortez laboratuvarları
- Özel hastanelerin protez ve/veya ortez laboratuvarları
- Sanayi ile iş birliği içinde protez ve ortez bağlantı parçalarının üretildiği atölyeler
- Kendi açtıkları Protez-Ortez merkezleri
- Hazır ortezlerin modifikasyonu, uygulaması ve satışıyla ilgili birimler
Kendi açtıkları merkezlerin veya başka Protez-Ortez Yapım ve Uygulama merkezlerinin mesul müdürlüğünü yapabilirler.
Üniversitelerde ve araştırma kurumlarında mezuniyet sonrası eğitimlerine devam eden Prostetist / Ortotistler, bilim uzmanı Prostetist / Ortotist ve bilim doktoru Prostetist / Ortotist unvanlarıyla araştırma görevlisi veya öğretim görevlisi olabilirler.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Meslek eğitimi süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisi ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler.
Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Eğitim sonrası
Meslek eğitimi sonrasında kazanç, kişinin iş tecrübesi, nitelikleri ve çalışma süresine göre değişmektedir. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Lisans eğitimini takiben yüksek lisans ve doktora eğitimi alma olanağı vardır. Gerekli şartları yerine getirenler akademik personel olarak yükselebilir.
Aşağıdaki alanlara ilişkin kurs, hizmet içi eğitim ve seminerlere katılarak uzmanlaşabilirler:
- Skolyoz ortezleri
- Bilgisayarlı ortamda ölçü alma
- Modelleme ve model modifikasyonu
- Myoelektrik üst ekstremite protezleri
- Akıllı alt ekstremite protezlerinin yapımı ve uygulaması
İş hayatında ilerleme
İş hayatındaki mesleki bilgi ve tecrübelerine göre üst görevlere yükselme olanağına sahiptir.
Benzer meslekler
- Ortopedik Protez ve Ortez Teknikeri
- Tıbbi Cihaz Üretim Teknisyeni
Ek bilgiler
Kaynak dosyada ek bilgiler başlığı altında ayrıca bir bilgi belirtilmemiştir.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- Öğretim elemanları
- Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi
- Medipol Üniversitesi Protez Ortez Bölümü
- International Society for Prosthetics and Orthotics
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması – 08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- ÜNİ-VERİ
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri veya Hizmet Merkezleri
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla; meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.