Tanım
Pratisyen hekim; insan sağlığının korunması için önlemler alan, hastalıklara tanı koyan, tıbbi ve cerrahi girişimlerde bulunarak hastalığın tedavisini sağlayan kişidir.
Görevler
Pratisyen hekimler iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun çalışır. Genel olarak aynı görevleri yerine getirseler de çalıştıkları ortamın şartlarına ve özelliklerine göre farklı görevler üstlenebilirler.
Pratisyen hekimler birinci basamak olarak adlandırılan sağlık kuruluşlarında, örneğin sağlık ocaklarında görev yapar. Sağlık kuruluşlarına başvuran kişilere ilk tanıyı koyar, gerekli koruyucu ve tedavi edici müdahaleleri yaparlar.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- Hastanın şikâyeti, tıbbi öyküsü ve ailesi hakkında bilgi almak ve bunları hasta formuna kaydetmek.
- Hastanın fizikî muayenesini yapmak.
- Hastanın durumuna göre idrar, kan, tam kan, biyokimya, röntgen, ultrason, ilaçlı filmler ve endoskopi gibi teşhise yönelik tetkikleri istemek.
- Daha ileri tetkiklere ihtiyaç duyulduğunda hastayı ilgili uzmanlık alanına sevk etmek.
- Muayene bulguları ve tetkik sonuçlarına göre hastalığın teşhis, tedavi ve izlenmesi için verileri yorumlamak ve değerlendirmek.
- Teşhise göre ilaç yazmak.
- Koruyucu hekimlik konularında hastayı bilgilendirmek.
- Hasta veya hasta yakınına hastalık, tedavi seçenekleri, riskler ve korunma yöntemleri hakkında bilgi vermek.
- Hastalığın seyrine göre tedavi değişikliğine karar vermek.
- İş kazası, trafik kazası, ölüm ve yaralanma gibi olayları hastanede görevli polise bildirmek ve gerekli raporları düzenlemek.
- Aile planlaması konusunda danışmanlık yapmak ve uygulama yöntemlerini öğretmek.
- Sorumlu olduğu hastane veya tıp servislerini idare etmek.
- Bulaşıcı hastalık çıktığında gerekli önlemleri almak için çalışmalar yapmak.
- Erken teşhis konulduğunda ilerlemesi önlenebilen hastalıkların erken tanısını koymak.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
- Bunlara benzer görev ve işlemleri yerine getirmek.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Pratisyen hekimlerin kullandığı başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Steteskop.
- Kalp elektrocihazı.
- Refleks çekici.
- Dil baskısı.
- Tansiyon aleti.
- Otoskop (kulak muayene aleti).
- Oftalmopkop (göz muayene aleti).
- Beden termometresi.
- Laboratuvar alet ve malzemeleri.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Pratisyen hekim olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olması gerekir:
- Güçlü bir belleğe sahip olmak.
- Kimya ve biyoloji konularına ilgi duymak ve bu alanlarda başarılı olmak.
- İnsanların duygularını anlayabilmek.
- Olayları derinlemesine araştırma merakı duymak.
- Okumayı sevmek.
- Meslek yaşamı boyunca tıptaki yenilikleri izleme sorumluluğunu üstlenebilmek.
- Hijyen kurallarına özen göstermek.
- Dikkatli ve sabırlı olmak.
- Soğukkanlı ve özverili çalışabilmek.
Çalışma ortamı ve koşulları
Pratisyen hekimler özel ve resmî hastanelerde, polikliniklerde, kliniklerde, muayenehanelerde ve benzeri yerlerde görev yapar. Çalışma ortamı genellikle temizdir.
Hekimlerin çalışma saatleri düzensizdir. Hafta sonu ve gece nöbetleri bulunur. Acil hastalar için günün her saatinde göreve çağrılabilirler.
Eğitimin verildiği yerler
Hekim olmak isteyenler üniversitelere bağlı tıp fakültelerinde eğitim alabilir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine girebilmek için:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak.
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak.
Eğitimin süresi ve içeriği
Tıp fakültelerinde eğitim teorik ve uygulamalı olarak 6 yıldır. Uzmanlık eğitiminin süresi ise 2-5 yıl arasında değişmektedir.
Birinci sınıf
Tıp fakültesinin birinci yılında fizik ve kimya gibi fen dersleri okutulur. Bazı tıp fakültelerinde tıbba başlangıç niteliğinde, hücrenin yapısı ve görevleriyle ilgili dersler de verilir.
İkinci ve üçüncü sınıflar
İkinci ve üçüncü sınıflarda insan vücudunun anatomisi ve fizyolojisi, yani yapısı ve işleyişi ile hastalıklardan korunma ve tedavi dersleri işlenir.
Dördüncü ve beşinci sınıflar
Dördüncü ve beşinci sınıflarda hastane içinde hasta başı eğitimleri ve klinik stajlar yapılır.
Altıncı sınıf
Altıncı sınıfta tıp öğrencisine “intern” adı verilir. İnternler eğitim hastanesinde bir hekim gibi çalışarak iş başında eğitim görür.
Staj uygulamaları
Stajlar sırasında öğrenciler aşağıdaki konularda uygulamalı eğitim alır:
- Hasta muayenesi.
- Tedavi yöntemlerinin uygulanması.
- Ameliyatlara katılma.
- Yaralara dikiş atma.
- Doğum yaptırma.
- Aşı yapma.
- Kan alma.
- Enjeksiyon yapma.
- Laboratuvar incelemeleri.
- Acil vakalara yaklaşım ve müdahale.
Eğitim sonunda alınan belge
Tıp fakültesi eğitimini başarıyla tamamlayanlara lisans diploması verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Kaynak dosyada, ülkemizde sağlık personeline ve özellikle pratisyen hekimlere çok ihtiyaç olduğu belirtilmektedir. Hekimlerin yarısından biraz fazlası pratisyen, geri kalanı uzman hekimdir.
Pratisyen hekimlerin iş bulmalarının diğer mesleklere kıyasla daha kolay olduğu ve işsizlik sorunu yaşanmadığı belirtilmiştir.
Pratisyen hekimler şu kurum ve birimlerde çalışabilir:
- Sağlık ocakları.
- Aile hekimlikleri.
- Eğitim ve araştırma hastaneleri.
- Kurum hekimlikleri.
- Devlet hastanelerinin acil servisleri.
- Özel hastaneler.
- Özel poliklinikler.
Bu kuruluşlarda hekim ve yönetici olarak görev yapabilirler.
Özellikle büyük şehirlerde sağlık ocaklarının, özel muayenehanelerin, özel hastanelerin ve kamu hastanelerinin sayısının arttığı belirtilmektedir. Bu kuruluşlar içinde en fazla yığılmanın kamu hastanelerinde olduğu ifade edilmektedir.
Gelecekte meslekte görülebilecek değişiklikler
Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de tıp alanında hızlı değişmeler yaşanmaktadır. Bir yandan birçok hastalığa çareler aranırken diğer yandan yeni hastalıklar ortaya çıkmaktadır.
Bu hastalıklarla mücadele edilirken laboratuvar çalışmalarındaki yeniliklere paralel olarak tıpla ilgili elektronik araç ve gereçler de yenilenmektedir. Çalışmalar daha gelişmiş ve modern bir anlayışla sürdürülmektedir.
Tıbbi araştırmaların gelecekte de devam edeceği belirtilmektedir. Muayene, teşhis ve tedavi kolaylığı açısından geliştirilecek yeni cihazların hekimlerin işini kolaylaştıracağı öngörülmektedir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Meslek eğitimi süresince öğrenciler Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sağladığı öğrenim kredisi ve yurt hizmetlerinden yararlanabilir. Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Eğitim sonrası
Tıp fakültelerini 6 yıl okuyup bitirenler, pratisyen hekim olarak devletin belirlediği maaşla çalışır.
Pratisyen hekim olan kişiler, ÖSYM tarafından yapılan “Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı”nda başarılı oldukları takdirde farklı alanlardan birinde uzmanlık eğitimi alabilir. Bu durumdaki hekimlerin resmî görevleri dışında serbest çalışma imkânları da bulunduğu ve iyi bir kazanç elde etme şansına sahip oldukları belirtilmektedir.
Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir. Kazancın kişinin çalıştığı kente ve bilgi-becerisine göre değişebildiği ifade edilmektedir.
Meslekte ilerleme
Lisans eğitiminden sonra araştırma görevlisi olunabilir ve akademik kariyer yapılabilir.
Tıp geniş bir alandır ve uzmanlaşmanın erken başladığı alanların başında gelir. Pratisyen hekimler, ÖSYM tarafından yapılan Tıpta Uzmanlık Sınavı’nda başarılı oldukları takdirde aşağıdaki alanlardan birinde uzmanlaşabilir.
Koruyucu hekimlik uzmanlık dalları
- Halk Sağlığı: Epidemiyoloji, biyoistatistik, sağlık yönetimi, anne-çocuk sağlığı ve aile planlaması, toplum beslenmesi, iş sağlığı, çevre sağlığı, sağlık eğitimi, tıbbi sosyoloji ve sağlık ekonomisi konularında çalışmaların yapıldığı alandır. Uzmanlık süresi 3 yıldır.
- Spor Hekimliği: Profesyonel olarak sporla uğraşan kişilere yönelik çalışmaların yapıldığı alandır. İhtisas süresi 2 yıldır.
- Hava ve Uzay Hekimliği: Özellikle astronotların ve bu alanda çalışanların sağlıklarıyla ilgilenen alandır. İhtisas süresi 2 yıldır.
- Sualtı Hekimliği ve Hiperbarik Tıp: Sualtı çalışmaları yapan kişilere yönelik çalışmaların yapıldığı alandır. İhtisas süresi 2 yıldır.
- Enfeksiyon Hastalıkları: Bulaşıcı hastalıkların tanı ve tedavisini yapan bölümdür. Uzmanlık süresi 4 yıldır.
- Aile Hekimliği: Yaş, cins ve hastalık ayrımı yapmaksızın kişilere, ailelere ve kendine bağlı topluluğa kişisel, devamlı ve ilk basamak tedavi hizmeti veren uzmanlık dalıdır. Uzmanlık süresi 3 yıldır.
İyileştirici hekimlik (klinik) uzmanlık alanları
- İç Hastalıkları (Dahiliye): Kalp, akciğer, mide, bağırsak ve karaciğer gibi organların hastalıklarını inceleyen bölümdür. İhtisas süresi 4 yıldır.
- Göğüs Hastalıkları: Akciğer hastalıklarını konu alan bilim dalıdır. İhtisas süresi 4 yıldır.
- Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları: Yeni doğmuş çocuktan 15 yaşına kadar olan çocukların sağlığıyla ilgili bölümdür. İhtisas süresi 4 yıldır.
- Ruh Sağlığı ve Hastalıkları (Psikiyatri): Psikolojik bozukluklarla ilgilenilen tıp dalıdır. İhtisas süresi 4 yıldır.
- Dermatoloji: Ciltteki tüm hastalıkları ve cinsel temaslarla bulaşan hastalıkları kapsayan tıp dalıdır. İhtisas süresi 3 yıldır.
- Nöroloji (Asabiye): İnsan yapısındaki sinir sisteminde meydana gelen bozuklukları inceleyen bölümdür. İhtisas süresi 4 yıldır.
- Genel Cerrahi (Hariciye): Tüm ameliyatları kapsayan bölümdür. Guatr ve mide ameliyatları örnek olarak verilmektedir. İhtisas süresi 4 yıldır.
- Çocuk Cerrahisi: Özellikle çocukların ameliyatlarıyla ilgilenen bölümdür. İhtisas süresi 4 yıldır.
- Göğüs Cerrahisi: Akciğer ameliyatı gibi ameliyatlarla ilgilenen alandır. İhtisas süresi 4 yıldır.
- Beyin ve Sinir Cerrahisi: Beyin ve omuriliği kapsayan bölümdür. İhtisas süresi 5 yıldır.
- Plastik ve Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi: Omurgada oluşan şekil bozuklukları ile estetik güzellik de göz önüne alınarak yapılan ameliyatlarla ilgilenir. Yanık, tavşan dudaklılık ve cildin düzeltilmesi gibi çalışmalar bu alana örnek verilmektedir. İhtisas süresi 5 yıldır.
- Kalp ve Damar Cerrahisi: Tüm damar sistemini ve kalbi kapsayan cerrahi alandır. İhtisas süresi 5 yıldır.
- Anestezi ve Reanimasyon (Bayıltma ve Ayıltma): Ameliyat sırasında narkoz verilmesi ve ameliyat sonrasında narkozun kesilmesi gibi çalışmaların yapıldığı bölümdür. İhtisas süresi 4 yıldır.
- Kadın Hastalıkları ve Doğum (Jinekoloji): Kadın üreme organlarının hastalıkları ve doğumla ilgili alandır. İhtisas süresi 4 yıldır.
- Kulak-Burun-Boğaz Hastalıkları: Kulak, burun ve boğazda oluşan sağlık sorunlarını inceleyen alandır. İhtisas süresi 3 yıldır.
- Göz Hastalıkları: Gözle ilgili hastalıkların iyileştirilmesiyle ilgili çalışmaların yapıldığı alandır. İhtisas süresi 3 yıldır.
- Üroloji (Bevliye): İdrar kesesinin, idrar yollarının ve erkek üreme organlarının hastalıklarını inceleyen bölümdür. İhtisas süresi 4 yıldır.
- Ortopedi ve Travmatoloji: İskeletin doğuştan gelen bozuklukları ile çarpma ve düşme sonucu oluşan kırık ve çıkıkları tedavi eden bölümdür. Kamburluk, kemik büyümesi ve birleşik parmak gibi durumlar ile kırık ve çıkıklar örnek olarak verilmektedir. İhtisas süresi 4 yıldır.
- Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon: Asabiye, dahiliye ve ortopedi kliniklerinin ortak çalıştığı, hastaların hareket kısıtlılığıyla ilgili bölümdür. İhtisas süresi 3 yıldır.
- Tıbbi Ekoloji ve Hidroklimatoloji: Kaplıcalar, içmeceler, çamur banyoları, iklimle hastalıkların tedavisi ve sağlık arasındaki ilişkileri inceleyen bilim dalıdır. Uzmanlık süresi 3 yıldır.
- Radyoloji: X ışınlarıyla vücuttaki çeşitli patolojik oluşumların saptandığı ve hasta dokunun ışın yoluyla tedavi edildiği bölümdür. Uzmanlık süresi 3 yıldır.
- Çocuk Psikiyatrisi (Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları): Çocukluk ve gençlik çağındaki insanların ruh sağlığıyla ilgili uzmanlık alanıdır. Uzmanlık süresi 4 yıldır.
Laboratuvar uzmanlık alanları
- Tıbbi Biyokimya: Laboratuvarla ilgili tüm araştırmalarla ilgilenen alandır. İhtisas süresi 3 yıldır.
- Tıbbi Patoloji: Vücuttan alınan doku ve sıvı örneklerinin incelendiği bölümdür. İhtisas süresi 3 yıldır.
- Tıbbi Farmakoloji: İlaçların canlı dokular üzerindeki etkilerinin incelendiği, deney ve araştırmaların yapıldığı bölümdür. İhtisas süresi 3 yıldır.
- Tıbbi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji: Laboratuvarla ilgili tüm çalışmaları kapsayan alandır. İhtisas süresi 3 yıldır.
- Tıbbi Parazitoloji: Bağırsaklarda bulunan parazitlerin incelendiği bölümdür. İhtisas süresi 3 yıldır.
Akademik uzmanlık dalları
- Adli Tıp: Adli vakaları inceleyen bölümdür. İhtisas süresi 2 yıldır.
- Anatomi: Genel olarak insan vücudunun kas ve iskelet yapısını inceleyen bölümdür. İhtisas süresi 2 yıldır.
- Fizyoloji: Vücudun fizyolojik yapısının hücrelere kadar incelendiği bölümdür. İhtisas süresi 2 yıldır.
- Fizyopatoloji: Çeşitli hastalıkların tespiti için vücudu inceleyen bölümdür. İhtisas süresi 3 yıldır.
- Tıbbi Histoloji ve Embriyoloji: Hücre yapısının ve doğacak ceninin doğum anına kadar incelendiği bölümdür. İhtisas süresi 2 yıldır.
- Tıp Tarihi ve Deontoloji: Tıp tarihini, bu alanda hizmet vermiş kişileri ve kullandıkları yöntemleri inceleyen bölümdür. İhtisas süresi 2 yıldır.
- Tıbbi Genetik: Genetik yapıyı inceleyen bölümdür. İhtisas süresi 2 yıldır.
- Nükleer Tıp: Radyolojinin gelişmiş bir alanıdır. Tıptaki gelişmelerle çalışılan bu bölümde kanserli hücrelerin görülmesi ve incelenmesi gibi çalışmalar yapılır. İhtisas süresi 3 yıldır.
Benzer meslekler
- Diş Hekimi.
- Veteriner.
Kaynakça
- Meslek elemanları.
- ÖSYM Üniversiteler Yükseköğretim Programları ve Meslekler Rehberi-2000.
- Türkçe Sözlük ve Yayın Kılavuzu (Sabah Yayınları).
- H.Ü. Tıp Fakülteleri Öğretim Üyeleri.
- 02.02.2008 tarih ve 26775 sayı ile Doktorluk, Hemşirelik, Ebelik, Diş Hekimliği, Veterinerlik, Eczacılık ve Mimarlık Eğitim Programlarının Asgari Eğitim Koşullarının Belirlenmesi ile Değişiklik Yapılmasına Dair 31.12.2009 tarih ve 2744931 sayılı Yönetmelik.
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması - ISCO 08.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı
- ÜNİ-VERİ
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri.
Bu dosya; meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
