Tanım
Oto boyacısı, her türlü motorlu kara taşıtının yüzey hazırlama ve bütün boyama işlerini yapan kişidir.
Görevler
Oto boyacısı, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak şu görevleri yapar:
- İş organizasyonu yapar.
- Taşıtın boyanacak kısmını maskeler.
- Metal kısımları zımparalama, yıkama, macunlama ve astarlama yoluyla boyama işlemine hazırlar.
- Boyayı istenilen renkte ve miktarda hazırlar.
- Kompresörü çalıştırır, bakımını yapar ve ayarlar.
- Püskürtme tabancasını hazırlar.
- Gerekli alanlara uygun şekilde ve miktarda boya püskürtür.
- Boyama hatalarını belirler ve giderir.
- Boyama yüzeylerini parlatır.
- Boyama işlemi tamamlandıktan sonra gerektiğinde fırınlama yapar.
- Bazı kısımları fırça ile boyar.
- Boyadan sonra yüzey kontrolü yapar.
- Pasta, cila ve rötuş işlemlerini gerçekleştirir.
- Yanında çalışanlara görev dağılımı yapar ve iş kontrolünü gerçekleştirir.
- Fiyat tespiti, malzeme temini ve basit iş kayıtlarının tutulması gibi işleri yapar.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Oto boyacılarının kullandığı başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Çeşitli anahtar takımları: açık ağızlı, yıldız, lokma ve gömme anahtarlar.
- Çeşitli el takımları: eğe, keski, düz ve yıldız tornavida, şerit metre.
- Pense, kargaburnu, lastik tokmak ve makas.
- Kompresör.
- Püskürtme tabancası.
- Hava tabancası.
- Kurutma tabancası.
- Zımpara motoru.
- Parlatma diski.
- Takoz, mala ve ıspatula.
- Boya bandı.
- Bez üstübü.
- Zımpara kâğıdı.
- Tiner.
- Çelik macun ve selüloz macun.
- Yapma astar, saç astarı ve macun astarı.
- Oto cila.
- İzomastik.
- Otocam macunu.
- Akrilik boya ve sentetik boya.
- Boya ve diğer yardımcı malzemeler.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Oto boyacısı olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekmektedir:
- Dikkatli olmak.
- Ayrıntıları algılayabilmek.
- Görme ve koku alma algısı gelişmiş olmak.
- Renkleri algılayabilmek.
- El becerisine sahip olmak.
- Kokuya alerjisi olmamak.
Çalışma ortamı ve koşulları
Oto boyacıları oto tamir atölyelerinde ve otomobil fabrikalarında görev yaparlar. Çalışma ortamı, işin gereği boya, vernik ve tiner gibi malzemelerin kokusuyla yüklüdür.
Oto boyacısı birinci derecede metal ve boya gibi maddelerle ilgilenir. Ayrıca müşterilerle ve zaman zaman kaportacılarla iletişim halinde olur.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yeterli müracaat olması durumunda mesleki eğitim merkezlerinde verilmektedir. Eğitim, “Motorlu Araçlar Teknolojisi” alanının “Otomotiv Boya” dalında kalfalık ve ustalık eğitimleri şeklinde yapılır.
Ayrıca mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarının aynı alan ve meslek dalında da oto boyacılığı eğitimi verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için şu koşullar aranır:
- En az ortaokul mezunu olup zorunlu eğitim çağında olmak.
- Eğitim seviyesine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilmek.
- Sağlık durumunun ilgili mesleğin öğrenimine elverişli olması.
- Gerektiğinde sağlık veya sağlık kurulu raporuyla mesleğe uygun sağlık durumunu belgelemek.
- 14 yaşını doldurmuş olmak.
- Eğitim görmek istenen meslekte bir işyeri bulmak.
- İşverenle çıraklık sözleşmesi imzalamak.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi ilköğretimden sonra 4 yıldır. Eğitimin 3 yılı kalfalık, 1 yılı ustalık eğitimidir.
Meslek seçimi 9. sınıfta yapılır. Ortak genel kültür dersleri ve meslek dersleri her sınıf seviyesinde verilir.
Eğitim haftada 1 gün mesleki eğitim merkezlerinde, 4 gün ise çıraklık sözleşmesi yapılan işyerlerinde gerçekleştirilir.
Çıraklık ve mesleki eğitim kapsamında ders programı genel bilgi dersleri ile meslek bilgisi derslerinden oluşur. Teorik olarak verilen bilgilerin yanında işyerinde, usta öğreticinin gözetimi altında pratik çalışma da yapılır.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitiminin 11. sınıfını başarıyla tamamlayanlara kalfalık belgesi, 12. sınıfını başarıyla tamamlayanlara ise ustalık belgesi verilir.
Fark derslerinin tamamlanması durumunda meslek lisesi diploması ve meslekle ilgili işyeri açma belgesi alınabilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Otomobil kullanımının giderek artmasına paralel olarak oto boyacılarının iş imkânları da genişlemektedir.
Oto boyacıları şu çalışma alanlarında görev yapabilir:
- Yeni mamul üreten otomotiv sanayii.
- Otomotiv fabrikaları.
- Yürüyen bantlarda yenileme ve tamirat amacıyla yapılan boya işleri.
- Otomobil servisleri.
- Küçük atölyeler.
Oto boyacıları özellikle Bursa ve İzmir gibi otomotiv sanayisinin geliştiği illerde çalışabilir. Bunun yanında hemen hemen her yerleşim yerinde bulunan servis ve atölyelerde de görev yapabilirler.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı “Mesleki Eğitim Kanunu” gereğince, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere belirli oranların altında olmamak üzere ücret ödenir:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde, asgari ücretin net tutarının yüzde 30’undan aşağı olmamak üzere.
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde, asgari ücretin net tutarının yüzde 15’inden aşağı olmamak üzere.
- Aday çırak ve çırağa, yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30’undan aşağı olmamak üzere.
- Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine, asgari ücretin yüzde 50’sinden aşağı olmamak üzere.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıklarıyla ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Çalışanların asgari ücretten başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilmektedir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki Eğitim Merkezinden diploma alarak mezun olanlara, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans ve lisans programlarını tercih etmeleri durumunda ek puan verilmektedir.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilirler.
Çeşitli eğitim ve kurslara katılarak mesleki bilgi ve beceriler artırılabilir.
İş hayatında ilerleme
Oto boyacılığında genellikle şu alanlarda uzmanlaşılır:
- Otomobil boyacılığı.
- Otobüs boyacılığı.
- Kamyon boyacılığı.
Oto boyacıları ayrıca bağımsız işyeri açabilirler.
Benzer meslekler
Oto boyacılığına benzer meslekler şunlardır:
- Mobilya boyacısı.
- İnşaat boyacısı.
Ek bilgiler
İş güvenliği ve işçi sağlığı
Oto boyacılarının çalışma ortamında yoğun boya dumanı, ağır boya, tiner ve vernik kokusu bulunabilir. Ortamda ayrıca zımpara tozu, ıslaklık, gürültü ve sürtünme gıcırtısı bulunabilir.
Muhtemel meslek hastalıkları şunlardır:
- Solunum sistemi rahatsızlıkları.
- Sindirim sistemi rahatsızlıkları.
- Cilt ve deri rahatsızlıkları.
Zehirlenme dışında muhtemel iş kazası bulunmamaktadır.
Mesleğin iş piyasasındaki durumu
Oto boyacılığı Türkiye’de sanayi sitelerindeki küçük işletmelerde veya orta ölçekli servis işletmelerinde tamirat şeklinde yapılmaktadır. Seri üretim yapan büyük ölçekli fabrikalarda ise üretimin bir parçası olarak gerçekleştirilmektedir.
Teknolojik gelişmelerin meslek üzerinde olumlu etkileri gözlemlenmektedir. Boyacılıkta kullanılan kompresör, tabanca, silme, temizleme ve parlatma araçlarının son dönemde oldukça geliştiği görülmektedir.
Bilgisayarlı boya karıştırıcıları ve mikro okuyucularla renk oluşturma uygulamasının yaygınlaşmasından sonra, oto boyacıları için el becerisinin yanı sıra teknolojiyi takip etme zorunluluğu da ortaya çıkmıştır. Demir alaşımlı çelik metallerin dışında diğer metal ve çeşitlerinin üst yüzey işlemlerinin teknolojisi de kullanılmaktadır.
Boya teknolojisindeki gelişmeler sonucunda malzemelerin kalitesi iyileşmekte, dayanıklılığı artmakta, malzeme sarfiyatı ve işlem zamanı kısalmaktadır. Geliştirilen enfraruj boya kurutma sistemi ve fırınlamalar, boyanın kaliteli ve tozsuz şekilde yüzeyde kalmasını sağlamaktadır. Bu durum dayanıklılığı artırmakta ve müşteri memnuniyetini yükseltmektedir.
Oto boyacılığında kullanılan boyalar genellikle akrilik, sentetik veya selülozik boyalardır. Günümüzde sentetik ve selülozik boyalar daha az kullanılmakta olup, neredeyse tümüyle akrilik boyaya geçilmiştir. Gelecekte elektrostatik toz boya uygulamasının yaygınlaşacağı tahmin edilmektedir.
Küçük ölçekli işletmelerde işyeri olanaklarının sınırlı olması nedeniyle çoğunlukla yalnızca otomobil boyacılığı yapılmaktadır. Otobüs, kamyon ve benzeri araçların boya işlemleri bu işletmelerde yapılamayabilir. Bu nedenle meslek içinde binek oto boyacılığı, kamyon boyacılığı ve otobüs boyacılığı gibi uzmanlık alanları oluşmuştur.
Bu uzmanlık alanlarında mesleğin gerektirdiği bilgi, beceriler ve yapılan işlemler genel olarak benzerlik göstermektedir. Seri üretim yapan fabrikalarda gerçekleştirilen işlemlerde ise önemli farklılıklar bulunur. Örneğin yüzey hazırlama bir dizi kimyasal aşamadan oluşmaktadır.
Bu işletmelerde otomasyona geçilmesine paralel olarak şu ayrı uzmanlık alanları yer almaktadır:
- Boya hazırlama.
- Yüzey hazırlama.
- Pistole boya.
- Proses kontrolü.
Makineleşmeye ayak uydurabilen işletmelerin gelişen pazarda pay alma oranı artmaktadır.
Kaynakça
- Meslek elemanları.
- 3308 Sayılı Kanun.
- MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği.
- Oto Boyacılığı Çıraklık ve Kalfalık Eğitim Programları, Millî Eğitim Bakanlığı, 1983.
- “Çıraklık ve Yaygın Eğitim Faaliyetleri”, Millî Eğitim Bakanlığı Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü, Ankara, 2005.
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması – ISCO-08.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı.
- Türkiye İş Kurumu.
- Mesleğim Hayatım.
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi.
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri.
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
