Tanım
Kent İçi Raylı Sistemler Tren Sürücüsü/ Tramvay/Metro Sürücüsü (Vatman), tren, tramvay veya metroyu şehir içinde güzergâh hattı üzerinde kurallara uygun olarak kullanan kişidir.
Vatman, trendeki ve hattaki aksaklıklarla ilgili faaliyetleri yürütür ve yolcu taşıma işini yapar.
Görevler
Vatman, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ile kalite gerekliliklerine uygun çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- Tramvay veya metroyu yola çıkarmadan önce gerekli kontrolleri yapmak.
- Belirlenen hareket çizelgesine uygun olarak seyir esnasında aracın hızını ve duraklarda harcanan zamanı ayarlamak.
- Tramvay veya metroyu kullanmak.
- Seyir esnasında yol güzergâhını sürekli gözlemlemek.
- Hat üzerindeki uyarı ve işaretlere uymak.
- Yayalara ve karayolu araçlarına dikkat etmek.
- Tramvaya biniş esnasında yolcuların bilet atmalarını kontrol etmek.
- Arıza ve kazalarda gerekli müdahaleyi yapmak.
- Kaza raporu tutulmasını sağlamak.
- Emniyet ve hareket amirliği tarafından iletilen talimatları yerine getirmek.
- Gereken tedbirleri almak.
- Trenin, tramvayın veya metronun bakım kartlarını tutmak.
- Tehlikeli durumlarda acil durum prosedürlerini uygulamak.
- Gerektiğinde yolcuları bilgilendirmek ve yönlendirmek.
- Yolcuların dilek ve şikâyetlerini amirlerine bildirmek.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Vatmanlık mesleğinde kullanılan araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Tramvay veya metro sürücü belgesi.
- Tramvay veya metro matris ve römorkları.
- Hatlardaki makaslar.
- Katener hattı.
- Bakım kanalları.
- Bilet okuma makineleri.
- Elektronik biletler.
- Elektronik sürücü kartları.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Vatman olmak isteyenlerin aşağıdaki özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Göz, el, ayak ve işitme organlarını eşgüdüm içinde kullanabilmek.
- Renkleri ayırt edebilmek.
- Sorumluluk sahibi ve dikkatli olmak.
- Sabırlı, hoşgörülü ve soğukkanlı olmak.
Çalışma ortamı ve koşulları
Vatman, şehir içi tramvay veya metro hattının güzergâhı üzerinde gidiş-geliş yapan aracı kullanır. İş, oturarak araç içerisinde yapılır.
Meslekte tam gün çalışma, gece çalışması, vardiyalı çalışma, hafta sonu çalışması ve nöbet tutma durumu söz konusu olabilir. Vatman; meslektaşlarıyla, müşterilerle ve yolcularla iletişim halindedir.
İletişim kurulan yolcular arasında öğrenciler, gençler, çocuklar, yaşlılar, hastalar ve özürlüler bulunabilir. Çalışma ortamı sıcak, soğuk ve gürültülü olabilir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi Halk Eğitim Merkezlerinde Raylı Sistemler Teknolojisi alanında verilmektedir.
Ayrıca tramvay veya metronun kullanıldığı illerde belediyeler tarafından düzenlenen mesleki eğitim kurslarında da vatmanlık eğitimi verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Halk Eğitim Merkezlerinde düzenlenen kurslara her yaş, eğitim, sosyal statü ve kültür düzeyindeki kişiler katılabilir. 18 yaşından küçükler velilerinin izniyle kurslara katılabilir.
İlköğretim çağındaki kişiler, devam ettikleri okul saatleri dışındaki serbest zamanlarda istedikleri kursa devam edebilir. Yabancı uyruklular valiliğin izniyle etkinliklere katılabilir.
Belirli yaş ve eğitim seviyesi, uygulanacak programın özelliğine göre aranabilir. Bu durum Halk Eğitim Merkezleri tarafından duyurulur.
Belediyelerin düzenlediği kurslarda aşağıdaki koşullar belirtilmiştir:
- En az önlisans mezunu olmak.
- Askerliğini yapmış olmak.
- 35 yaşından büyük olmamak.
- Bedensel ve zihinsel engeli bulunmamak.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitimi Halk Eğitim Merkezlerinde 840/744 saattir.
Belediye başkanlığının vatman ihtiyacı üzerine, belediye bünyesinde çalışmakta olup vatmanlığa geçmek isteyen kadrolu personel ile dışarıdan başvuran adaylara belediyelerde 2-3 aylık teorik ve pratik eğitim verilmektedir.
Kurs süresi sonunda belediyeler tarafından oluşturulan komisyonca yazılı sınav yapılır. Başarılı görülen adaylar vatman olarak göreve başlatılır.
2-3 aylık kurs süresi içinde vatman adaylarına şu konularda bilgi kazandırılır:
- Raylı sistem teknolojisi ile ilgili genel bilgiler.
- Çalışma kuralları ve emniyet düzenlemeleri.
- Araç bilgisi.
- Sinyalizasyon.
- Makas sistemi.
- Katener sistemi.
- Tramvay kontrol sistemleri.
- Telsiz sistemleri.
- Acil durum ve normal dışı durumlar.
- Sürücü prosedürleri.
- Tramvay ve metro servis talimatnamesi.
- Trafikle ilgili bilgiler.
- Bölgesel şartlar ve güzergâhlar.
- Halkla ilişkiler ve yolcuya karşı davranışlar.
İlk eğitim sonrasında adaylar, tecrübeli bir vatman nezaretinde 15 gün süreli deneme sürüşleri yapar.
Eğitim sonunda alınan belge
Kurs eğitimini başarıyla tamamlayanlara belediye tarafından onaylı “Kurs bitirme belgesi” verilmektedir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Türkiye'de belediyeler bünyesinde vatman çalıştıran tramvay, metro ve raylı sistem işletmeleri Ankara, Antalya, Bursa, Eskişehir, İstanbul, Kayseri ve Konya illerinde hizmet vermektedir.
Vatmanlık yaygın olarak her yerde icra edilebilen bir meslek değildir. Farklı illerdeki tramvay, metro ve raylı sistem işletmelerinde gerekli ek eğitim alındıktan sonra iş bulma imkânı vardır.
Raylı sisteme yönelik toplu taşıma uygulamasının diğer illere de yaygınlaştırılması durumunda bu meslekte iş bulma olanağının artacağı belirtilmektedir.
Meslekte kadınlar da çalışabilmektedir.
İşsiz kalınması durumunda E sınıfı ehliyeti bulunan vatmanlar isterlerse kamu ve özel kuruluşlarda otobüs şoförlüğü de yapabilirler.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Kurs eğitimi süresince dışarıdan vatman olmak üzere başvuran adaylara herhangi bir kazanç verilmemektedir.
Belediyede kadrolu olarak görev yaparken vatmanlığa geçmek isteyen aday personelin ise önceden almakta olduğu ücretlerden herhangi bir kesinti yapılmamaktadır.
Eğitim sonrası
Belediyelerde kadrolu olarak ve toplu sözleşmeye dayalı çalışanlar asgari ücretin 3-4 katı ücret almaktadır.
Taşeron firma personeli olarak vatmanlık yapanlar ise asgari ücretin yaklaşık 2 katı civarında ücret almaktadır.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Kaynak dosyada mesleki eğitimde ilerlemeye ilişkin ayrıca bir bilgi belirtilmemiştir.
İş hayatında ilerleme
Belediyeler bünyesinde periyodik aralıklarla hizmet içi eğitimler verilmektedir. Bu kapsamda İl Emniyet Müdürlüğü Trafik Şube Müdürlüğü ve işletme bünyesinde vatmanları motive edici eğitimler düzenlenmektedir.
Mesleğinde başarılı olanlar şu görevlere ilerleyebilir:
- Trafik kontrolörü.
- Eğitmen.
- Hareket şefi.
- İşletme şefi.
Benzer meslekler
- Otobüs Şoförü.
- Tren Sürücüsü (Makinist).
Ek bilgiler
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bilgiler; meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından alınan bilgiler doğrultusunda oluşturulmuştur.
Kaynakça
- Meslek elemanları.
- Konya Büyükşehir Belediye Başkanlığı Raylı Sistem Dairesi Başkanlığı.
- İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı İstanbul Elektrik, Tramvay ve Tünel İşletmeleri Genel Müdürlüğü.
- Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü Türk Meslekler Sözlüğü 2002, Ankara.
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
Meslek hakkında ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları.
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: www.iskur.gov.tr
- Mesleğim Hayatım web sitesi: https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı: http://www.osym.gov.tr/
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.