Tanım
İtfaiyecilik ve Yangın Güvenliği Teknisyeni (İtfaiyeci); yangın, afet ve acil durumlara müdahale, koruma, önleme, arama ve kurtarma uygulamalarını gerekli tedbirleri alarak ve talimatlara uygun olarak gerçekleştiren kişidir.
Görevler
İtfaiyecilik ve Yangın Güvenliği Teknisyeni, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak aşağıdaki görevleri yürütür:
- Söndürme ve kurtarma çalışmaları için hazırlık yapar.
- Kişisel teçhizatı kullanıma hazır duruma getirir.
- Bir önceki vardiyadan malzemeleri teslim alır.
- Yangın malzemelerini hazırlar.
- Yangın araç, gereç ve teçhizatının bakımını yapar.
- Nizamiye nöbeti tutar.
- Yangın veya kurtarma sonrası itfaiye aracının su, köpük ve kimyasal söndürücü bakımını yapar.
- Yangınlara müdahale eder ve yangınları söndürür.
- Kaza, çökme, patlama, mahsur kalma ve benzeri durumlarda teknik kurtarma gerektiren olaylara müdahale eder.
- İlk yardım hizmetlerini yürütür.
- Arazide, su üstünde ve su altında arama-kurtarma çalışmaları yapar.
- Su baskınlarına müdahale eder.
- Doğal afetler ve olağanüstü durumlarda kurtarma çalışmalarına katılır.
- Halkı, kurumları ve kuruluşları itfaiye hizmetleri hakkında bilgilendirir.
- Alınacak önlemler konusunda eğitim verir ve tatbikatlar yapar.
- Bina ve yapılarda yangın güvenliğiyle ilgili alınacak önlemleri belirler.
- Olay yerinde can kurtarma çalışmaları yapar ve ilk yardım uygular.
- Hortum serer ve yangın türüne göre hortuma takılacak lansı seçer.
- Merdivenli araçları merdiven sepetinden yönlendirir.
- Atlama çarşafı, tüneli ve yastığı açar.
- Yangın türüne göre yangın merkezine su, köpük, kuru kimyasal toz ve CO2 uygular.
- Yangın yerinde su takviyesi yapar.
- Yangın çevresine soğutma yapar.
- Kâğıt, pamuk ve kömür gibi yanıcı maddeleri yangın yerinden uzaklaştırır.
- Yangın söndürüldükten sonra kullanılan malzemeleri toplar.
- Konut ve işyerlerinden motopomp ile su tahliye eder.
- Yaklaşılması veya girilmesi için özel teçhizat gereken yerlerde mahsur kalan canlıların kurtarılmasını sağlar.
- İtfaiyecilikte iş organizasyonu yapar.
- Doğal afetlere hazırlık yapar.
- Dokümantasyon ve arşivleme yapar.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Meslekte kullanılan başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Ağaç kesme testeresi
- Ala hortumu (emiş hortumu) ve ala süzgeci
- Ambu cihazı ve maskesi
- Arazöz
- Askı kayışı
- Aspire cihazı
- Ayarlı büyük lans
- Ayırıcı
- Balyoz
- Basınç infüzörü
- Bijon anahtarı
- Büyük kanca
- Defibrilatör
- Demir beton kesme testeresi
- Filtreli duman maskesi
- Düşürücü
- El baltası
- El feneri
- Hortum
- Kesici
- Kriko
- Frikasyon
- Hava teneffüs cihazı
- Hava tüpü
- Hidrant anahtarı
- Isı dedektörü ve soketi
- Isıya dayanıklı giysiler
- Köpük alıcısı
- Kurtarma ipi
- Küçük kanca
- Lister motopomp
- Ekranlı LPG ve doğal gaz dedektörü
- Merdivenli araç
- Miğfer
- Oksijen ölçüm cihazı
- Oksijen tüpü ve basınç düşürücü
- Optik duman dedektörü ve soketi
- Oregon bel sabitleyici
- Pulsoksimetre
- Reflektör
- Sert koruma tahtası
- Su tankı
- Tekli büyük ve küçük merdiven
- Üçlü çekme merdiveni
- Termal kamera ve LCD ekran
- Travma sedyesi
- Boyun sabitleyici ve kemerler
- Vakumlu şilte
- Yaşam dedektörü
- Araç sabitleme sistemi ekipmanı
- Kaldırma hava yastık setleri
- Hidrolik kesici ve ayırıcı setleri
- Enkaz ve göçük tahkimat destek sistemleri
Mesleğin gerektirdiği özellikler
İtfaiyecilik ve Yangın Güvenliği Teknisyeni (itfaiyeci) olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Görsel ve işitsel belleği yüksek olmak
- Ayrıntıyı algılama ve yoğun dikkat yeteneği gelişmiş olmak
- İşitme ve koku alma yeteneği gelişmiş olmak
- El ve göz eşgüdüm yeteneğine sahip olmak
- Olaylar karşısında sakin ve tedbirli olmak
- Ekip çalışmasına yatkın olmak
- Sosyal yardım ilgisine sahip olmak
- Yükseklik korkusu bulunmamak
- Hareket ve strese dayanıklı olmak
- Sorumluluk duygusu yüksek olmak
Çalışma ortamı ve koşulları
İtfaiyecilik ve Yangın Güvenliği Teknisyeni; yangın söndürme çalışmaları sırasında yangın yerinin dışında veya yangın alanında görev yapar. Trafik kazalarına müdahale sırasında karayollarında, arama-kurtarma çalışmaları sırasında ise yangın alanında, su altında ve enkaz çevresinde çalışabilir.
Meslek; sıcak veya soğuk, kokulu, dumanlı, havasız, karanlık, ıslak ve kirli-yağlı ortamlarda yürütülebilir. İtfaiyeciler genellikle açık havada ve yanma, patlama, enkaz altında kalma ve boğulma gibi tehlikelerin bulunduğu koşullarda görev yaparlar.
Çalışma saatleri değişkendir. İtfaiyeciler 24 saatlik dönemlerde grup amirinin idaresinde nöbetle çalışırlar. Çalışma sırasında amirleri, meslektaşları ve çalışma arkadaşlarıyla iletişim ve yüksek düzeyde iş birliği içindedirler. Ayrıca olay yerine gelen polis, jandarma ve diğer görevlilerin yanı sıra olay yerindeki halkla da iletişim kurabilirler.
Çalışma ortamları nedeniyle akciğer hastalıkları, psikolojik rahatsızlıklar, kalp, romatizma ve omurga hastalıkları gibi meslek hastalıkları oluşabilmektedir.
Meslek eğitimi
Mesleğin eğitimi, mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarının İtfaiyecilik ve Yangın Güvenliği alanında, “İtfaiyecilik ve Yangın Güvenliği” dalında verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleki eğitime giriş için:
- Ortaokulu tamamlamış olmak
- Millî Eğitim Bakanlığınca okul türlerine ve alan-dala göre belirlenen giriş koşullarını taşımak
gerekir.
Eğitim süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi 4 yıldır.
- Ortak genel kültür dersleri ve alanın temel ortak kazanımlarını içeren meslek dersleri 9. sınıfta verilir.
- Öğrenci, 9. sınıfın sonunda dal veya mesleğini belirler.
- Dal veya meslek seçimi yapılırken bölgesel ve sektörel ihtiyaçlar, okulun donanımı, öğretmen ve fizikî kapasitesi ile öğrencilerin ilgi ve istekleri dikkate alınır.
- Dal veya mesleğe ait kazanımları içeren dersler 10, 11 ve 12. sınıflarda verilir.
- Başarı düzeyi iyi olan öğrenciler akademik destek derslerini içeren programı tercih etme hakkına sahiptir.
Mesleki eğitim okulda teorik ve uygulamalı, işletme ve atölye ortamlarında ise uygulamalı olarak verilmektedir.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitimini bitirenlere “Meslek Lisesi” diploması verilir.
Ayrıca 3308 sayılı kanunda belirtilen hükümler doğrultusunda, ustalık belgesinin yetki ve sorumluluklarını taşıyan mesleklerde bağımsız işyeri açma belgesi de verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
İtfaiyecilik ve Yangın Güvenliği Teknisyenleri şu alanlarda çalışma olanağı bulabilir:
- Yerel yönetimlerin itfaiye birimleri
- Sivil savunma birimleri
- Havaalanı itfaiye birimleri
- Orman Genel Müdürlüğü itfaiye birimleri
- Rafineri ve kimyasal tesislerin itfaiye birimleri
- Organize sanayi bölgelerinin itfaiye birimleri
- Yangın güvenliği ekipmanları satan özel firmalar
- Özel sektöre ait itfaiye birimleri
Trafik kazaları, orman yangınları, sel, deprem ve fırtına gibi olaylarda olaylara yerinde ve seri müdahale edebilen itfaiye teşkilatlarına ihtiyaç duyulmaktadır. İyi eğitim almış itfaiyecilerin iş bulma olanağının yüksek olduğu belirtilmektedir. Meslekte eğitim ihtiyacına bağlı olarak nitelikli eleman sıkıntısı yaşanmaktadır.
Bu meslekte edinilen bilgi ve becerilerin teknik emniyet ve sivil savunma alanlarında kullanılabileceği düşünülmektedir. Kendi işini kurmak isteyenler itfaiye malzemeleri satışı yapabilirler.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı “Mesleki Eğitim Kanunu” gereğince, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere, asgari ücretin net tutarının;
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 30’undan,
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 15’inden
aşağı olmamak üzere ücret verilir.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıklarıyla ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Kamu sektöründe istihdam edilenler, tabi olunan mevzuata göre ücret alırlar.
Özel sektörde çalışanların asgari ücretten başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilir. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Meslek liselerinin İtfaiyecilik ve Yangın Güvenliği alanı, İtfaiyecilik ve Yangın Güvenliği dalından mezun olanlara, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans programlarını tercih etmeleri hâlinde ek puan verilir.
Teknoloji Fakültelerinin, Sanat ve Tasarım Fakültelerinin, Turizm Fakültelerinin ve mesleki ve teknik ortaöğretim kurumları (M.T.O.K.) mezunlarına ayrılan kontenjanlar tercih edildiğinde öncelikli olarak yerleştirme yapılır.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilirler.
Meslekte uzmanlaşma ve yükselmeyi sağlayan kurs, seminer ve hizmet içi eğitim gibi olanaklarla tecrübe veya ek bilgi ve beceri kazanılarak nitelik artışı sağlanabilir.
İş hayatında ilerleme
Yükseköğrenimini tamamlayıp özellikle belediyelere ait itfaiye teşkilatlarında görev alanlar, hizmet içi eğitimlere katılmaları ve belli çalışma sürelerini doldurmaları koşuluyla şu pozisyonlara yükselebilir:
- İtfaiye zabıta amiri
- Grup amiri
- Çavuş
- Ekip amiri
Mesleğinde ilerleme imkânı elde edenler acil yardım, arama-kurtarma ve benzeri konularda danışmanlık hizmeti sunabilirler.
Benzer meslekler
- Arama Kurtarma Elemanı
Ek bilgiler
Dünyada yaşanan hızlı değişim, sanayileşmeyle ortaya çıkan kentleşme, teknolojik yenilikler, ekonomik ve sosyal gelişmeler, değişen sosyo-kültürel yaşam koşulları ve yeni teknolojik ürünler günlük yaşamda kişisel ve toplumsal hayatı etkilemektedir.
Günlük yaşamda olası yangın riskleri ve kaynakları artmakta, yangınların gerçekleşmesi hâlinde insan ve çevre açısından büyük kayıplar yaşanabilmektedir. İtfaiye teşkilatı özü itibarıyla bir güvenlik teşkilatı olmasına rağmen, hızla gelişen teknolojiyle birlikte ülkemizde ve dünyada bir sektör hâline gelmiştir.
Sektördeki iş gücü ihtiyacının son yıllarda arttığı, ülkemizde de itfaiyecilere ihtiyaç bulunduğu belirtilmektedir. Türkiye’de eğitimli ve yeterli sayıda itfaiyeci bulunmaması, sektördeki nitelikli eleman ihtiyacını artırmaktadır.
Sivil Savunma Genel Müdürlüğünün 2004-2005 yıllarında meydana gelen yangınlara ilişkin, orman yangınları hariç istatistiklerinde; yaklaşık 390 yangının çıktığı, 1.000.000.000 TL maddi zarara yol açtığı, 2.000 insan ve 27.000 hayvan kaybına sebep olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca 2004-2008 yılları arasında yangınların sayısal dağılımında önemli bir artış olduğu ve buna bağlı olarak can ve mal kaybının da arttığı belirtilmiştir.
İtfaiyecilik ve Yangın Güvenliği alanının, gelecekte sektördeki ihtiyaca cevap verebilmesi beklenmektedir. Sanayi devrimi ve kentleşmeyle ortaya çıkan yeni şartların yol açtığı büyük yangınların sonuçlarını en aza indirmek, yangın öncesi ve sonrasında gerekli iş ve işlemleri yürütmek amacıyla çeşitli organizasyon birimleri, kurum ve kuruluşlar oluşturulmuştur.
Sektör; yangınlara ve doğal afetlere karşı hazırlık yapan, hazırlıkları denetleyen, binalarda, arazide ve taşıtlarda arama-kurtarma gerçekleştirebilen, kimyasal, biyolojik ve nükleer saldırılara karşı tedbir alabilen ve mesleki gelişmeleri takip ederek kendini geliştiren bireylere ihtiyaç duymaktadır.
İtfaiyeciler, yangın söndürme ve doğal afetlerle mücadele gibi asli görevlerine ek olarak trafik kazaları, intihar girişimleri ve baca temizliği gibi farklı faaliyetlerde de çalışabilirler. Faaliyetlerini ekip dayanışması içinde yürütmeleri gerekir. İşlerinin gereği olarak büyük bir özveri ve sorumluluk anlayışına sahip olmaları beklenir.
Ankara, İstanbul ve İzmir gibi büyük kent itfaiyelerinin teknik donanımlarının dünya standartlarına çok yakın olduğu, ancak ihtiyaca oranla donanım ve personel sayısında eksiklikler bulunduğu gözlenmektedir.
Türkiye genelinde itfaiyecilik “kent itfaiyeciliği” olarak bilinmekte ve belediyelere bağlı ayrı örgütler bünyesinde yer almaktadır. İtfaiye teşkilatları arasında yangın donanımları ve çalışma yöntemlerinde belirli bir standart bulunmadığı, uygulamalarda farklılıklar görüldüğü belirtilmektedir. Orman, hava ve deniz itfaiyeciliği ise belediyeler dışında, ilgili kurum ve kuruluşlara bağlı olarak yürütülmektedir.
Mesleği yürütenler, tüm itfaiye teşkilatlarının tek bir kurum bünyesinde toplanmasını örgütsel dağınıklığa çözüm olarak görmektedir. Bu örgütlenme biçiminin bütçe sorunlarını ve uygulama farklılıklarını giderebileceği, itfaiyecilere sosyal güvence sağlayabileceği düşünülmektedir.
Meslekte daha iyi hizmet verilebilmesi amacıyla şu öneriler dile getirilmektedir:
- İtfaiye teşkilatlarının personel sayısının nüfusa uygun olarak belirlenmesi
- Şehir planlamasında itfaiye birimleri ve hidrantların dikkate alınması
- Riskin yüksek olduğu noktalarda itfaiye birimleri kurulması
- Büyük kent ana arterlerinde itfaiye, sağlık ve emniyet hizmetlerinde kullanılmak üzere güvenlik şeritleri açılması
- Sağlık, güvenlik, yangın ve kurtarma gibi acil yardım ihbar telefonlarının tek merkez ve tek numarada birleştirilmesi
- İtfaiye personelinin birinci derecede riskli meslekler grubunda değerlendirilerek çalışma şartlarının iyileştirilmesi
Meslekte eğitim ihtiyacına bağlı olarak nitelikli eleman sıkıntısı yaşanmaktadır. Bu meslekte edinilen bilgi ve becerilerin teknik emniyet ve sivil savunma alanlarında kullanılabileceği düşünülmektedir. Mesleğin yürütülmesi için elektrik, kimya, ilk yardım ve psikoloji bilgileri giderek daha fazla önem kazanmaktadır.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- İtfaiyeci meslek standardı
- Belediye İtfaiye Yönetmeliği
- İESOB Anadolu Meslek Lisesi
- İstanbul Şehit Büyükelçi İsmail Erez Anadolu Meslek Lisesi
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması – ISCO-08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.