Tanım
Gıda, Tarım ve Hayvan Sağlığı Laborantı; bitkisel ve hayvansal üretimde verim ve kalitenin artırılması, sağlıklı ürün elde edilmesi ve ürün türlerinin artırılmasına yönelik toprak, su, yaprak, gübre ve bitkisel ürün numuneleri ile hayvan sağlığına yönelik laboratuvar çalışmalarının analizlerini yapan kişidir.
Meslek kapsamında duyusal, fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik analizler laboratuvar ortamında gerçekleştirilir.
Görevler
Gıda, Tarım ve Hayvan Sağlığı Laborantı; iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak aşağıdaki görevleri yürütür:
- Gerekli araç, gereç ve malzemeyi çalışmaya hazırlar.
- Analizler için gerekli çözeltileri hazırlar.
- Gelen numuneleri alır ve kayıtlarını yapar.
- Numunenin özellikleri ve uygulanacak metot hakkında bilgi edinir.
- Numuneyi analize hazırlar.
- Analiz raporlarının ön hazırlığını yapar.
- Laboratuvar temel işlemlerini yapar.
- Mikrobiyolojik temel işlemleri yapar.
- Mikrobiyolojik analizler yapar.
- Toprak ve su analizleri yapar.
- Yaprak analizleri yapar.
- Gübre analizleri yapar.
- Tohumluk analizleri yapar.
- Tarımsal ürün analizleri yapar.
- Bitkisel ürün analizleri yapar.
- Yem analizleri yapar.
- Toprakta iz element ve ağır metal analizleri yapar.
- Kanın özelliklerini inceler.
- Kanda biyokimyasal testler yapar.
- İdrar ve gaita analizleri yapar.
- Doku preparatı hazırlar.
- Kanda ve deri kazıntısında parazit arar.
- Karaciğer, akciğer ve bağırsaklarda parazit arar.
- Sterilizasyon ve dezenfeksiyon yapar.
- Deney sonuçlarını kaydeder ve deney raporu hazırlar.
- Çiftçilere analiz sonuçları hakkında bilgi verir.
- Cihazların basit bakımlarını ve kalibrasyon ayarlarını yapar.
- Laboratuvar sarf malzeme ihtiyaçlarını belirler.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Meslekte kullanılan araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Cam ve plastik malzemeler: Petri kutuları, pipetler, ölçü silindirleri, balonlar, tüpler, erlenler, drigalski spatülleri, beherler ve şişeler.
- Metal malzemeler: Spatüller, öze ve iğne öze, bunsen beki, kirli malzemenin konulacağı özel kaplar ve malzeme dolapları.
- Malzeme dolapları: Besiyeri, kimyasal madde, cam malzeme ve steril malzeme dolapları.
- Diğer malzemeler: Puar, eküvyon, havan ve havaneli.
- Cihazlar: İnkübatör, kuru hava sterilizatörü, otoklav, aşılama kabini, soğutucu, su banyosu, pH metre, santrifüj ve mikroskop.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Gıda, Tarım ve Hayvan Sağlığı Laborantı olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Renk algısı yüksek olmak.
- Sesleri ayırt edebilmek.
- Görsel ve işitsel belleği kuvvetli olmak.
- Ayrıntıları algılama yeteneğine sahip olmak.
- El becerisine sahip olmak.
- Dikkatli ve tedbirli olmak.
- Fen bilimlerine ilgi duymak.
- Birden fazla işi aynı anda yapabilmek.
- İşbirliği yapabilmek.
- Sorumluluk sahibi olmak.
- Hijyene dikkat etmek.
- Sabırlı ve sakin olmak.
Çalışma ortamı ve koşulları
Çalışma ortamı kapalı ve temizdir. İş genel olarak ayakta yapılır. Meslek elemanları iş başında mesleklerinin gerektirdiği özel kıyafetleri giyer.
Laboratuvardaki alet, donanım, kimyasal madde ve yardımcı maddeler kullanılır. Çalışma sırasında dikkatli olunmadığında yanma, tahriş, enfeksiyon kapma, elektrik çarpması ve kimyasal zehirlenme gibi kazalarla karşılaşılabilir.
Meslek elemanları gıda, kimya ve ziraat mühendisleri, kimyagerler, biyologlar, veterinerler ve tarım teknikerleriyle işbirliği içinde çalışır. Ayrıca müşteriler, çiftçiler, idari yetkililer ve ilgili diğer kişilerle iletişim hâlindedir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarının Laboratuvar Hizmetleri alanında, “Gıda, Tarım ve Hayvan Sağlığı Laboratuvarı” dalında verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleki eğitime giriş için aşağıdaki koşullar aranır:
- Ortaokulu tamamlamış olmak.
- Millî Eğitim Bakanlığınca okul türlerine ve alan veya dala göre belirlenen giriş koşullarını taşımak.
Eğitimin süresi ve içeriği
- Mesleğin eğitim süresi 4 yıldır.
- Ortak genel kültür dersleri ve alanın temel ortak kazanımlarını içeren meslek dersleri 9. sınıfta verilir. Öğrenci yıl sonunda dal veya mesleğini belirler.
-
- sınıfın sonunda; bölgesel ve sektörel ihtiyaçlar, okulun donanımı, öğretmen ve fizikî kapasitesi ile öğrencilerin ilgi ve istekleri dikkate alınarak dal veya meslek seçimi yapılır.
- Dal veya mesleğe ait kazanımları içeren dersler 10, 11 ve 12. sınıflarda verilir.
- Başarı düzeyleri iyi olanlar akademik destek dersleri içeren programı tercih etme hakkına sahiptir.
Mesleki eğitim okulda teorik ve uygulamalı, işletme ve atölye ortamlarında ise uygulamalı olarak verilmektedir.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitimini bitirenlere “Meslek Lisesi” diploması verilir.
Ayrıca 3308 sayılı kanunda belirtilen hükümler doğrultusunda, ustalık belgesinin yetki ve sorumluluklarını taşıyan mesleklerde bağımsız işyeri açma belgesi de verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Gıda, Tarım ve Hayvan Sağlığı Laborantları kamu ve özel sektöre ait şu alanlarda iş imkânı bulabilir:
- Toprak analiz laboratuvarları.
- Su analiz laboratuvarları.
- Yaprak analiz laboratuvarları.
- Yem analiz laboratuvarları.
- Gübre analiz laboratuvarları.
- Toprak ve su kaynaklarıyla ilgili laboratuvarlar.
- Tarımsal araştırma laboratuvarları.
Tarım sektöründe gelişmiş teknolojilerden yararlanarak üretim yapan işletmelerin çoğalması, çevre ve kalite bilincinin artması, Laboratuvar Hizmetleri alanında nitelikli ara eleman ihtiyacını sürekli kılacaktır.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı “Mesleki Eğitim Kanunu” gereğince, asgari ücretin net tutarının:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 30’undan,
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 15’inden
aşağı olmamak üzere ücret verilir.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıkları ile ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Kamu sektöründe istihdam edilenler tabi olunan mevzuata göre ücret alır.
Özel sektörde ise çalışanların asgari ücretin biraz üstünde başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Laboratuvar Hizmetleri alanı, “Gıda, Tarım ve Hayvan Sağlığı Laboratuvarı” dalından mezun olanlara, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans programlarını tercih etmeleri hâlinde ek puan verilmektedir.
Teknoloji Fakültelerinin, Sanat ve Tasarım Fakültelerinin, Turizm Fakültelerinin ve mesleki ve teknik ortaöğretim kurumları (M.T.O.K.) mezunlarına ayrılan kontenjanlar tercih edildiğinde öncelikli olarak yerleştirme yapılmaktadır.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilir.
Meslekte uzmanlaşma ve yükselmeyi sağlayan, tecrübe veya ek bilgi ve beceri kazandıracak kurs, seminer ve hizmet içi eğitim gibi olanaklarla nitelik artışı sağlanabilir.
İş hayatında ilerleme
İş yerlerinde belli bir süre çalışanlar laboratuvar sorumlusu olabilir.
Benzer meslekler
- Sağlık laborantı.
- Kimyager.
Ek bilgiler
Alanın mevcut durumu ve geleceği
Laboratuvar Hizmetleri alanı; tarım ürünlerinin üretiminde verim ve kalite artışı, güvenli ürün elde edilmesi ve hayvan sağlığına yönelik laboratuvar çalışmalarının yürütüldüğü hizmet alanıdır.
Laboratuvarlar, dünya genelinde test ve kalibrasyon hizmetleriyle birlikte her türlü kontrol ve değerlendirme çalışmalarının yapıldığı kuruluşlar olarak tanımlanmaktadır. Ölçülmeyen ve değerlendirilmeyen bir ürünün kalitesini kanıtlamak mümkün olmadığı için, özellikle Avrupa Birliği’ne katılım sürecinde olan ülkemizde laboratuvar hizmetleri giderek artan bir önem kazanmaktadır.
Günümüzde tüketicinin bilinçlenmesi, eğitim seviyesinin yükselmesi, hizmet ve ürün kalitesinin artması sonucunda ürünlerde kalite kontrolüne olan ihtiyaç da artmıştır. Bu durum hem üretim aşamasında hem de piyasadaki ürünler için laboratuvar analizlerine olan ihtiyacı artırmıştır.
Daha önceleri kamu görevi gibi algılanan laboratuvar hizmetleri artık birçok işletmenin bünyesinde yapılır hâle gelmiştir. Kamuda farklı kurum ve kuruluşlar, mevzuatla verilen görev ve hizmetleri kendi bünyelerinde oluşturdukları laboratuvarlar aracılığıyla yürütmektedir.
Kamu laboratuvarlarının yasal çerçevesinin düzenlenmesi, yeniden yapılandırılması ve etkin işleyen bir kamu laboratuvar sisteminin oluşturulması kapsamında Türkiye’deki laboratuvarların durumu ve sorunlarıyla ilgili çalışmalar sürdürülmektedir. Kamu laboratuvarlarının yeniden yapılanmasında temel hedef, Türkiye’de ulusal ve uluslararası düzeyde bütün ilgili tarafların ihtiyaçlarına cevap verebilecek etkili ve verimli bir kamu laboratuvar sistemi oluşturmaktır.
Toplam kalite yönetimi çalışmalarıyla laboratuvarlardaki işlemlerin her basamağında belirli kalite kurallarına uygun hareket edilmesi, laboratuvarlar arasında farklı sonuçlar alınmasının önüne geçecektir. Laboratuvar sonuçlarının doğru ve güvenilir olabilmesi için bu alanda standardizasyonun sağlanması gerekmektedir.
İstihdam alanlarının uluslararası boyuta taşınabilmesi için akreditasyon çalışmalarına hız verilmesi kaçınılmaz olmuştur. Ürünlerin kalitesini belirleyen laboratuvar çalışmalarının etkin ve Dünya Ticaret Örgütü standartlarında hizmet veren bir yapıya kavuşturulması son derece önemlidir.
İhracata ve ithalata yönelik ürünlerin hemen hemen tamamı için çeşitli laboratuvar analizlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Mevcut durumda bazı analizlerin yabancı ülke laboratuvarlarında yaptırılması, ulusal kaynakların bu ülkelere gitmesine neden olmaktadır.
Laboratuvar hizmetlerinin etkinleştirilmesiyle bu kaynakların ülkemizde kalması temin edilmiş olacaktır. Tarımsal üretimde gübre, ilaç, koruyucu madde ve benzeri girdilerin gereğinden fazla ya da az kullanılması; üretimin düşük ve kalitesiz olmasının yanında çevre, insan ve hayvan sağlığına zarar verebilir.
Bu zararların telafisinin; bozulan toprakların ıslahı, kirlenen suların temizlenmesi ve hayvan hastalıkları salgınlarının önlenmesi gibi çalışmaların çok pahalı, bazı hâllerde ise olanaksız olduğu görülmektedir. Laboratuvar analizlerine dayalı girdi kullanımının ülke tarımına ve çiftçisine yapılabilecek en önemli stratejik yatırım ve eğitim hizmetlerinden biri olduğu belirtilmektedir.
Güvenli ve kaliteli gıdaların üretilebilmesi için çiftlikten sofraya kadar üretim aşamasında görev yapan meslek elemanının bilgi, beceri ve yeterliklerinin artırılması gerekir. Bu alanda yapılacak çalışmalarla Avrupa Birliği normlarına ulaşılması hedeflenmektedir.
Meslek hastalıkları
Meslekte kullanılan maddeler ve çalışma koşulları nedeniyle şu sağlık sorunları görülebilir:
- Kullanılan kimyasal maddelerden dolayı solunum sistemi rahatsızlıkları.
- Kullanılan kimyasalların ve metallerin sebep olduğu zehirlenmeler.
- Asit ortamı alerjileri.
- Egzama.
Kaynakça
- Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Müdürlüğü.
- Yaprak, toprak ve gübre laboratuvarı yetkilileri.
- Millî Eğitim Bakanlığı personeli.
- Millî Eğitim Bakanlığı yayınları.
- Meslek elemanları.
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması – ISCO-08.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı.
- Türkiye İş Kurumu.
- Mesleğim Hayatım.
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi.
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu il müdürlükleri ve hizmet merkezleri.
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.