Tanım
Endüstriyel Kontrol Teknisyeni/Kontrol ve Enstrümantasyon Teknolojisi Teknisyeni, endüstriyel üretimdeki işlemlerin kontrolü, başka bir ifadeyle mamulün üretim sürecinin ölçümü amacıyla otomatik ve bilgisayarlı kontrol sistemlerini kullanan kişidir.
Meslek elemanı bu sistemlerin bakımını yapar, bozulanları onarır ve çalışmalarını sağlar.
Görevler
İş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak şu görevleri yerine getirir:
- İş organizasyonu yapar.
- Bilgisayar ve bilgisayarlı sistemleri kullanarak kontrol cihazlarının programlarını yapar ve işletir.
- Robotik sistem öğelerini kurar ve çalıştırır.
- Mekanik, hidrolik, pnömatik ve elektronik sinyallerle işlem ölçümlerini yapar.
- Sinyal dönüşümlerini ve iletimlerini yapar.
- İşlem hatalarını saptama ve giderme yöntemlerini uygular.
- İşlem testlerini ve ayar uygulamalarını gerçekleştirir.
- Dijital-analog kontrol ve enstrümanların bakım, onarım, güvenlik ve ayarlarını yapar.
- Bozulan aletleri söker, onarır ve yeniden ayarlarını yapar.
- Aletlerin otomatik kontrolleri için gerekli hesapları yapar.
- Çeşitli kontrol sistemlerini devreye koyar, çalıştırır ve işletir.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Meslekte kullanılan başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Dijital-analog kontrol enstrümanları
- Programlanabilir işlem kontrol setleri
- Bilgisayarlar
- Bilgisayar kontrol sistemleri ve ilgili yazılım programları
- Endüstriyel elektronik sinyal işlem sistemleri
- Takometre
- Manometre
- Ampermetre
- Voltmetre
- Watmetre
- Kablolar
- Entegre devreler
- Diyot
- Transistör
- Felt
- Dijital ölçü aletleri
- Termokulp
- Mikro işlemciler
- Elektrik ve elektronik devre elemanları
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Endüstriyel Kontrol Teknisyeni/Kontrol ve Enstrümantasyon Teknolojisi Teknisyeni olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olması gerekir:
- Matematik ve fen bilimlerine ilgi duymak ve bu alanlarda başarılı olmak
- Sabırlı ve dikkatli olmak
- İşitme keskinliğine sahip olmak
- Mekanik ilişkileri, şekiller arasındaki ilişkileri ve bir bütünün parçaları arasındaki ilişkileri görebilmek
- El ve gözlerini eşgüdümlü kullanabilmek
- El becerisine sahip olmak
- İnce ayrıntıları algılayabilmek
- Alet ve makinelerle çalışmaktan hoşlanmak
- Teknik dokümanları ve yönergeleri takip edebilmek
Çalışma ortamı ve koşulları
Endüstriyel Kontrol Teknisyenleri kamu ve özel sektöre ait fabrikalarda, atölyelerde ve işletmelerde çalışabilir. Kapalı ortamların yanı sıra büro ortamında da görev yapabilirler. İşlerini genellikle oturarak yaparlar.
Çalışma ortamı sıcak, nemli, gürültülü, kirli ve buharlı olabilir. Yapılan iş; yakıcı maddeler, elektrik çarpması ve makine kazası gibi tehlikeler içerebilir.
Meslekte tam gün, hafta sonu ve gece çalışması olabilir. Çalışırken meslektaşlarıyla, işçilerle, makine, elektrik ve elektronik kontrol mühendisleriyle iletişim hâlindedir.
Mesleğin uğraş konusu birinci derecede elektronik ve mekanik kontrol sistem araç ve gereçleridir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yeterli sayıda müracaat olması durumunda mesleki eğitim merkezlerinin Endüstriyel Otomasyon Teknolojileri alanı Endüstriyel Kontrol dalında verilir.
Bu kapsamda kalfalık ve ustalık eğitimleri yapılmaktadır.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için aşağıdaki koşullar aranır:
- En az ortaokul mezunu olup zorunlu eğitim çağında olmak
- Eğitim seviyesine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına katılabilmek
- Sağlık durumunun ilgili mesleğin öğrenimine elverişli olması
- Programın özelliğine göre gerektiğinde sağlık veya sağlık kurulu raporu sunmak
- 14 yaşını doldurmuş olmak
- Eğitim görmek istenen meslekte bir işyeri bulmak
- İşveren ile çıraklık sözleşmesi imzalamak
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi ilköğretimden sonra 4 yıldır. Eğitimin 3 yılı kalfalık, 1 yılı ustalık eğitimidir.
Meslek seçimi 9. sınıfta yapılır. Ortak genel kültür dersleri ve meslek dersleri her sınıf seviyesinde verilir.
Eğitim haftada 1 gün mesleki eğitim merkezlerinde, 4 gün ise çıraklık sözleşmesi yapılan işyerlerinde gerçekleştirilir.
Çıraklık ve mesleki eğitim kapsamında ders programı genel bilgi dersleri ile meslek bilgisi derslerinden oluşur. Teorik olarak verilen bilgilerin yanında, işyerinde usta öğreticinin gözetimi altında pratik çalışma da yapılır.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitiminin 11. sınıfını başarıyla tamamlayanlara kalfalık belgesi verilir. 12. sınıfı başarıyla tamamlayanlar ise ustalık belgesi alır.
Fark dersleri tamamlandığında meslek lisesi diploması ve meslekle ilgili işyeri açma belgesi alınabilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Endüstriyel üretimdeki işlem kontrol ihtiyacını karşılayacak sistemlerin kullanımı, elle kontrolden otomatik kontrole ve bilgisayarlı kontrole doğru hızlı bir gelişme göstermektedir.
Bilgisayarlı kontrol sistemlerinin uygulandığı bütün sektörlerde bu mesleğe ihtiyaç vardır. Petrokimya ve otomotiv gibi sektörlerde iş bulma olanağına sahip meslek elemanlarının gelecekteki çalışma imkânları daha iyi olacaktır.
Endüstriyel Kontrol Teknisyenleri fabrikaların ve büyük işletmelerin üretim akış ve kontrolü ile kalite kontrol ünitelerinde istihdam edilmektedir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu gereğince işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere aşağıdaki koşullara göre ücret ödenir:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 30’undan
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 15’inden
- Aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30’undan
- Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine asgari ücretin yüzde 50’sinden
Bu ödemeler ilgili oranlardan aşağı olmamak üzere yapılır.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıkları ile ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Kamu sektöründe göreve başlayanlar, teknik hizmet sınıfının aldığı ücreti alır ve bu sınıfın zam ve tazminatlarından yararlanır.
Özel sektörde çalışanların aldıkları ücretler ise işyerinin çalışma koşullarına ve ücret politikalarına göre çok değişkendir. Kaynak dosyada eğitim sonrası için sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki Eğitim Merkezinden diploma alarak mezun olanlara, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans ve lisans programlarını tercih ettikleri takdirde ek puan verilmektedir.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilirler.
Çeşitli eğitim ve kurslara katılarak mesleki bilgi ve beceriler artırılabilir.
İş hayatında ilerleme
Mezunlar görev aldıkları işletmelerde formenlik seviyesine kadar yükselebilmektedir.
Benzer meslekler
Kaynak dosyada benzer meslek olarak şu meslekler belirtilmiştir:
- Endüstriyel elektronik bakım onarımcısı
- Mekatronik sistem operatörü
Ek bilgiler
Kaynak dosyada bu başlık altında ayrıca bir bilgi verilmemiştir.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- 3308 Sayılı Mesleki Eğitim Kanunu
- www.megep.meb.gov.tr adresli web sayfası
- T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Erkek Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Meslek hakkında ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara ve kurumlara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- https://kariyerkapisi.cbiko.gov.tr/
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: www.iskur.gov.tr
- Mesleğim Hayatım web sitesi: https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı: http://www.osym.gov.tr/
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Dosya; meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından alınan bilgilerle oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.