Tanım
Diyetisyen (Beslenme Uzmanı), insanların yeterli, dengeli ve sağlıklı bir biçimde beslenebilmeleri için yemek listeleri hazırlayan meslek elemanıdır. Yiyeceklerin sağlığa uygun şekilde pişirilip sunulması konusunda çalışır.
Var olan besin kaynaklarının ekonomik ve sağlık kurallarına uygun olarak kullanılmasını sağlar. Bu konularda bireyleri ve toplumu bilgilendirir.
Görevler
Diyetisyen, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapar.
- Besinlerin işlenmesi, hazırlanması, pişirilmesi ve depolanması sırasında oluşan değişikliklerin insan vücudundaki etkilerini inceler.
- Toplumda farklı yaş, cinsiyet ve fiziksel uğraş gruplarının enerji ve diğer besin öğeleri gereksinimlerini belirler.
- Toplumun yanlış beslenme alışkanlıklarını saptar.
- Yetersiz ve dengesiz beslenmenin yol açtığı sağlık sorunlarına karşı önlemlerin alınmasını sağlar.
- Ülkenin temel beslenme plan ve politikalarının belirlenmesine ve uygulanmasına yardımcı olur.
- Besin analizleri yapar.
- Diyet ürünleri geliştirir.
- Çeşitli hastalık durumlarındaki birey ve gruplar için hastalıklara uygun diyetler planlar.
- Hastalıklardan koruyucu diyetler planlar.
- Toplu beslenme yapılan kurum ve kuruluşlarda beslenme ilkelerine uygun hizmet verilmesini sağlar.
- Besinlerin satın alınması, hazırlanıp pişirilmesi ve saklanmasıyla ilgili ilkeleri belirler ve uygulanmasını sağlar.
- Kurum ve kuruluşların özelliklerine göre bireylerin günlük enerji ve besin öğelerini hesaplar.
- Bu hesaplara uygun günlük, haftalık ve aylık menüler düzenler.
- Besinlerin hazırlanmasında görev alan personelin hijyenik ve sanitasyon kurallarına uyarak çalışmasını sağlar.
- Toplumu ve bireyleri sağlıklı ve ekonomik beslenme yöntemleri konusunda eğitir.
- Eğitim materyalleri hazırlar.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Diyetisyenlerin kullandığı araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- İlgili dokümanlar.
- Tıbbi ölçüm ve kontrol cihazları.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Diyetisyen olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Fen bilimlerine, özellikle kimya ve biyolojiye ilgili ve bu konularda başarılı olmak.
- Başkaları ile işbirliği yapabilmek.
- Başkalarına yardım etmekten hoşlanmak.
- Dikkatli, araştırmacı ve yeniliklere açık olmak.
- İletişim becerileri gelişmiş ve kendini iyi ifade edebilen biri olmak.
- Sorumluluk sahibi olmak.
Ayrıca yaratıcılık ve yabancı dil bilmek, meslekte başarıyı artıran özelliklerdir.
Çalışma ortamı ve koşulları
Diyetisyenler hastanelerde, okullarda, yurtlarda ve fabrikalarda görev yaparlar. Görev yeri genellikle temizdir. Ancak mutfak denetimi sırasında nemli ve kokulu bir ortamda çalışmak durumunda kalabilirler.
İş genellikle oturarak yürütülür. Diyetisyenin iletişimde bulunduğu kişiler, görev yaptığı kuruma göre değişir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yükseköğretim kurumlarının Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik bölümlerinde verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine girebilmek için aşağıdaki koşullar belirtilmiştir:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak.
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak.
- Meslek yüksekokulları ile açıköğretim önlisans programlarının DGS kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olmak ve ÖSYM tarafından açılan DGS’de başarılı olmak.
İlgili koşulları taşıyan adaylar, DGS ile Beslenme ve Diyetetik lisans programına dikey geçiş yapabilirler.
Eğitimin süresi ve içeriği
Beslenme ve Diyetetik programının öğrenim süresi 4 yıldır.
Eğitim süresince verilen derslerden bazıları şunlardır:
- Beslenme Biyokimyası
- Temel Kimya
- Beslenme İlkeleri
- Anne ve Çocuk Beslenmesi
- Beslenme Terminolojisi
- Besin Tüketim Durumunun Saptanması
- Genel Mikrobiyoloji
- Kronik Hastalıkların Patofizyolojisi
- Toplumda Beslenme Durumunun Saptanması
- Yaşlılıkta Beslenme
- Besin Kontrolü ve Mevzuatı
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimini başarı ile tamamlayanlara lisans diploması verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Diyetisyenlerin çalışma alanları farklı kurum ve kuruluşlarda görülmektedir.
Sağlık kuruluşlarında ve yataklı tedavi kurumlarında klinik diyetisyen olarak çalışabilirler. Hastaların enfeksiyon rehabilitasyonu, şişmanlık, şeker ve kalp tedavilerinde özel diyetler hazırlarlar.
Toplu beslenme yapan kuruluşlarda beslenme eğitimcisi ve öğretmen olarak görev yapabilirler. Eğitim kurumlarında, araştırma kuruluşlarında, endüstride, besin üretimi yapan kuruluşlarda ve halk sağlığı hizmetlerinde koruyucu ve eğitici diyetisyen olarak çalışabilirler.
Ayrıca özel beslenme ve spor merkezlerinde de görev alabilirler.
Beslenme ve Diyetetik bölümünü bitirenlerden, Bakanlık ve Yükseköğretim Kurulu iş birliği ile açılan veya açılacak olan Öğretmenlik Meslek Bilgisi Tezsiz Yüksek Lisans Programını ya da pedagojik formasyon eğitimi sertifika programını başarı ile tamamlayanlar, Yiyecek İçecek Hizmetleri alanında öğretmen olarak da çalışabilirler.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Meslek eğitimi süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisi ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler.
Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Eğitim sonrası
Kamu sektöründe görev alan diyetisyenler, Devlet Memurları Yasası hükümlerine göre maaş ve yan ödeme almaktadır.
Özel sektörde ücretler; deneyime, işteki pozisyona ve işletmelerin yapısına göre yükselmektedir. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mezunlar, diyetisyenliğin yanı sıra aşağıdaki alanlarda lisansüstü eğitime devam edebilirler:
- Beslenme Bilimleri
- Diyetetik
- Toplu Beslenme Sistemleri
- Biyokimya
- Anatomi
- Halk Sağlığı
- Metabolizma
Mezunlar doktora yapabilir, araştırma görevlisi olabilir ve akademik kariyer yapabilirler.
İş hayatında ilerleme
Diyetisyenler bir sağlık kuruluşuna bağlı olarak araştırıcı, eğitici, tedavi edici ve rehabilite edici olarak çalışabilirler. Bunun yanında bağımsız olarak beslenme danışmanlığı merkezi açabilirler.
Benzer meslekler
- Halk Sağlığı Gıda Uzmanı
- Ev İdaresi ve Aile Ekonomisi Uzmanı
Ek bilgiler
Kaynak dosyada bu başlık altında ayrıca bir bilgi belirtilmemiştir.
Kaynakça
- Meslek elemanları.
- Çeşitli üniversitelerin katalogları.
- ÖSYM Üniversiteler, Yükseköğretim Programları ve Meslekler Rehberi-2000.
- 9 sayılı T.C. MEB Talim ve Terbiye Kurulu Kararı, Şubat 2014.
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması, ISCO-08.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
Ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı
- ÜNİ-VERİ
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri veya Hizmet Merkezleri.
Bu dosya; meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla, meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
