Tanım
Biyoteknoloji uzmanı; canlı sistemlerden veya canlı sistemleri model alarak yeni sentetik ürünler geliştiren, biyolojik malzemelerin yapı, işlev ve etkileşimlerini inceleyen kişidir.
Gen yapılarını karşılaştırmalı olarak inceleyen genomik ve protein yapılarını inceleyen proteomik çalışmaları yürütür. Biyoloji, bilgisayar bilimleri ve bilgi teknolojilerini bir araya getirerek çevre, gıda, tarım, malzeme ve sağlık gibi alanlardaki problemlere çözümler araştırır.
Görevler
Biyoteknoloji uzmanı, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapar.
- Doğal sistemlerin özelliklerini inceleyerek bunları teknolojiye transfer etme çalışmaları yapar.
- Canlı sistemlerden doğrudan veya canlı sistemleri model alarak yeni sentetik ve doğal ürünler geliştirir.
- Canlıların moleküler yapıları hakkındaki bilgisini ve nanoteknolojiyi kullanarak biyolojik bilimler, malzeme bilimi, tıp ve savunma sanayisi gibi stratejik alanlarda ürün geliştirme ve üretim teknolojileri üzerine çalışmalar yürütür.
- Nörobiyoloji, hücre biyolojisi, ekoloji, bitki biyolojisi, biyokimya, genetik, immünoloji ve zooloji gibi biyolojik bilimlerle ilgili çalışmalar yapar.
- Yeni aşı ve ilaçlar geliştirir.
- İstenen özellikleri geliştirmek amacıyla organizmaları melezler.
- Bakterileri gıda üretimi ve atık arıtma gibi alanlarda kullanır.
- Deneyleri yürütmek ve izlemek için laboratuvar ekipmanını kurar.
- Gıda, hücre, doku, kan örnekleri, bakteri kültürleri, canlı organizmalar ve bunların enzimlerini toplar, inceler ve test eder.
- Bitkilerin, hayvanların, insanların ve mikroorganizmaların genetik yapılarını inceler.
- Biyoenformatik araçları kullanarak çeşitli simülasyonlar ve istatistiksel verilerle ileriye yönelik modellemeler yapar.
- Kirliliğin kontrolü ve endüstriyel atıklardaki zararlı kimyasalların giderilmesi için çalışmalar yürütür.
- Düşük dereceli madenlerden ve madencilik endüstrisi atıklarından metallerin geri kazanılması üzerine çalışır.
- Yüksek verimli mahsuller, hastalıklara dirençli çiftlik hayvanları, gen terapisi tedavileri, ilaçlar ve biyoyakıtlar gibi ürünlerin geliştirilmesine katkı sağlar.
- Araştırmaların insan yaşamını iyileştirmek için nasıl uygulanabileceğini belirler.
- Hastalıklara karşı yeni organizmalar geliştirmek için genetik mühendisliği tekniklerini kullanır.
- Atık malzemeleri zararsız hâle getirerek yeniden kullanılabilmeleri ve atıklardan yeni ürünler üretilmesi için çalışmalar yapar.
- Biyoterörizm ve biyosavaş konularında ülke güvenliğini tehdit edebilecek unsurlara karşı mücadelede etkili olabilecek ürün ve stratejiler geliştirir.
- Bulguları kaydeder ve sonuçları analiz eder.
- Uygulamalı ve deneysel çalışmalardan elde edilen verileri kaydederek raporlar hazırlar.
- Bilimsel araştırmalar tasarlar, verileri analiz eder ve prosedürler geliştirir.
- Özgün kimyasal reaksiyonlar için kullanımlar geliştirir. Bunlar arasında yarı sentetik penisilin üretimi ile nişasta ve selüloz hidrolizi yer alır.
- Biyolojik analizler için sensörler oluşturur.
- Hijyen amaçlı uygulamalar, örneğin çamaşır deterjanı uygulamaları, yapar.
- Tarımsal ürün geliştirme, verim artırma ve zararlılarla mücadelede ekolojik ürünler geliştirir.
- Gıda ve çevre güvenliğini sağlamaya yönelik çalışmalar yürütür.
- İnsan hayatının kalitesini iyileştiren canlı organizmalar üzerinde çalışmalar yapar.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Laboratuvar araç ve gereçleri
- Kimyasal maddeler
- Mikroskop
- Cam ve kimyasal sarf malzemeleri
- Pipetler
- Ölçü kapları
- Çözelti hazırlama kapları
- Otoklav
- Etüv
- Su banyosu
- Hassas terazi
- Rotary evaporatör
- Vortex
- Homojenizatör
- Çeker ocak
- Santrifüj
- pH metre
- Mikropipet
- Bek
- Manyetik karıştırıcı
- Bilgisayar
- İş istasyonları
- Spektrofotometre (ELISA Reader)
Endüstriyel alanda kullanılan araç ve gereçler
- Biyolojik su arıtma sistemleri
- Biyoreaktörler
- Biyoçip ve biyosensörler
- Endüstriyel enzimler
- Organik asitler
- Amino asitler
- Fermentörler
- Spektrofotometrik bazlı analitik cihazlar
- Filtrasyon sistemleri
- Kromatografik yöntemler (GC, HPCL, TLC ve benzeri)
- Ayırma ve saflaştırma cihazları ve yöntemleri
- Karıştırıcılar (Milli, pistonlu, ultrasonik)
- Homojenizatörler
- Süzme aletleri
- Sentetik gen cihazları
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Biyoteknoloji uzmanı olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Olaylar arasında neden-sonuç ilişkileri ve bağlantıları kurabilmek
- Dikkatli olmak ve odaklanabilmek
- Sürekli öğrenmeye ve gelişime açık olmak
- Pratik düşünmek ve analitik çözümler üretebilmek
- Takım çalışmasına yatkın olmak
- Sabırlı ve disiplinli olmak
- Hızlı ve etkili karar verebilmek
- Yazılı ve sözlü iletişim becerilerine sahip olmak
Çalışma ortamı ve koşulları
Biyoteknoloji uzmanları; steril, havalandırması ve ışıklandırması uygun, donanımlı laboratuvarlarda standart ve ileri seviye cihazlarla çalışır.
Yapılan işin niteliğine bağlı olarak oturarak ya da ayakta çalışılabilir. Çalışma ortamları genellikle kapalıdır. Radyasyona ve kimyasal maddelerin yaydığı kokulara maruz kalınabilmesi nedeniyle çalışma ortamının gerektirdiği güvenlik tedbirlerinin alınması gerekir.
Çalışma saatlerinde özel kıyafet giyilmesini gerektiren durumlar olabilir. Biyoteknoloji uzmanları birinci derecede verilerle uğraşır. Çalışma saatleri esnek ve değişken olabilir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, lisans düzeyinde üniversitelerin Fen ve Fen-Edebiyat Fakültelerindeki Biyoteknoloji bölümlerinde verilir.
Ayrıca eğitim;
- Biyoteknoloji Enstitülerinde,
- Fen ve Mühendislik Bilimleri Enstitülerinin Biyoteknoloji lisansüstü programlarında
verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Biyoteknoloji eğitiminin lisans programına girebilmek için:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak
- YKS (Yükseköğretim Kurumları Sınavı) kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak
gerekir.
Meslek yüksekokulları ile Açıköğretim Fakültesinin önlisans programlarının DGS kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olanlar, ÖSYM tarafından açılan Dikey Geçiş Sınavı’nda başarılı oldukları takdirde Biyoteknoloji lisans programına dikey geçiş yapabilirler.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim programının süresi 4 yıldır.
Eğitimin ilk yılında biyoteknolojiye giriş, matematik, biyoloji, kimya, fizik ve biyoistatistik gibi alanlarda temel bilgiler verilir. Bu bilgiler laboratuvar uygulamalarıyla pekiştirilir.
İkinci ve üçüncü yıllarda öğrenciler;
- Mikrobiyoloji
- Genetik
- Moleküler biyoloji
- Organik kimya
- Histoloji
- Hücre biyolojisi
- Biyoteknoloji
- Biyokimya
- Fizyoloji
- Gelişim biyolojisi
- Genetik mühendisliği
- Biyomalzeme
- Kök hücre biyolojisi
- İş sağlığı
gibi dersleri alır. Bu dersler sayesinde biyoteknoloji alanıyla ilişkili bilimleri tanıma fırsatı bulurlar.
Dördüncü sınıfta biyoinformatik, nanoteknoloji ve biyoetik/biyogüvenlik derslerinin yanı sıra öğrencilerin ilgi duydukları alana göre seçmeli derslerle alan bilgileri geliştirilir.
Biyoteknoloji programında biyolojik kökenli ders ve eğitimlerin yanında disiplinler arası uygulamaların gerçekleştirildiği bir müfredat takip edilir. Eğitim sürecinde staj yapma zorunluluğu vardır.
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimini başarıyla tamamlayanlara lisans diploması verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Biyoteknoloji mezunları, ülke genelinde özel veya kamuya ait teknolojik ürünler üreten sanayi kuruluşlarının üretim, kalite ve Ar-Ge departmanlarında çalışabilirler.
Bölüm mezunları yüksek lisans ve doktora gibi akademik kariyer olanaklarını değerlendirerek üniversitelerde araştırmacı ve eğitmen olarak görev yapabilirler.
Çalışabilecekleri kamu kurumları ve alanlar arasında şunlar bulunur:
- Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı birimler
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
- Sağlık Bakanlığı
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
- Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK)
- Sağlık hizmeti veren diğer kurum ve kuruluşlar
Biyoteknoloji uzmanları bu kurumlarda kariyer uzmanı ve araştırmacı kadrolarında çalışabilir. Sağlık hizmetleri veren kurum ve kuruluşlarda tıbbi analizlerin yapılmasında görev alabilirler.
Laboratuvar, Ar-Ge ve üretim temelli endüstriyel alanlarda uzman veya yönetici konumunda çalışabilirler. Çalışma olanakları bulunan diğer alanlar şunlardır:
- İlaç ve ilaç hammaddelerinin üretimi
- İlaç ve hammaddelerin kalite kontrolü
- Kozmetik ürünlerin üretimi ve kalite kontrolü
- Adli tıp laboratuvarları
- Kriminoloji laboratuvarları
- Enzim, tıbbi ve kimyasal madde üretimi
- Çevre alanı
- Su arıtımı teknolojisi
- Toprak ve su kaynaklarının iyileştirilmesi
- Gıda
- Tıp
- Kök hücre merkezleri
- Tohum bankaları
- İn vitro bitki çoğaltım merkezleri
- Fidancılık
- Mikrobiyal tabanlı gübre sanayisi
- Fermantasyon teknolojisine dayalı sanayi kolları
Biyolojik materyal ve sistemlerin kullanıldığı nitelik gerektiren iş kollarında biyoteknoloji bölümü mezunları çalışma olanağı bulabilirler.
TÜBİTAK ve KOSGEB girişimci destekleme programları ile öz sermaye kullanılarak kişilerin kendi işlerini kurmaları da mümkündür.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince kazanç
Öğrenciler eğitimleri süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü tarafından verilen öğrenim kredisi ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler.
Ayrıca özel ve kamu kurumlarının sağladığı burs imkânlarından faydalanabilirler. Eğitimin devam ettiği dönemde, kişinin isteğine ve donanımına göre özel firmalarda çalışarak deneyim ve kazanç elde etmesi mümkün olabilir.
Eğitim sonrası kazanç
Kamu sektöründe istihdam edilenler tabi olunan mevzuata göre maaş alır.
Özel sektörde işe başlangıç geliri asgari ücretin üzerinde olabilir. Ücretler; mesleki tecrübe ve beceriye, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine bağlı olarak artar. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Biyoteknoloji mezunları yüksek lisans yapabilir ve akademik kariyer sürdürebilirler. Akademik kariyerlerine uygun olarak yükseköğretim kurumlarında araştırma görevlisi, doktor, doçent ve profesör gibi unvanlara yükselme olanağına sahiptirler.
Lisans eğitimi sonrasında elde edilen temel becerilere ek olarak gelişmiş laboratuvar ekipmanları, özel teknikler ve farklı çalışma alanlarında uzmanlaşmayı sağlayan sertifikalı eğitim kursları ve lisansüstü eğitim programları bulunur.
İş hayatında ilerleme
Biyoteknoloji uzmanları, gelişmiş laboratuvar ekipmanları ve özel teknikler konusunda uzmanlıklarını artırmak için çeşitli eğitimlere katılabilirler. Bu eğitimler arasında şunlar yer alır:
- İyi Laboratuvar Uygulamaları (GLP)
- İyi Üretim Uygulamaları (GMP)
- Biyoinformatik kursları
- Hücre ve doku kültürü kursları
- İstatistik kursları
- İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri
- Lisansüstü eğitim programları
- Ulusal ve uluslararası kongreler
- Seminerler
Biyoteknoloji uzmanları çeşitli laboratuvarlarda laboratuvar ve kalite kontrol, Ar-Ge ve iş geliştirme birimlerinde uzman, şef ve biyoteknolog kadrolarında çalışabilirler.
Kariyer ilerlemesiyle kalite sorumlusu, üretim sorumlusu ve pazarlama sorumlusu gibi üst düzey yöneticilik görevlerine yükselebilirler.
Benzer meslekler
- Biyomühendisi
- Genetik Mühendisi
- Biyokimya Mühendisi
- Moleküler Biyoloji ve Genetikçi
- Moleküler Biyolog
- Biyomedikal Mühendisi
- Kimya Mühendisi
- Gıda Mühendisi
Ek bilgiler
Kaynak dosyada bu başlık altında ayrıca bir bilgi belirtilmemiştir.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- Öğretim elemanları
- Sektör temsilcileri
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması, ISCO-08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: www.iskur.gov.tr
- Kariyer Kapısı
- ÜNİ-VERİ
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya; meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.