Tanım
Aşçı; mutfak araç, gereç ve ekipmanlarını kullanarak sağlık koşullarına uygun yiyecek üretimi yapan ve yiyecekleri servise hazır hale getirme yeterliliklerine sahip nitelikli kişidir.
Görevler
Aşçı, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapar.
- Yemeklerin hazırlanışı sırasında gerekli malzemenin tamam ve taze olup olmadığını kontrol eder.
- Yapılacak yemek için gerekli malzemenin nasıl hazırlanacağını aşçı yardımcısına tarif eder.
- Malzemeyi tarife uygun olarak tencereye veya karavanaya koyar.
- Yemeği cinsine göre, örneğin zeytinyağlı veya etli olarak, pişirmek üzere havagazı fırınına veya elektrikli ocağa yerleştirir.
- Yemeklerde kullanılacak sosları önceden hazırlar.
- Yemek pişince hava frikoya bırakır ve bekletir. Sıcak servis yapılması gereken yemekleri sıcak sulu kazana koyar.
- Mutfaktaki alakart listesinde olan yemekleri hazırlar ve gerekirse süsler.
- Gerektiğinde yemeği bizzat tabağa yerleştirerek servise hazırlar.
- Zamanında tüketilmeyen yiyecekleri imha eder.
- Mutfağın ve kullanılan araç-gereçlerin bakım ve temizliğini yapar veya yaptırır.
- Bir sonraki gün yapılacak yemeklerin listesini hazırlar ve gerekli malzemelerin siparişini verir.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Büyük mutfaklarda çalışan aşçılar, her biri ayrı bir mutfak bölümünde olmak üzere belirli bir alanda uzmanlaşabilir.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Kullanılan alet ve makineler
- Bıçak, kepçe, kaşık, kevgir gibi el aletleri
- Mikser
- Sebze ve meyve soyma makineleri
- Dilimleme makinesi
- Profesyonel mutfak robotları
- Sebze doğrama makinesi
- El mikseri
- Çırpma teli
- Rende
- Hassas terazi
- Sarımsak ezme aleti
- Bıçak bileme aleti
- Et kıyma makinesi
- Vakumlama makinesi
- Hamur yoğurma ve açma makinesi
- Püre makinesi
- Tavalar ve tencereler
- Kaçerola
- Gastro-norm küvetler
- Aksesuar takımları
- Pastane takımları
- Büfe teşhir takımları; camlar, tepsiler ve benzeri ekipmanlar
- Soğuk hava depoları
- Tezgâhlar
Pişirme ekipmanları
- Kuzine
- Statik, geleneksel fırınlar
- Fırın
- Konveksiyonlu fırınlar
- Buharlı-konveksiyonlu fırınlar
- Buharlı pişiriciler
- Basınçlı buharlı pişiriciler
- Kaynatma tenceresi
- Fritöz
- Izgara
- Benmari
- Mikrodalga fırın
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Aşçı olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Yiyecek ve içeceklerle ilgili konulara ilgi duymak
- El becerisine sahip olmak
- Yeni ürünler üretebilmek
- Yeniliklere açık olmak
- Temiz, titiz, sorumlu, dikkatli, pratik ve düzenli olmak
- Alet ve ekipman kullanmaya yatkın olmak
- Çabuk karar verme yeteneğine sahip olmak
- İş organizasyonları yapabilmek
- Teknolojiyi kullanabilmek
- İletişimi ve sosyal yönü güçlü olmak
Çalışma ortamı ve koşulları
Çalışma koşulları işletmenin özelliğine ve çalışanın pozisyonuna göre değişir. Genel olarak çalışma saatleri uzundur ve sezonun durumuna göre iş yoğunluğu artabilir.
Mutfaklar az da olsa rutubetli, basık ve sıcak olabileceği gibi daha iyi koşullara da sahip olabilir. Genellikle mutfaklar yüksek tavanlı ve aydınlıktır. Duvarlar fayansla kaplı, zemin kaydırmayan özellikte ve havalandırma sistemi iyi olabilir.
Aşçılar hizmet sektöründe çalıştıkları için müşteri eleştirilerine açık olmalı, iletişimi kişisel olarak algılayan duygusal bir yapıya sahip olmamalıdır. Çeşitli alet ve ekipmanlar kullanıldığından dikkatsizlik veya iş güvenliğinin yeterince sağlanmadığı durumlarda kazalar meydana gelebilir.
Aşçılar mutfaklarda görev yapar ve iş başında aşçılık mesleğinin gerektirdiği özel kıyafeti giyer. Birinci derecede malzeme ve aletlerle ilgilenirler. İş genellikle gündüz yapılır; ancak günlük yemek listesinin hazırlanması ve gerekli planlamanın yapılması gece çalışmayı gerektirebilir.
Turizm bölgelerinde mevsimlik çalışma söz konusu olabilir. İşletmeye göre çalışma saatleri değişebilir ve vardiya usulü çalışılabilir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, üniversitelere bağlı yüksekokulların “Aşçılık” ön lisans programında verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine girebilmek için:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak gerekir.
Meslek liselerinin, YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olanlar, “Aşçılık” ön lisans programlarına geçerken ek puan almaktadır.
Eğitim süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi 2 yıldır.
Eğitim süresince Yiyecek Üretimi, Gastronomiye Giriş, Yiyecek ve İçecek İşletmelerinde Bilgisayar Uygulamaları, Turizm Endüstrisi İçin İletişim Becerileri ve Yiyecek ve İçecek Hizmetleri gibi mesleki dersler ağırlıklı olmak üzere genel kültür dersleri de alınır.
Eğitim sürecinde staj yapma zorunluluğu vardır.
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimi başarıyla tamamlayanlara “Ön Lisans” diploması verilmektedir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Meslek elemanları şu alanlarda çalışabilir:
- Konaklama işletmelerinin yiyecek-içecek üniteleri
- Özel ve kamu kuruluşlarının mutfakları
- Hastane mutfakları
- Okul mutfakları
- İşyeri mutfakları
- Fabrika mutfakları
- Ordu mutfakları
- Yemek fabrikaları
- Lokantalar
- Kafeteryalar
- Barlar
- Restoranların mutfakları
Yiyecek ve içecek sektöründeki gelişmelere paralel olarak özellikle usta düzeyine gelmiş meslek elemanlarının kolaylıkla iş bulabildikleri ve birden fazla işyerinde çalıştıkları gözlenmiştir. Kişinin profesyonelliğine bağlı olarak daha iyi koşullarda veya farklı konumlarda iş bulabilmesi mümkündür.
Sektörde çırak, kalfa, usta (aşçıbaşı), aşçı yardımcısı ve yiyecek-içecek müdürü olarak çalışılabilir. Bireyin kapasitesine bağlı olarak oteller, lokantalar ve restoranlarda koordinatör veya otel yöneticisi olunabilir. Ayrıca kişi kendisine ait bir işletmenin sahibi olabilir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Öğrenciler eğitimleri süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisinden ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler.
Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Eğitim sonrası
Kamu sektöründe istihdam edilenler tabi olunan mevzuata göre maaş alır.
Özel sektörde çalışanların ücreti; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilir. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Aşçılık ön lisans programını başarıyla tamamlayan öğrenciler, Lisans Öğrenimine Dikey Geçiş Sınavında (DGS) başarılı oldukları takdirde kılavuzda belirtilen programlara kontenjan dâhilinde dikey geçiş yapabilirler.
İş hayatında ilerleme
Kişinin meslekteki başarısına, kişiler arası iletişimine ve sosyal zekâsına bağlı olarak uzmanlaşma ve yükselme olanakları vardır. Steward, stajyer veya komi olarak başlayan meslek hayatı kademe kademe ilerletilebilir.
Aşçılar turizm ile ilgili diğer alanlarda çalışabilir, gazete ve dergilerde yemekle ilgili yayınlar yapabilir, yemek kitabı hazırlayabilir ve restoranlara veya yiyecek-içecek işletmelerine menü danışmanlığı yapabilir.
Benzer meslekler
- Tatlıcı – Pastacı
- Dönerci-Kebapçı-Pideci
- Soğuk Mezeci
- Soğuk Mutfak Aşçısı
- Sıcak Mutfak Aşçısı
Ek bilgiler
Kaynak dosyada bu başlık altında ayrıca bir bilgi verilmemiştir.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu
- Uluslararası Standard Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Abant İzzet Baysal Üniversitesi Mengen Meslek Yüksekokulu
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- ÜNİ-VERİ
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya; meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
