Tanım
Yat Kaptanı; özel ve ticari yatları ve tekneleri sevk ve idare eden, yolcuların ve teknenin tüm sorumluluğunu taşıyan, seyrüsefer hazırlıklarını yapan kişidir. Yolcu alma, limana yanaşma, limandan ayrılma, iç ve dış temizlik ile bakım-tutum işlemlerini yaptırır.
Görevler
Yat Kaptanı, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapar.
- Yatın ve teknenin denize, yola ve yolculuğa elverişli hale getirilmesini sağlar.
- Yatın ve teknenin sevk ve idaresini yapar.
- Personeli yönetir ve eğitir.
- Kaptan ve gemi adamı alabilir.
- Gemi adamlarının görevlerinde değişiklik yapabilir.
- Kiralama sözleşmesini imzalar.
- Seyir defterini eksiksiz tutar.
- Gerektiğinde deniz kazası raporu hazırlar.
- Yolcu kabulü yapar ve haberleşmeyi sağlar.
- Güverte seyir hazırlığını yapar.
- Makineyi seyre hazırlar.
- Güvenli manevra ve seyir yapar.
- Yatın ve teknenin bakım-tutum ve kışlama gereklerini yerine getirir.
- Çekek bakımlarını ve yatın veya teknenin indirilmesini sağlar.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Yat Kaptanlarının kullandığı araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Dümen ve oto pilot
- Elektronik veya kâğıt haritalar
- Pusula
- Telsiz, telefon ve GPS
- Radar gözlem cihazları
- SOLAS can kurtarma araçları
- Geminin makine ve motor kullanma sistemleri
- Baş ve kıç iterler
- Seyir için güvenlik ve çatışmayı önleme amacıyla kullanılan el tipi ışık ve işaretler
- Derinlik ölçer
- Piroteknik malzemeler
- Notik yayınlar ve denizcilik kitapları
- Yatta bulunan su sporları araçları
- Hızlı servis botu
- Yelken donanımları
- Basit makineler
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Yat Kaptanı olmak isteyenlerin aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir:
- Disiplinli ve otoriter olmak
- Yöneticilik vasıflarına sahip olmak
- Çözüm odaklı olmak
- Soğukkanlılıkla karar verebilmek
- Dikkatli ve tedbirli olmak
- Ayrıntıları algılayabilmek
- Yaratıcı olmak
- Sabırlı olmak
- Sorumluluk duygusunun gelişmiş olması
- İşbirliğine açık olmak
- Yeniliklere açık olmak
- Kendini sürekli geliştirmek
Çalışma ortamı ve koşulları
Denizciler genel olarak denizde ve kıyıda veya karada, açık havada ve gerektiğinde kapalı ortamlarda çalışırlar. Bazen denizin içinde, su üstünde ve su altında çalışılabilir. Seyredilen bölgelerde farklı iklim şartlarında görev yapılabilir. Denizciler sakin, durgun veya ağır hava şartlarıyla karşılaşabilir.
Çalışma sırasında herkesin kendi görevi vardır. Acil durumlarda herkes iş güvenliğini birinci planda tutarak çalışmak zorundadır. Günün yirmi dört saatinde aynı personelle uzun süre aynı çalışma ortamında bulunulması ve aileden ayrı kalınması, mesleği diğer mesleklerden farklı kılar.
Yat Kaptanları görevlerini denizde ve tekne üzerinde yürütürler. Seyir alanları genellikle sahile yakın, tabiat güzelliğine veya tarihî değerlere sahip kıyılardır. Yolcular çoğunlukla üzerlerindeki çalışma yorgunluğunu atmaya gelmiş, eğlenmeye ve hoşgörüye açık insanlardır.
Çalışma zamanı genel olarak havaların güzel olduğu yaz aylarıdır. Genellikle sabah erken saatlerde yapılan seyir, güzel bir koyda demirleme ile sona erer. Gün boyunca su sporları yapılabilir; geceleri ise eğlenceyle devam eden programlar bulunabilir. Geç saatlerde yatılan teknede sabah uyku hakkı yalnızca yolcunundur. Yat çalışanları erkenden kalkarak günlük programı uygulamaya koyarlar.
Dolaşılan koylar yatçılara kötü havalarda sığınma imkânı verse de zaman zaman şiddetli rüzgâr ve yüksek dalgalarla karşılaşılabilir. Sağlık konusunda en büyük risk, sağlık sorununun kendisinden çok hastayı müdahale için gerekli sağlık kuruluşuna ulaştırmanın zor olmasıdır.
Kış ayları genellikle bakım aylarıdır. Çekeğe veya limana alınan tekneler kış boyunca onarım ve bakımdan geçirilerek yaza hazırlanır.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, üniversitelere bağlı meslek yüksekokullarının aşağıdaki programlarında verilmektedir:
- Yat Kaptanlığı
- Marina ve Yat İşletmeciliği
Özel denizcilik kurslarında da Yat Kaptanlığı eğitimi verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine girebilmek için aşağıdaki koşulların taşınması gerekir:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak
- Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğünden Gemiadamı Sağlık Yoklama Belgesi almak
Meslek liselerinin, YKS kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olanlar Yat Kaptanlığı ön lisans programlarına geçerken ek puan almaktadır.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi 2 yıldır. Eğitim süresince mesleki dersler ağırlıklı olmak üzere genel kültür dersleri de alınır.
Eğitim kapsamında verilen başlıca mesleki dersler şunlardır:
- Gemicilik
- Denizde Güvenlik
- Denizcilik Fiziği
- Deniz Hukuku
- Gemide Sağlık
- Seyir
- Gemi Yapısı ve Dengesi
- Gemi Makine Bilgisi
Eğitim sürecinde staj yapma zorunluluğu vardır.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitimini bitirenlere Ön Lisans diploması verilmektedir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Yat kaptanı ehliyetli kişilerin en fazla iş bulma şansları, yat turizminde kullanılan ticari yatlardadır. Yat turizmi ülkemizde genellikle İstanbul ile Mersin arasındaki alanlarda görülmektedir.
Yat turizminin yoğun olduğu yöreler şunlardır:
- Bodrum
- Fethiye
- Marmaris
- Çeşme
- Kuşadası
Günübirlik geziler veya “Mavi Yolculuk” adı altındaki haftalık geziler, ticari yatların genel çalışma şeklidir.
Özel veya ticari yatlarda çalışan Yat Kaptanları deneyim, eğitim, donanım ve referanslarına bağlı olarak iş bulurlar.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Öğrenciler eğitimleri süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisinden ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler.
Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum veya kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Eğitim sonrası
Çalışanların asgari ücretin iki katıyla başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişmektedir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Yat Kaptanlığı ön lisans programını başarıyla bitirenler, Lisans Öğrenimine Dikey Geçiş Sınavında başarılı oldukları takdirde kılavuzda belirtilen programlara, kontenjan dâhilinde dikey geçiş yapabilirler.
Lisans öğrenimini tamamlayanlar, Denizcilik Fakültelerinde yüksek lisans ve doktora eğitimlerini tamamlayarak akademisyenliğe adım atabilirler. Ayrıca lisans mezuniyetinden sonra en az 2 yıl uzakyol 1. Zabiti yeterliliğiyle gemilerde görev yaptıktan ve gerekli IMO model kursunu tamamladıktan sonra denizci eğitimcisi olabilirler.
İş hayatında ilerleme
Yat Kaptanı, iş hayatındaki mesleki bilgi ve tecrübelerine göre üst görevlere yükselme olanağına sahiptir.
Yat Kaptanı (149 GT) yeterliliğine sahip olarak Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliğinde belirtilen deniz hizmetini tamamladıktan sonra yapılan sınavda başarılı olanlar sırasıyla Yat Kaptanı (499 GT) ve Sınırsız Yat Kaptanı ehliyetine sahip olabilirler.
Yat Kaptanı ön lisans programından mezun olanlar DGS ile Deniz Ulaştırma ve İşletme Mühendisliği programına geçiş yaptıklarında Uzak Yol Vardiya Zabiti ehliyetine sahip olabilirler. Bu durumda Uzakyol Kaptanlığına kadar yükselmeleri mümkündür.
499 GT Yat Kaptanı yeterliliğinde mezun olduktan sonra Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliğinde belirtilen hizmet süresini tamamlayan ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının öngördüğü sınavlarda başarılı olanlar Sınırsız Yat Kaptanı yeterliliğine sahip olabilirler.
Benzer meslekler
- Uzak Yol Vardiya Zabiti
- Uzak Yol Kaptanı
- Uzak Yol 1. Zabiti
- Sınırlı Kaptan
- Sınırlı Vardiya Zabiti
- Balıkçı Gemisi Kaptanı
Ek bilgiler
- Özel yat; yat tipinde inşa edilmiş, kamarası, tuvaleti, lavabosu ve mutfağı olan, taşıdığı yolcu sayısı on ikiyi geçmeyen, gezi ve spor amacıyla yararlanılan gemidir.
- Ticari yat; yat tipinde inşa edilmiş, kamarası, tuvaleti, lavabosu ve mutfağı olan, ticari olarak gezi ve spor amacıyla kullanılan, yük, yolcu veya balıkçı gemisi niteliğinde olmayan gemidir. Ticari yatın taşıdığı yolcu sayısı on ikiyi dâhil geçmez veya kabotaj seferinde yüz mille sınırlı ve en yakın karadan yirmi milden daha fazla uzaklaşmamak şartıyla taşıdığı yolcu sayısı otuz altıyı dâhil geçmez. Geminin tonilato belgesinde ticari yat olduğu belirtilir.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Bodrum Denizcilik MYO
- Pîrî Reis Üniversitesi Denizcilik MYO
- Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği
- Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Eğitim ve Sınav Yönergesi
- Denizciler Derneğine Bağlı Profesyonel Yatçılar Derneği
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- ÜNİ-VERİ
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri
Bu dosya; meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amaçlı olup, meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
