Tanım
Vargel ve planyacı, çeşitli büyüklükteki makine parçalarının yüzeylerini kaba ve orta incelikte talaş kaldırarak işleyen kişidir. Planya, tablanın ileri-geri hareketiyle; vargel ise bıçakların ileri-geri hareketiyle talaş kaldırma işlemini yapar.
Görevler
- Yüzeyi işlenecek makine parçalarının teknik resimlerini okuyup inceler.
- İş için gerekli malzemeyi belirler ve sağlar.
- Teknik resim veya örneğe göre yüzey işlemlerini yapar.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Vargel ve planyacı aşağıdaki araç, gereç ve ekipmanları kullanır:
- Vargel ve planya tezgâhları ve kalemleri
- Tezgâh mengenesi, zımpara tezgâhı ve matkap tezgâhı
- Çeşitli eğe ve katerler
- Markalama aletleri
- Kesme hızı ve ilerleme cetveli
- Testere makinesi
- Ölçme ve kontrol aletleri; metre, kumpas, mikrometre ve komparatör
- İş bağlama araçları; cıvata ve mengene
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Vargel ve planyacı olmak isteyenlerin:
- El becerisine sahip
- Şekil ilişkilerini algılayabilen
- Güçlü bir görsel belleği olan
- Süregelen işlerden sıkılmayan bir yapıya sahip
- Dikkatli
kimseler olmaları gerekir.
Çalışma ortamı ve koşulları
Meslek; toz, yağ ve gürültünün yoğun olduğu ortamlarda tam gün çalışmayı gerektirir. Çalışma yerleri atölye ve fabrika gibi kapalı ortamlardır.
Çalışma genellikle ayakta ve yalnız sürdürülür. Zaman zaman çalışma arkadaşlarıyla iletişim halinde olunur.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yeterli müracaat olması durumunda mesleki eğitim merkezlerinde Makine Teknolojisi alanının Vargel ve Planyacılık dalında verilmekteydi. Modüler program çalışması sonucunda Vargel ve Planyacılık adı altında eğitim verilmediği belirtilmektedir.
Dosyada yer alan bilgiler, eğitimin verildiği tarihte yapılan araştırmadaki bilgileri kapsamaktadır.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için:
- En az ilköğretim okulu mezunu olmak
- 14 yaşını doldurmuş olmak
- Bünye ve sağlık durumu bakımından mesleğin gerektirdiği işleri yapmaya uygun olmak
- Eğitim görmek istenen meslekte bir işyeri bulmak
- İşveren ile çıraklık sözleşmesi imzalamak
gerekmektedir.
Eğitimin süresi ve içeriği
Vargel ve planyacılık mesleğinin eğitim süresi, ilköğretimden sonra 2 yıl; lise ve daha üst düzeyde genel eğitimden sonra ise 1 yıldır.
Eğitim süresince öğrenciler:
- Vargel ve planyacılıkta kullanılan alet ve makinelerin kullanımını, fonksiyonlarını ve temizliğini
- Teknik resim araç ve gereçleri ile çizim tekniklerini ve ölçülerin okunmasını
- Yapım ve montaj resimleri ile kroki çizmeyi
- Parçaların yapımını ve perspektif resimlerini çizmeyi
- Teknik resimle ifade edilen makine parçalarını zihinde canlandırabilmeyi
- Tezgâhları kullanmayı
- Kanal açmayı
- Set ve kademe yapmayı
öğrenirler.
Meslek eğitiminde meslek derslerinin yanı sıra Türkçe, Matematik, Meslek Matematiği, İşletme Bilgisi ve Kooperatifçilik ile Toplam Kalite Yönetimi gibi genel bilgi dersleri de verilir.
Eğitim sonunda alınan belge
Çıraklık eğitimini tamamlayanlara, eğitim sonunda katıldıkları kalfalık sınavında başarılı olmaları durumunda Kalfalık Belgesi verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma
Meslekle ilgili işyerleri, Metal-İş kolunun yoğun olduğu illerde bulunur. Ancak bu işyerleri sayıca çok fazla olmadığından meslekte iş olanağı sınırlıdır.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu gereğince, asgari ücretin net tutarının:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 30’undan
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 15’inden
aşağı olmamak üzere ücret verilir.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıklarıyla ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Eğitim sonrası ustalık seviyesine ulaşan kişiler genellikle asgari ücretin 1.5-2 katı dolaylarında gelir elde ederler. Mesleki başarı, deneyim ve piyasa koşulları elde edilen gelirle doğru orantılıdır.
Bir işverene bağlı olmaksızın kendi işyerini açanların gelirleri aldıkları siparişe göre değişir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki eğitim merkezlerinden kalfa olarak mezun olanlar bir işyerinde çalışırken aynı zamanda teorik eğitimlerine de devam edebilirler.
İlköğretim, yani ortaokul mezunu kalfa ve ustalar, mesleki ve teknik açık öğretim lisesine devam ederek meslek lisesi diploması alabilirler. Meslekte ustalık eğitiminin çalışma süresi 2 yıldır.
İş hayatında ilerleme
Meslekte usta ve usta öğretici unvanlarına yükselmek mümkündür. Ustalık belgesine sahip olanlar veya bu kişileri işyerlerinde çalıştıranlar bağımsız işyeri açabilirler.
İşyerinde çırak çalıştırılması için Usta Öğretici belgesine sahip bir çalışanın bulunması zorunludur.
Benzer meslekler
- Tornacı
- Frezeci
- Tesviyeci
Ek bilgiler
Planyalama
Planyalama; çeşitli büyüklükte makine parçaları, gövdeleri ve kalıplarının alt ve üst plakalarının yüzey işlemlerinde, parça hareketli ve kalemler sabit olmak üzere talaş kaldırma işlemidir.
Vargelleme
Vargelleme; küçük makine parçalarının yüzey işlemlerinde, parça sabit ve kalem hareketli olmak üzere talaş kaldırma işlemidir.
Ek görevler
Vargel ve planyacı:
- İş organizasyonu yapar.
- Çevre koruma önlemleri alır.
- İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin faaliyetleri uygular.
- Kalite Yönetim Sistemi kurallarına uygun çalışır.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kaynakça
- T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Vargel-Planyacılık Çıraklık ve Kalfalık Eğitimi Programları
- Milli Eğitim Bakanlığı Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü, Ağustos 1993
- Metal Sanayi İş Gruplandırma Sistemi
- Meslek elemanları
- 3308 Sayılı Kanun
- Çıraklık eğitimi program kitapçığı
- “Çıraklık ve Yaygın Eğitim Faaliyetleri”, Milli Eğitim Bakanlığı Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü, Ankara, 1999
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Meslek hakkında ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: www.iskur.gov.tr
- Ulusal Meslek Bilgi Sistemi: mbs.meb.gov.tr
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı: www.osym.gov.tr
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya; meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla, meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.