Tanım
Uçuş Harekat Uzmanı(Dispeçer), sivil hava araçlarının uçuş operasyonunun ulusal ve uluslararası sivil havacılık kurallarına uygun olarak planlanmasını, uygulanmasının takip edilmesini, yönetimini ve kontrolünü sağlayan kişidir.
Görevler
Uçuş Harekat Uzmanı(Dispeçer), iş süreçlerini iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun biçimde yürütür. Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapar.
- Uçuşların öncelikle emniyetle gerçekleştirilmesi için gerekli tüm uçuş planlamalarını yapar ve uçuş boyunca uçuşu takip eder.
- Değişik ülkelere ve meydanlara uçuş yapacak uçakların ineceği hava meydanları hakkında hava enformasyon müdürlüğünden bilgi alır.
- Edindiği bilgiler doğrultusunda uçağın ne kadar yakıt alması gerektiğini hesaplar.
- Uçağın ne kadar yolcu ve kargo ile hangi yükseklikte, hangi rotayı takip edeceğini inceler.
- Tırmanış, düz uçuş, alçalış ve bekleme süreçlerine ilişkin uçuş planını mevcut şartlara göre hazırlar.
- Uçağın havada tehlikeli bir durumla karşılaşması hâlinde zorunlu iniş yapabileceği meydanları belirler.
- Yakıt ikmali ve diğer konular için yedek meydanlar hakkında teknik ünitelerden aldığı bilgileri uçuş planına işler.
- Uçuş planını gidiş-dönüş olarak hazırlar.
- Hava araçlarının mümkün olduğunca hızlı ve emniyetli bir şekilde kalkışa hazırlanmalarını sağlar.
- Uçuşun herhangi bir safhasında Mesul Pilotun talebi veya elde edilen bilgiler doğrultusunda uçuşun güvenli ve etkin biçimde devamını sağlamak için uçuş ekibini bilgilendirir.
- Uçuş hakkındaki bilgilerin gerekli birimlere aktarılması için uçuşu izler.
- Sabotaj, kaza kırım ve uçak kaçırma gibi acil durum bilgilerini gerekli birimlere iletir.
- Temizlik, yakıt ikmali, bagaj ve kargo yüklemesi işlemlerini kapsayan faaliyetleri takip eder.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Meslekte kullanılan başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- AIP ve Airway manual
- Bilgisayar ve donanımları
- CDL
- Fosforlu yelek
- Telsiz, telefon, faks, VHF, ACARS ve SATCOM gibi iletişim araçları
- MEL
- Saat
- Şirket operasyon el kitabı
- Üniforma
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Uçuş Harekat Uzmanı(Dispeçer) olmak isteyen kişinin şu özelliklere sahip olması gerekir:
- Sayısal ve sözel yeteneğe sahip olmak
- Dikkatli, sabırlı ve ayrıntılara önem vermek
- Uzun süre odaklanabilmek ve konsantrasyonu koruyabilmek
- Hızlı ve doğru karar verebilmek
- Sorumluluk sahibi olmak
- Aktif dinleme becerisinin gelişmiş olması
- Analitik düşünebilmek
- Koordinasyon becerisinin yüksek olması
- Sözlü ve yazılı iletişim becerilerinin gelişmiş olması
- Problemleri fark edebilmek
Çalışma ortamı ve koşulları
Uçuş Harekat Uzmanları kapalı alanlarda çalışır. Uçuşlar günün her saatinde gerçekleştiği için vardiyalı çalışmanın yanı sıra esnek çalışma saatlerine de uyum sağlamaları gerekir.
Resmî tatillerde, hafta sonlarında ve gece geç saatlerde çalışabilirler. Çalıştıkları alan gürültülü olabilir. Pilotlarla ve diğer uçuş ekibiyle iletişim hâlindedirler.
Eğitimin verildiği yerler
Meslek eğitimi, üniversitelere bağlı meslek yüksekokullarının ön lisans düzeyindeki Uçuş Harekat Yönetimi bölümünde verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine girebilmek için şu koşullar aranır:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak
Meslek liselerinin, YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olanlar, Uçuş Harekat Yönetimi ön lisans programlarına geçerken ek puan almaktadır.
Uçuş Harekat Yönetimi bölümünü bitirenler, lisans belgesi aldıktan sonra Uçuş Harekat Uzmanı olarak çalışabilir. Bölüm mezunlarının, lisans belgesi sınavına başvurabilmek için gerekli olan asgari teorik eğitimi tamamladıkları kabul edilir ve doğrudan teorik ve uygulama sınavlarına kabul edilirler.
Talep etmeleri durumunda bölüm mezunları, Uçuş Harekat Uzmanı eğitimi vermeye yetkili kuruluş tarafından düzenlenen teorik ve uygulamalı eğitim programlarına katılabilirler. Sınavda başarılı olanlar, asgari 30 günlük staj programını tamamladıktan sonra lisans belgesi alarak Uçuş Harekat Uzmanı olarak çalışabilir.
Eğitimin süresi ve içeriği
Eğitim süresi 2 yıldır. Eğitim süresince mesleki dersler ağırlıklı olmak üzere genel kültür dersleri de alınır.
Mesleki dersler arasında şunlar yer alır:
- Havacılık Öğretisi
- Sivil Hava Hukuku ve Düzenlemeleri
- Hava Trafik Yönetimi
- Haberleşme
- Uçak Kütle ve Performansı
- Meteoroloji
- Seyrüsefer
- Uçuş Planlama
- Uçuş Takip
- Simülatör Gözlemi
- Sentetik Uçuş Eğitimi
Eğitim sürecinde staj yapma zorunluluğu vardır. Ayrıca mezun olmuş adaylar için talep etmeleri hâlinde, Uçuş Harekat Uzmanı eğitimi vermeye yetkili kuruluş tarafından teorik ve uygulamalı eğitim programları uygulanır.
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimini başarıyla tamamlayanlara Ön Lisans diploması verilir.
Uçuş Harekat Uzmanı olarak çalışabilmek için gerekli sınav ve staj süreçlerini başarıyla tamamlayan adaylara lisans belgesi verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Uçuş Harekat Yönetimi, diğer adıyla Uçuş Dispeçerliği programından mezun olan öğrenciler, hava aracıyla tarifeli veya tarifesiz seferler yapan şirketlerde iş bulabilir.
Bu şirketler:
- Yolcu taşıyan
- Yük taşıyan
- Posta taşıyan
- Ticari hava taşımacılığı faaliyetlerinde bulunan
hava taşımacılığı şirketleridir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Öğrenciler eğitimleri süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisinden ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler. Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum veya kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Eğitim sonrası
Kamu sektöründe istihdam edilenler, tabi olunan mevzuata göre maaş alır.
Özel sektörde çalışanların kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişir. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Uçuş Harekat Yönetimi ön lisans programını başarıyla tamamlayan öğrenciler, Lisans Öğrenimine Dikey Geçiş Sınavında (DGS) başarılı oldukları takdirde, kılavuzda belirtilen programlara kontenjan dâhilinde dikey geçiş yapabilirler.
İş hayatında ilerleme
Kariyerine başarılı bir şekilde devam eden Uçuş Harekat Uzmanları üst düzey yönetici olabilirler.
Benzer meslekler
- Hava Trafik Kontrolörü
Ek bilgiler
İlgili bölüm mezunları dışında Uçuş Harekat Uzmanı olmak isteyenler için ön şartlar
Uçuş Harekat Uzmanı lisansı için Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne başvuru yapılır. Yetkilendirilmiş kurumlar tarafından gerçekleştirilen teorik ve uygulamalı eğitimleri tamamlayan, teorik ve uygulamalı sınavlar ile stajda başarılı olan adaylara lisans belgesi verilir.
Adaylarda şu nitelikler aranır:
- 21 yaşından gün almış olmak
- En az ön lisans programlarının birinden mezun olmak
- Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı tarafından yapılan veya denkliği belirlenen İngilizce sınavlarının birinden en az 50 veya eş değeri puan almak
- Genel Müdürlük tarafından yetkilendirilmiş havacılık tıp merkezlerinde yapılan muayene sonucunda, Uçuş Harekat Uzmanı görevlerini yerine getirmeye engel teşkil edebilecek herhangi bir fiziksel ya da akli hastalığa sahip olmadığını belgeleyen sağlık kaydına sahip olmak
- Merkezi sinir sisteminin normal olduğunu belgelemek
- Gözlüklü ya da gözlüksüz en az 6/9 görme keskinliğine sahip olmak
- Yeterli işitme kapasitesine sahip olmak
- Kulak, burun ve boğaz fonksiyonlarının normal olduğunu belgelemek
Kaynakça
- Meslek elemanları
- YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Mesleğin eğitimini veren öğretim üyeleri
- Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) Yükseköğretim Program Atlası: https://yokatlas.yok.gov.tr/
- Üniversitelerin web siteleri
- Uçuş Harekat Uzmanı Lisans Yönetmeliği
Ayrıntılı bilgi için
Meslek hakkında ayrıntılı bilgi için şu kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı: https://kariyerkapisi.cbiko.gov.tr/
- ÜNİ-VERİ: https://www.cbiko.gov.tr/projeler/uni-veri
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: https://www.iskur.gov.tr/
- Mesleğim Hayatım web sitesi: https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi: http://osym.gov.tr/
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.