Tanım
Tren Makinisti(Demiryolu), belirli çalışma süresi ve çalışma kuralları içerisinde, talimatlara uygun olarak emniyetli, konforlu ve ekonomik bir şekilde hazır olan cer araçlarını ve treni teslim alan, sevk ve idare eden nitelikli teknik kişidir.
Görevler
Tren Makinisti(Demiryolu), iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapar.
- Tren ve cer aracının servis öncesi kontrollerini yapar.
- Lokomotifin mekanik aksamını yağlar ve gerekli güvenlik önlemlerini alır.
- Lokomotifi çalıştırır.
- Yol boyunca hareket emirlerine ve tarifelere uyar.
- İşaretçinin ve diğer demiryolu personelinin vereceği sinyallere uyar.
- Trenin hareketlerini kontrol eder.
- Tren seyri sırasında oluşan arıza ve acil durumlarla ilgili işlemleri yürütür.
- Seyahat sırasında ufak tamir ve ayar işlerini yapar.
- Lokomotifte görev yapan diğer çalışanları denetler.
- Yolculuk bittikten sonra rapor tutar.
- İlgili defterleri, örneğin vukuat defterini doldurur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Tren Makinisti(Demiryolu) tarafından kullanılan araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Cer aracı
- Çoklu kumanda kuplörü
- El kitapları
- El feneri
- İletişim araçları: telsiz, telefon, cep telefonu ve GSMR
- İlkyardım çantası
- İşaret bayrakları
- İşaret levhası
- Kare anahtar
- Kestane fişeği
- Kumanda anahtarı
- Makas çevirme kolu
- Tevkif takozu
- Tren anahtarı
- Tren seti hortum ve contası
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Tren Makinisti(Demiryolu) olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Göz, el ve ayaklarını eşgüdüm halinde kullanabilmek
- Uyarıcılara çok çabuk tepki verebilmek
- Belli bir anda birçok şeyi algılayabilmek
- Dikkatli, sorumlu ve soğukkanlı olmak
- Renkleri ayırt edebilmek
- Makinelerle uğraşmaktan hoşlanmak
- Mekanik yeteneğe sahip olmak
- Kapalı mekân, hız ve yükseklik korkusunun olmaması
- Güçlü reflekslere sahip olmak
Çalışma ortamı ve koşulları
Tren makinistliğinin önemli bir kısmı cer araçlarının içinde geçer. İdeal koşullarda cer aracı; aydınlatılmış, havalandırılmış, nem ve sıcaklık kontrolünün sağlandığı, toz, kir veya kirlilik yaratan etkenlerden arındırılmış bir ortamdır.
Çalışma ortamının olumsuz koşulları arasında koku, gürültü, nem, titreşim, aşırı hava akımı ve elektrik akımına maruz kalma tehlikesi sayılabilir. Uzun yol sürüşlerinde makinistler sürekli kabin içerisinde ve gece sürüşlerinde çalışabilir.
Günün her saatinde ve resmî tatil günlerinde çalışma söz konusu olabilir. Makinistlik yoğun dikkat gerektiren bir meslek olduğundan, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyma konusunda istisnasız duyarlılık ve dikkat gerekir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından akredite edilen TCDD Eskişehir Demiryolu Eğitim ve Sınav Merkezi'nde verilir.
Ayrıca Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) ile Eskişehir Demiryolu Eğitim ve Sınav Merkezi işbirliğiyle açılan meslek kurslarında da Tren Makinisti(Demiryolu) eğitimi verilir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine girebilmek için aşağıdaki koşullar aranır:
- Meslek yüksekokullarının ön lisans düzeyindeki Elektrik, Elektronik, Elektrik-Elektronik, Elektronik Teknolojisi, Makine, Oto Elektrik-Elektronik, Oto Motor Teknolojileri, Motor, Mekatronik, Raylı Sistemler Elektrik ve Elektronik, Raylı Sistemler Makine Teknolojisi veya Raylı Sistemler Makinistlik bölümlerinden mezun olmak
- Mühendislik Fakültesi Raylı Sistemler Mühendisliği bölümünden mezun olmak
- 35 yaşını doldurmamış olmak
- KPSS'den meslek için geçerli puanı almak
- Başvuracak erkek adaylar için askerlik görevini tamamlamış, tecilli veya muaf olmak
- “Tren Makinist Yönetmeliği” ekinde belirtilen EK-1 ve EK-2 sağlık koşullarına sahip olmak
- Psikoteknik sertifikalara sahip olmak
Eğitim sonrasında ise şu şartlar belirtilmiştir:
- Tren makinist ehliyetine sahip olmak
- Tren Makinist Ulusal Yeterliliğinde geçerli MYK mesleki yeterlilik belgesi sahibi olmak
- Eğitim alınan kurumdan, eğitim sırasında sürüş uygulamalarının yapıldığı hat kesimini ve kullanılan cer aracını gösteren belgeye sahip olmak
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi 960 saat, toplam 160 gündür. Mesleki yeterliliğe dayalı Tren Makinisti eğitiminin içeriği şöyledir:
- İSG, Çevre Koruma ve Kalite Yönetimi, Stres ve Kriz Yönetimi: 96 saat, 16 gün teorik eğitim
- Demiryolu Trafiği ve Tren İşletme: 552 saat, 92 gün teorik eğitim
- Simülatör Tren Kullanım Teknikleri: 120 saat, 20 gün simülatör eğitimi
- Manevra Sürüş Uygulamaları: 30 saat, 5 gün
- Tren Sürüş Uygulamaları: 162 saat, 27 gün; toplam 6750 km tren sürüş uygulaması
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimlerini tamamlayan ve yapılan sınavda başarılı olan öğrenciler “Tren Makinisti” mesleki yeterlilik belgesi alırlar.
Mesleğe giriş koşulları kapsamında ayrıca tren makinist ehliyeti, Tren Makinist Ulusal Yeterliliğinde geçerli MYK mesleki yeterlilik belgesi ve eğitim sırasında sürüş uygulamalarının yapıldığı hat kesimi ile kullanılan cer aracını gösteren belge belirtilmiştir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Meslek elemanları ağırlıklı olarak şu alanlarda çalışabilir:
- TC Devlet Demiryolları
- Şeker fabrikaları
- Demir çelik fabrikaları
- Şehir içi raylı sistem yolcu taşımacılığı
Demiryolu taşımacılığında buharlı lokomotiflerden dizel lokomotife, dizel-elektrikli lokomotife ve daha sonra tesisatı olan demiryollarında elektrikli lokomotife geçiş yapılmıştır. Teknolojinin gelişmesine paralel olarak bazı ülkelerde bilgisayarlı lokomotiflerin kullanıldığı görülmektedir.
Artan nüfus, kitle taşımacılığı sorununu da beraberinde getirmektedir. Kitle taşımacılığının en ekonomik ve güvenli araçlarından birisi trendir. Ülkemizde demiryolu ile yük veya yolcu taşımacılığının istenilen seviyede olduğu söylenemez.
Demiryolu taşımacılığının gelişmesi ve demiryollarının modernleştirilmesi, daha fazla makinistin çalışmasını gerektirebilir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Kaynak dosyada eğitim süresine ilişkin sabit bir kazanç bilgisi belirtilmemiştir.
Makinist olarak TCDD'de kadrolu başlayan kişiler, asgari ücretin 2 katı civarında; sözleşmeli başlayanlar ise asgari ücretin 4 katı civarında maaş alırlar. Ayrıca yola bağlı olarak yaptıkları fazla kilometre ve mesai için ayrıca para almaktadırlar.
Şehir içi raylı sistemlerde çalışanlar ise asgari ücretin 1,5 ila 2,5 katı arasında ücret almaktadırlar. Özel sektörde çalışanların ücret politikası eşitlilik arz etmektedir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Ön lisans programı mezunları, Lisans Öğrenimine Dikey Geçiş Sınavı'nda (DGS) başarılı oldukları takdirde kılavuzda belirtilen programlara kontenjan dâhilinde dikey geçiş yapabilirler.
Lisans programı mezunları yüksek lisans ve akademik kariyer yapabilirler. Akademik kariyerlerine uygun olarak yükseköğretim kurumlarında araştırma görevlisi, doktor, doçent ve profesör gibi unvanlara yükselme olanağına sahiptirler.
İş hayatında ilerleme
İş hayatındaki mesleki bilgi ve tecrübelerine göre üst görevlere yükselme olanağına sahiptirler.
Benzer meslekler
- Şoför (Genel)
- Gemi Kaptanı
- Pilot
Ek bilgiler
Kaynak dosyada ek bilgi bulunmamaktadır.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- İŞKUR Genel Müdürlüğü, “Türk Meslekler Sözlüğü”, Ankara, 1983, Yayın No: 173
- TCDD Dizel Elektrikli Lokomotiflerin Kullanma Arıza Bulma ve Giderme Kılavuzu
- TCDD İşletmesi, “Demiryolu Trafiğinin Merkezlerden İdaresi Talimatnamesi” (TMİ), İzmir, 1982, Yayın No: 252
- TCDD İşletmesi, “TCDD İşaret Yönetmeliği”, İzmir, 1980, Yayın No: 26
- TCDD İşletmesi, “Trenlerin Seyri Sefer Talimatnamesi”, İzmir, 1982, Yayın No: 251
- 31/12/2016 tarihli ve 29935 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tren Makinist Yönetmeliği
- 18 Mayıs 2019 tarih ve 30778 sayılı Tren Makinist Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
- Tren Makinisti (Seviye 4), 10UMS0059-4, 21.02.2018/02 Ulusal Meslek Standardı
- Tren Makinisti (Seviye 4), 11UY0035-4, 30.05.2018, Rev. No: 03 Ulusal Yeterliliği
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Ayrıntılı bilgi için şu kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: www.iskur.gov.tr
- Mesleki Yeterlilik Kurumu web sayfası: www.myk.gov.tr
- Mesleğim Hayatım web sitesi: https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi: http://osym.gov.tr/
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri/Hizmet Merkezleri
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Dosya; meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.