Tanım
Tezhip Sanatçısı/Müzehhip; geçmişte el yazması ve önemi yüksek kitaplarda kullanılan sayfaların yaldız ve boya ile bezenmesini, günümüzde ise kitaba bağlı olmadan da üretilen tezhip adı verilen süslemeleri yapan kişidir. Geleneksel desenlerle kompozisyonlar oluşturur ve bu çalışmalarda altın ile çeşitli boyaları kullanır.
Görevler
Tezhip Sanatçısı/Müzehhip, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- Üretim öncesi hazırlıkları tamamlamak.
- Uygun çalışma ortamı sağlamak.
- Kullanılacak malzemeleri hazırlamak.
- Malzemelerin kalitesini kontrol etmek.
- Tezhip sanatında kullanılan motif çeşitlerini tanımak.
- Eskiz oluşturmak.
- Tarihi yazmalarda yer alan kompozisyonların analizini yapmak.
- Desenin işleneceği ana zemini tedarik etmek.
- Her sayfayı çizgilerle çerçevelemek.
- Temel tezyini motiflerin ve bitkisel kaynaklı motiflerin çizimini yapmak.
- Hayvansal kaynaklı motiflerin çizimini yapmak.
- Sayfa kenarlarını süslemek.
- Kalite kontrol döngüsünü denetlemek.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Meslekte kullanılan başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Fırça
- Boya
- Ezilmiş altın
- Su kabı
- Mühre
- Murakka
- Aydınger kâğıdı
- Kalem
- Palet
- Şap
- İs mürekkebi
- Zamk
- Büyüteç
- Nişasta
- Jelatin
- Cetvel
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Tezhip sanatıyla ilgilenmek isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Yoğun dikkatli olmak.
- Sosyal bilimlerle ilgili olmak.
- Göz ve el koordinasyonunun gelişmiş olması.
- Çizim yeteneğine sahip olmak.
- Sabırlı, dikkatli ve sorumluluk sahibi olmak.
- Ayrıntıları önemsemek.
- Yenilik ve gelişmelere açık olmak.
- Titiz, tedbirli ve düzenli olmak.
Çalışma ortamı ve koşulları
Tezhip yapılacak mekânın sıcaklık, soğukluk ve nem açısından normal koşullarda olması gerekir. Çalışma alanının toz, koku ve gürültüden arındırılması önemlidir.
Tezhip Sanatçıları/Müzehhipler sıklıkla oturarak çalışırlar. Çalışma zamanı, sanatçının isteğine göre gündüz veya gece olabilir.
Çalışılacak alanın havalandırmasına ve masanın ışıklandırmasına dikkat edilmelidir. Üretim için uygun fiziksel koşullar sağlanmalıdır.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, üniversitelere bağlı Güzel Sanatlar Fakültelerinin Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı Tezhip Bölümü’nde verilmektedir.
Bunun dışında eğitim, yaygın mesleki eğitim programları yoluyla şu kurum ve kuruluşlar aracılığıyla da sağlanmaktadır:
- Kültür ve Turizm Müdürlükleri
- Halk Eğitimi Merkezleri
- Özel eğitim kuruluşları
- Vakıflar
Bazı meslek yüksekokullarının El Sanatları Bölümü’nde de belirli ders saati kadar tezhip öğretimi yapılmaktadır.
Eğitime giriş koşulları
Tezhip Sanatçısı lisans programında öğrenim görmek isteyen adayların:
- Lise veya dengi okul mezunu olmaları,
- Yüksek Öğretim Kurumları Sınavı (YKS) kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımaları,
- İlgili üniversite tarafından yapılacak özel yetenek sınavına girmeleri ve başarılı olmaları gerekir.
Meslek yüksekokulları ile açıköğretim ön lisans programlarının Dikey Geçiş Sınavı (DGS) Kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olanlar, ÖSYM tarafından açılan Dikey Geçiş Sınavı’nda başarılı oldukları takdirde Tezhip Lisans Programına dikey geçiş yapabilirler.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi 4 yıldır.
Eğitim süresince teori kapsamında tezhip sanatının tarihçesi ve başlangıçtan bu yana gelişim aşamaları ayrıntılı olarak ele alınır. Eğitim programında şu ders ve konulara yer verilmektedir:
- Geleneksel Türk Desenleri
- Dekoratif Süs Eşya Yapımı
- Sanat Tarihi
- Seramik
- Ebru
- Dekoratif Yüzey Boyama
- Hat
- Minyatür
- Güzel Sanatlar
- Estetik Bilgisi
Evrensel kültüre mal olmuş kitap sanatlarından tezhip, minyatür, hat, ebru, kalem işi, restorasyon ve konservasyon derslerinde uygulamalı ve teorik eğitim verilir.
Pratik alanda tezhip yapım aşamaları tek tek ele alınır ve uygulamalarla kavratılır.
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimini başarıyla bitirenlere lisans diploması verilmektedir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Tezhip Sanatçısı/Müzehhip, Desen Tasarımı ve Uygulama alanında kendisini geliştirebilir. Matbaacılık ve ciltçilik sektöründe yer edinebilir, turistik işletmelerde görev alabilir.
Bağımsız sanatçı olarak kendi atölyelerini açabilirler. Ayrıca özel ve kamu kuruluşlarında sanat danışmanlığı yapabilirler.
Müze, kütüphane ve arşivlerde eski eserlerin bakım ve onarımını yapan uzmanlar olarak çalışabilirler.
Tekstil, çini ve halı gibi alanlarda üretim yapan fabrika veya atölyelerde tasarımcı olarak görev alabilirler.
Üniversite ve araştırma kurumlarında akademik eleman olabilirler. Özel ve kamu kurumlarında usta öğretici olarak görev alabilecekleri gibi Kültür ve Turizm Bakanlığında araştırmacı veya Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğünün ilgili birimlerinde personel olarak çalışabilirler.
Millî Eğitim Bakanlığında Görsel Sanatlar öğretmeni olabilmektedirler.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Eğitim süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün vermiş olduğu öğrenim kredisi ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler.
Ayrıca çeşitli resmi ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Eğitim sonrası
Kamuda maaş ve ücretler, çalışılan kadro, unvan ve hizmet yılına göre değişir. Özel sektörde ücretler, karşılıklı yapılan sözleşmeye göre belirlenir.
Bağımsız çalışanlar, yetenek ve tanınırlıklarına ve ürünlerinin türüne göre eserlerini değişen fiyatlarla satarak farklı miktarda gelir elde edebilirler. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mezunlar yüksek lisans ve akademik kariyer yapabilirler. Akademik kariyerlerine uygun olarak yükseköğretim kurumlarında araştırma görevlisi, doktor, doçent ve profesör gibi unvanlara yükselme olanağına sahiptirler.
İş hayatında ilerleme
Tezhip eğitimi alanlar, kendilerini geliştirip uygun mesleki formasyona da sahip oldukları takdirde usta öğretici olarak çalışabilirler.
Bunun dışında üniversitelerde akademik alanda ilerleyebilir ve bilimsel düzlemde kariyer sahibi olabilirler. Kişisel ve bağımsız çalışma yürüten Tezhip Sanatçıları/Müzehhipler, eserleri sayesinde tanınırlık elde edebilirler.
Benzer meslekler
- Hat Sanatçısı (Hattat)
- Minyatür Sanatçısı (Nakkaş, Musavvir)
Ek bilgiler
Son yıllarda Geleneksel Türk Sanatları tekrar önem kazanmaktadır. Bunlardan biri olan tezhip de bu sanatı öğrenmek isteyenlerin fazlalığı sayesinde popülerleşmektedir.
Çağdaş perspektiflerin ve modern yeniden yorumlamaların gündeme gelmesiyle tezhip, günümüzdeki yeni formlarına kavuşacak ve daha yoğun ilgi görecektir.
Kültürel ve sanatsal bağlamda ülkemizin merkez şehri olan İstanbul’dan yavaş yavaş Anadolu’ya yayılan bir ilgi gözlemlenmektedir. Özel eğitim kuruluşlarının tezhip ile ilgili artan çalışmaları ve sıklıkla düzenlenen tezhip sergileri de bunun somut göstergeleridir.
Üniversitelerde daha çok tezhip bölümünün açılması ve tercih edilmesi, bu olumlu durumun yaygınlaştırılıp bilimsel zemine oturtulmasını sağlayacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığının son dönemde pek çok biriminde Tezhip Sanatçısı istihdam etmesi de sanatsal ve kültürel geçişi sağlayan kişilerin artmasına destek olacaktır. Bu birimler arasında şunlar yer almaktadır:
- Restorasyon ve Koruma Kurulları
- Müzeler
- Yazma Eserler Müzeleri
- Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü
- Devlet Güzel Sanatlar Galerileri
- İl Müdürlükleri
Kaynakça
- Meslek elemanları
- YKS Başvuru Kılavuzu
- İlgili eğitim kurumları
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- ÜNİ-VERİ
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri veya Hizmet Merkezleri
Bu dosya; meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amaçlı olup, meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.