Tanım
Tahribatsız Muayene Teknikeri; tahribatsız muayene yapılacak malzeme ya da parçanın bütünlüğüne zarar vermeden, malzemelerin içyapısını ve yüzeyini gerekli materyal ve metotları kullanarak inceler ve yorumlar.
Ürünlerin çeşitli endüstriyel alanlarda kullanımı öncesinde kalite açısından uygunluğunu değerlendirir.
Görevler
Tahribatsız Muayene Teknikeri, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak şu görevleri yapar:
- İş organizasyonu yapar.
- Uygulanacak test metodu için muayene tekniğini belirler.
- Muayene uygulamalarının sınırlamalarını tanımlar.
- Cihaz ve donanımları kurar, kalibrasyonunu yapar.
- İlgili malzemeye tahribatsız muayene yöntemini uygular ve denetler.
- Sonuçları yorumlar ve değerlendirir.
- Malzeme içindeki veya yüzeyindeki hataları tespit eder.
- Sonuçları yorumlar, değerlendirir ve rapor haline getirir.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Tahribatsız muayene çalışmalarında kullanılan araç, gereç ve ekipmanlar muayene yöntemine göre değişir.
Görsel muayene
- Büyüteç
- El feneri
- Boroskop (uzun kamera)
- Fotoğraf makinesi
Radyografik muayene
- X ışın tüpü
- Radyografik test cihazı
- Gama ışın kaynağı
- Röntgen cihazı
- Karanlık oda
- Kurşun levhalar
- Dozimetre
Ultrasonik muayene
- Ultrasonik cihaz
- Kalibrasyon blokları
- Ultrasonik sıvısı
Manyetik muayene
- Manyetik cihaz
- Demir tozu
- UV ışını
Sıvı penetrant muayenesi
- Penetrant sıvısı
- Geliştirici sıvısı
- Temiz bez
Eddy current muayenesi
- Eddy current cihazı
- Sertlik cihazı
- Kalınlık ölçüm cihazı
- Penetrant test solüsyonu ve yardımcı ekipmanlar
- Vakum cihazı
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Tahribatsız Muayene Teknikeri olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olması gerekir:
- Görsel belleğinin yüksek olması
- Ayrıntıyı algılama ve yaygın dikkat yeteneğinin bulunması
- Sebep-sonuç ilişkisi kurabilmesi
- İnsan ilişkileri kurabilmesi
- Yönerge izleme yeteneğinin olması
- Matematiksel kavramlarla düşünebilmesi
- Problem çözme yeteneğinin olması
- Mekanik yeteneğinin bulunması
- Hareket ve strese dayanıklı olması
- Sorumluluk duygusunun yüksek olması
Çalışma ortamı ve koşulları
Tahribatsız Muayene Teknikeri malzeme muayenesini fabrika, atölye ve laboratuvar içerisinde veya açık havada yapabilir. Çalışma ortamı sıcak ya da soğuk, dumanlı, karanlık veya ışık alan, ıslak, havasız ve gürültülü olabilir.
Kullanılan maddeler arasında patlayıcı ve zehirli maddeler ile kesici aletler bulunabilir. Çalışılan ortamda makine kazası ve düşme gibi kazalarla karşılaşılabilir.
Çalışma zamanları işin durumuna göre değişiklik gösterir. Tam gün ve gece çalışması yapılabildiği gibi kişinin isteğine göre az da olsa yarım gün çalışma yapılabilir. İş durumuna göre farklı şehirlerde çalışma da söz konusu olabilir.
Teknikerler kullandıkları aletlerin yaydığı radyasyonun etkisinde kalabilir. Kaynak dosyada teknikerlerde radyasyona bağlı hastalıkların ortaya çıkabildiği belirtilmektedir.
Eğitimin verildiği yerler
Meslek eğitimi, meslek yüksekokullarının “Tahribatsız Muayene” bölümünde verilmektedir.
Sertifikalandırma eğitimi şu merkezlerde yapılmaktadır:
- Gedik Test Merkezi
- UGETAM (Uluslararası Gaz Eğitim Teknoloji ve Araştırma Merkezi)
- TSE (Türk Standartları Enstitüsü)
- TAEK (Türkiye Atom Enerjisi Kurumu)
- ODTÜ Kaynak Teknolojisi ve Tahribatsız Muayene Merkezi
- İTÜ Nükleer Enerji Enstitüsü (NEE)
- Metalurji Mühendisleri Odası-Tahribatsız Muayene Personel Sertifikalandırma Merkezi (TM-PSM)
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine girebilmek için:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak
- YKS (Yüksek Öğretim Kurumları Sınavı) kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak
Meslek liselerinin, YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olanlar, “Tahribatsız Muayene” ön lisans programlarına geçerken ek puan almaktadır.
Eğitimin süresi ve içeriği
Eğitim süresi 2 yıldır. Eğitim sürecinde mesleki dersler ağırlıklı olmak üzere genel kültür dersleri de alınır.
Başlıca mesleki dersler şunlardır:
- Malzeme Bilimi
- Teknik Çizim
- Kaynak Bilgisi
- Sıvı Penetrasyon ve Görsel Muayene Teknikleri
- Ultrasonik Muayene Yöntemleri
- Manyetik Parçacık Muayene Yöntemleri
- Isıl İşlem Teknolojileri
- Hasar Analizi
- Radyografik Muayene Teknikleri
- Plastik Şekillendirme
Eğitim sürecinde staj yapma zorunluluğu vardır.
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimini başarıyla tamamlayanlara “Ön Lisans” diploması verilir.
Üniversitenin ilgili bölümünü bitiren kişiler Tahribatsız Muayene Teknikeri unvanını alır. Ancak eğitimden sonra sektörde istihdam için sertifika şartı aranmaktadır.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Tahribatsız Muayene programının genel iş alanları arasında şunlar bulunur:
- Havacılık sektörü
- Savunma sanayi
- Makine imalat sanayi
- Kalite kontrol firmaları
- Gözetim firmaları
- Güç santralleri
- Çelik konstrüksiyon
- Kimya-petrokimya
- Rafineriler
- Çimento sektörü
- Gübre sektörü
- İlaç sektörü
Bu sektörleri de kapsayan geniş bir alanda, imalat, montaj ve konstrüksiyon aşamalarında tahribatsız muayene programı mezunlarına ihtiyaç duyulmaktadır.
Sertifika seviyeleri
Teknikerler, Tahribatsız Muayene Sertifika sınavına girerek Seviye 2’den sertifika alarak çalışmaya başlayabilir. Üç temel sertifika sınıflandırma seviyesi vardır:
- Seviye 1 Belgeli Personel: Seviye 2 ve Seviye 3 personel tarafından verilen yazılı talimat, bilgi, yönetim ve denetim doğrultusunda belirli bir muayeneyi gerçekleştirebilecek bilgi ve tecrübeye sahiptir. Muayene cihazını kullanır, kalibrasyon yapar ve sonuçları değerlendirir.
- Seviye 2 Belgeli Personel: Muayeneyi standart, kod veya şartnamelere göre organize eder, gerçekleştirir ve sonuçları rapor eder. Adayla Seviye 1 personeline rehberlik eder ve eğitimlerine yardımcı olur.
- Seviye 3 Belgeli Personel: İşletmenin tahribatsız muayene ile ilgili tüm işlemlerini standart, kod ve şartnameler ile malzeme, imalat yöntemi ve üretim teknolojisi çerçevesinde yorumlar ve uygular. Muayene yöntem ve tekniğinin kabul-ret kriterlerini belirler. Muayene eğitim ve talimat prosedürlerini hazırlayıp yönetecek bilgi ve tecrübeye sahiptir. Belgelendirildiği metotta Seviye 1 ve Seviye 2 personelinin eğitim ve sınavlarını yapabilir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince kazanç
Öğrenciler eğitimleri süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisinden ve yurt hizmetlerinden yararlanabilir.
Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Eğitim sonrası kazanç
Çalışanların kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişmektedir.
Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Tahribatsız Muayene ön lisans programını başarıyla tamamlayan öğrenciler, Lisans Öğrenimine Dikey Geçiş Sınavı’nda (DGS) başarılı oldukları takdirde kılavuzda belirtilen programlara kontenjan dâhilinde dikey geçiş yapabilirler.
İş hayatında ilerleme
Tahribatsız Muayene Teknikerinin mezun olduktan sonra çalışabilmesi için tahribatsız muayene sertifikasına sahip olması gerekir. Sertifikayı alan tekniker Seviye 2’den belgelendirilir. Bu sertifikaya sahip kişi muayene yapma ve raporlama yetkisine sahiptir.
Tekniker, belli bir iş deneyiminden sonra Seviye 3 sınavına girmeye hak kazanır. Seviye 3 sertifikasına sahip kişi, Seviye 1 ve Seviye 2 personelinin eğitiminden öğretici olarak sorumludur.
Ayrıca kişinin deneyimine bağlı olarak çalıştığı işletmede operatör veya müdür gibi görevlere yükselmesi mümkündür.
Benzer meslekler
- Kalite Kontrol (metal) Operatörü
- Kaynak Teknikeri
Ek bilgiler
Kalite güvence stratejilerinin geliştirilmesiyle birlikte özellikle sanayi sektöründe tahribatsız muayene yöntemlerinin önemi artmıştır. Özel cihazların ve personel eğitiminin sertifikalandırılmasını gerektiren bir yapı oluşmuştur.
Yurt dışı ticari ilişkilerin artmasıyla birlikte ülkemizde bu alanla ilgili faaliyetler de artmıştır. Tahribatsız muayene alanının özellikle kimya, petrokimya, hava savunma, rafineri, boru hatları ve çelik konstrüksiyon gibi alanlarda gelişimi daha hızlı olmuştur.
Bu gelişmelerin gereği olarak tahribatsız muayene personeline önemli görevler düşmektedir. Bu nedenle sertifikalandırılmış personele ihtiyaç duyulmaktadır. Dünyadaki birçok ülke akreditasyon belgesine önem verdiğinden eğitim ve belgelendirme sistemleri kurulmuştur. Ülkemizde de sertifikalandırma yapan kurumlar bulunmaktadır.
Tahribatsız muayene alanında düzenli eğitim faaliyetleri 1980’lerin ikinci yarısından itibaren görülmektedir. TMMOB Metalürji Mühendisleri Odası Şubat 1987’de Tahribatsız Muayene Komisyonunu kurmuştur. Bu alandaki eğitim ve cihaz durumu tespit edilerek eğitim faaliyetleri başlatılmıştır.
ODTÜ’de Kaynak Teknolojisi ve Tahribatsız Muayene Araştırma Merkezi kurularak sistemli olarak personel eğitim ve sertifikalandırma çalışmalarına başlanmıştır. Daha sonra İTÜ Nükleer Enerji Enstitüsü, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) gibi kuruluşlar açılarak eğitim ve sertifikalandırma faaliyetleri hız kazanmıştır.
İlerleyen yıllarda Tahribatsız Muayene Teknikeri yetiştirmek için ilk kez Tahribatsız Muayene Teknikerliği bölümü altında Gedik Üniversitesi Gedik Meslek Yüksekokulunda eğitimlere başlanmıştır.
Kaynakça
- Meslek Elemanları
- YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Gedik Üniversitesi Gedik Meslek Yüksekokulu, Gedik Test Merkezi
- UGETAM (Uluslararası Gaz Eğitim Teknoloji ve Araştırma Merkezi)
- Metalurji ve Malzeme Mühendisleri Odası, İTÜ Nükleer Enerji Enstitüsü
- Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK)
- ODTÜ Kaynak Teknolojisi ve Tahribatsız Muayene Merkezi
- MEDAK (Meslek Danışma Komisyonu) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- ÜNİ-VERİ
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.