Tanım
Sınırlı Makine Zabiti; ilgili Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş eğitim kurumlarından mezun olan ve Gemiadamları Yönetmeliği hükümlerine göre ehliyet alan kişidir.
Denizcilikle ilgili bakım ve onarım tesislerinde ve gemilerde elektrik üretim sistemleri, kazan sistemleri ve itici güç sistemlerinin operasyonlarını, bakımını ve onarımını yapar. 750 kW’den küçük ana makine ile yürütülen gemilerin makine bölümünde, başmakinist veya başmühendis, ikinci makinist ve makine zabitinden sonra makineyi sevk ve idare eder.
Görevler
Sınırlı Makine Zabiti, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak şu görevleri yürütür:
- Gemiyi götüren makinenin ve geminin elektriğini sağlayan yardımcı makinelerin yağ, su, yakıt ve egzoz basınçlarını kontrol eder.
- Eksik olan yağ, su ve yakıtın ikmal edilmesini sağlar.
- Ana makine ve yardımcı makinelerin mazot tanklarına, ana mazot tanklarından yakıt transferi yapar.
- Basınçlarda ani düşmeler olduğunda tehlikeli durumu atlatacak müdahaleyi yapar ve başteknisyene haber verir.
- Pompaların ve elektrik motorlarının basınçlarını kontrol eder.
- Pompalar veya elektrik motorları arıza yaptığında yedeklerini devreye sokar.
- Yanındaki makine tayfasıyla günde 4’er saat olmak üzere vardiya tutar.
- Gemide tamiri ve imalatı mümkün olmayan makine ve parçalarını kara tesislerindeki atölyelere göndererek tamir edilmesini sağlar.
- Tamire gönderilen makine ve parçaların yerine yedeklerini takar.
- Makineyi ilk harekete hazırlar.
- Gemi yardımcı makinelerini çalıştırır.
- Gemi makinelerinin periyodik bakım ve onarımını verilen talimatlar doğrultusunda yapar.
- Gemide yapılan yangın, gemi terk ve diğer acil durum tatbikatlarına katılır.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Sınırlı Makine Zabiti tarafından kullanılan başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Elektrik kontrol panoları
- Ölçü aletleri
- Kumpas
- Komparatör
- Mikrometre
- Sentil çakısı
- Torna tezgâhı
- Dizel motorlar
- Elektrik motorları
- Jeneratör
- Matkap tezgâhı
- Mengene
- Eğe takımı
- Oksijen ve kaynak takımları
- Hidrolik ve pnömatik sistemler
- Anahtar ve tornavida takımları
- Boru anahtarı
- Çekiç
- Balyoz
- Pense
- Metal testere
- Hidrolik dümen
- Vinç ve kreyn gibi hareketli aksamlar
- Elektroteknik ekipmanlar
- Pompa ve tank sistemleri
- Isıtma ve soğutma sistemleri
- Denizde emniyet ve can kurtarma vasıtaları ve ekipmanları
- Yangınla mücadele ekipmanları
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Sınırlı Makine Zabiti olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Çevreye duyarlı olmak
- El ve göz koordinasyonunun yüksek olması
- Yabancı dil becerisine sahip olmak
- Denizde yaşam koşullarına uyum sağlayabilmek
- Etkili iletişim kurabilmek
- Ekip çalışmasına yatkın olmak
- Hızlı ve doğru karar verebilmek
- Liderlik vasıflarına sahip olmak
Çalışma ortamı ve koşulları
Sınırlı Makine Zabiti; gemilerin makine dairesi, pompa dairesi ve dümen dairesi gibi bölümlerinde görev yapar.
Çalışma ortamı kapalı ve gürültülüdür. Ortam nemli ve rutubetli olabilmektedir. Çalışma alanı genellikle yağlı ve kirlidir.
Gemi seyir hâlindeyken makine 24 saat çalıştığından, meslek 7/24 hizmet gerektirir. Sınırlı Makine Zabiti; kaptan, baş makinist, yağcı ve silici gibi gemi personeliyle iletişim hâlinde çalışır.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarının Denizcilik alanı “Gemi Makineleri İşletme” dalında verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleğin eğitimine girebilmek için şu koşullar aranır:
- Ortaokulu tamamlamış olmak
- Millî Eğitim Bakanlığınca okul türlerine ve alan veya dala göre belirlenen giriş koşullarını taşımak
Ayrıca “Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Eğitim ve Sınav Yönergesi”ne göre denizde çalışmaya engel teşkil edebilecek herhangi bir hastalığın bulunmadığını gösteren “Gemiadamı Olur Sağlık Raporu”nun alınması gerekir.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi 4 yıldır.
- Ortak genel kültür dersleri ve alanın temel ortak kazanımlarını içeren meslek dersleri 9. sınıfta verilir.
- Öğrenci, 9. sınıfın sonunda dalını veya mesleğini belirler.
- Dal veya meslek seçimi yapılırken bölgesel ve sektörel ihtiyaçlar, okulun donanımı, öğretmen ve fizikî kapasitesi ile öğrencilerin ilgi ve istekleri dikkate alınır.
- Dal veya mesleğe ait kazanımları içeren dersler 10, 11 ve 12. sınıflarda verilir.
- Başarı düzeyi iyi olan öğrenciler, akademik destek derslerini içeren programı tercih etme hakkına sahiptir.
Mesleki eğitim okulda teorik ve uygulamalı, işletme ve atölye ortamlarında ise uygulamalı olarak verilir.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitimini bitirenlere “Meslek Lisesi” diploması verilir.
Ayrıca, 3308 sayılı kanunda belirtilen hükümler doğrultusunda, ustalık belgesinin yetki ve sorumluluklarını taşıyan mesleklerinde bağımsız işyeri açma belgesi de verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Sınırlı Makine Zabitlerinin başlıca çalışma alanları şunlardır:
- 750 kW’ye kadar olan gemiler
- Gemi tamir ve bakımı yapan özel kara tesisleri
- Gemi tamir ve bakımı yapan askeri kara tesisleri
Sınırlı Makine Zabitleri ayrıca 370 kW’den küçük ve liman seferi bölgesinde çalışan yolcu ve yük gemilerinde başmakinistlik yapabilir.
Ülkemizin üç tarafının denizlerle çevrili olması nedeniyle, meslekte yükseköğrenim görmüş meslek mensuplarına ihtiyaç duyulacağı belirtilmektedir. Ülkemizden alınan ehliyetin kabul gördüğü diğer ülkelere ait gemilerde de çalışılabilir.
Gemi dışında, gemilere önderlik eden gemi şirketlerine ve özel oto servislerine başvurularak iş bulunabilir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı “Mesleki Eğitim Kanunu” gereğince, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere ücret verilir. Bu ücret;
- Asgari ücretin net tutarının, yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 30’undan,
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 15’inden
aşağı olamaz.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıklarıyla ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Çalışanların asgari ücretin iki katı kadar başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, yabancı dil bilgisine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Meslek liselerinin Denizcilik alanı “Gemi Makineleri İşletme” dalından mezun olanlara, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans programlarını tercih etmeleri hâlinde ek puan verilir.
Teknoloji Fakültelerinin, Sanat ve Tasarım Fakültelerinin, Turizm Fakültelerinin ve mesleki ve teknik ortaöğretim kurumları mezunlarına ayrılan kontenjanlar tercih edildiğinde, bu kontenjanlara öncelikli olarak yerleştirme yapılır.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilirler.
Meslekte uzmanlaşmayı ve yükselmeyi sağlayan; tecrübe veya ek bilgi ve beceri kazandıran kurs, seminer ve hizmet içi eğitim gibi imkânlarla nitelik artışı sağlanabilir.
İş hayatında ilerleme
Gemi Makineleri İşletme dalında eğitim alanlar, yeterlik sınavında başarılı olmak şartıyla gemilerde “Vardiya Zabiti” veya “Makine Zabiti” olarak çalışabilirler.
Görevlerinde yükselerek baş makinist olabilirler.
Benzer meslekler
Sınırlı Makine Zabiti mesleğiyle benzerlik gösteren meslekler şunlardır:
- Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Teknisyeni
- Makine Teknolojileri Teknisyeni
- Otomotiv Teknolojileri Teknisyeni
Ek bilgiler
Kaynak dosyada ek bilgi belirtilmemiştir.
Kaynakça
- Yalova Aksa Denizcilik Meslek Lisesi
- www.denizcilik.gov.tr
- Meslek elemanları
- 10 Şubat 2018 tarihli ve 30328 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliğinde yapılan değişiklikler
- 23 Ağustos 2012 tarihli ve 28390 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gemi Adamları Yönetmeliğinde yapılan değişiklikler
- STCW “Standards of Training, Certification and Watchkeeping”; gemiadamlarının eğitimi, belgelendirilmesi ve gemilerde vardiya tutma standartlarının düzenlenmesine ilişkin uluslararası sözleşme ve 1978 yılında yapılan düzenlemeler ile 1995, 2001, 2006 ve 2008 yıllarında yapılan ek düzenlemeler
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması – ISCO-08
- Denizcilik Müsteşarlığı “Gemi Adamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği”
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Meslek hakkında ayrıntılı bilgi için şu kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- https://kariyerkapisi.cbiko.gov.tr/
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: www.iskur.gov.tr
- Mesleğim Hayatım web sitesi: https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi: http://osym.gov.tr/
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.