Tanım
Psikolog (Özel Eğitim Okulları), özel eğitim gereksinimi olan öğrencilerin duygusal, sosyal, bilişsel ve davranışsal gelişimini değerlendiren ve destekleyen psikoloji mezunu uzmandır. Öğrencilerin ihtiyaçlarını anlamak, güçlü yönlerini ve destek gerektiren alanları gözlemlemek, uygun psikolojik destek çalışmalarını planlamak mesleğin temel parçalarıdır.
Psikolog; öğrenciler, aileler, öğretmenler ve kurumda görev yapan diğer uzmanlarla iş birliği içinde çalışabilir. Her öğrencinin gelişim özellikleri ve iletişim biçimi farklı olabileceğinden, yaklaşımın öğrenciye ve koşullara göre uyarlanması gerekir. Psikologun görev sınırları, yetkinliği ve kurumun işleyişi dikkate alınarak belirlenir.
Görevler
Psikologun günlük işleri kurumun türüne, öğrencilerin ihtiyaçlarına ve görev tanımına göre değişebilir. Çalışmalar genel olarak şu başlıkları kapsar:
- Öğrencilerin gelişimsel, duygusal, sosyal ve davranışsal özelliklerini gözlemlemek ve değerlendirmek.
- Öğrencinin güçlü yanlarını ve destek gereksinimlerini belirlemeye yönelik bilgi toplamak.
- Uygun olduğunda bireysel görüşme, psikoeğitim veya gelişimi destekleyici çalışmalar planlamak.
- Öğrenciyle yürütülen çalışmaları izlemek ve ihtiyaç duyulduğunda planı gözden geçirmek.
- Ailelerle öğrencinin gelişimi ve ihtiyaçları hakkında görüşmek; bilgilendirme ve iş birliğini desteklemek.
- Öğretmenler ve diğer uzmanlarla öğrencinin yararını gözeten ortak çalışmalar yürütmek.
- Gerektiğinde uygun uzman ya da hizmetlere yönlendirme sürecine katkı sağlamak.
- Yapılan çalışmaları kurumun işleyişine ve gizlilik ilkelerine uygun biçimde kayıt altına almak.
Değerlendirme ve destek çalışmaları, öğrencinin yaşı, gelişim özellikleri, iletişim biçimi ve bireysel gereksinimleri gözetilerek yürütülür. Kullanılan yöntem ve araçlar psikologun yetkinlik alanına ve ilgili koşullara uygun olmalıdır.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Psikologun kullandığı araçlar, kurumun imkânlarına ve yapılan çalışmanın niteliğine göre değişir. Görüşme ve gözlem formları, öğrenci dosyaları ve gelişim takibine yönelik kayıtlar çalışma sürecini düzenlemeye yardımcı olabilir. Psikolojik ölçme araçları ise ancak uygun eğitim, yetkinlik ve kullanım koşulları gözetilerek değerlendirilmelidir.
Bilgisayar ve ofis yazılımları raporlama, planlama ve kayıt tutma işlerinde kullanılabilir. Öğrencinin yaşına ve gelişim düzeyine uygun oyun, sanat, iletişim ve davranış destek materyalleri de etkinliklerde yer alabilir. Öğrenci bilgilerinin bulunduğu basılı ve dijital materyallerin güvenli ve gizliliğe uygun biçimde saklanması önemlidir.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Bu meslekte psikoloji alanındaki temel bilgi birikiminin yanında dikkatli gözlem, etkili görüşme ve uygun değerlendirme becerileri gerekir. Özel eğitim gereksinimi olan öğrencilerle çalışırken her bireyin kendine özgü gelişim özellikleri bulunduğunu dikkate almak önemlidir.
Öne çıkan özellikler şunlardır:
- Çocuklarla ve farklı gelişim özelliklerine sahip bireylerle sabırlı, empatik ve saygılı iletişim kurabilmek.
- Öğrencinin davranışlarını ve ihtiyaçlarını önyargısız biçimde gözlemleyebilmek.
- Aileler ve eğitim ekibiyle iş birliğine açık olmak.
- Gizlilik, meslek etiği ve öğrenci yararına uygun davranmak.
- Düzenli kayıt tutmak, planlı çalışmak ve mesleki sınırları gözetmek.
- Farklı iletişim ve destek gereksinimlerine uyum sağlayabilmek.
Psikolog, kendi yetkinlik sınırlarını bilmeli; gereksinim duyulduğunda uygun iş birliği veya yönlendirme yollarını değerlendirmelidir.
Çalışma ortamı ve koşulları
Çalışmalar okulun görüşme odası, sınıfı, etkinlik alanı veya kurumun diğer uygun bölümlerinde yürütülebilir. Psikolog; bireysel görüşmelerin yanı sıra gözlem, aile görüşmesi ve eğitim ekibiyle koordinasyon çalışmaları da yapabilir. Gün içindeki çalışma düzeni, öğrenci sayısı, kurumun işleyişi ve görev tanımına bağlıdır.
Meslek, öğrenciler ve ailelerle düzenli iletişim kurmayı gerektirir. Gizliliğin korunması, görüşmeler için uygun ortam sağlanması ve öğrenciye yönelik bilgilerin yalnızca gerekli ve yetkili kişilerle paylaşılması çalışma koşullarının önemli parçalarıdır. Duygusal açıdan hassas konularla karşılaşılabileceğinden mesleki sınırları korumak ve gerektiğinde ekip desteğinden yararlanmak da önem taşır.
Meslek eğitimi / nasıl olunur
Psikolog olarak çalışmak için psikoloji alanında lisans eğitimi gerekir. Özel eğitim okulundaki bir pozisyona başvururken iş ilanında belirtilen eğitim, deneyim ve diğer nitelikler incelenmelidir. Görev tanımı ve çalışma koşulları bakımından yürürlükteki mevzuat ile kurumun şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
Özel eğitim alanına yönelik çocuk gelişimi, davranış, iletişim, ölçme-değerlendirme ve aile çalışmaları konularında ek eğitimler mesleki bilgi ve becerileri destekleyebilir. Uygulamalı deneyim ve uygun süpervizyon da mesleki gelişime katkı sağlayabilir. Eğitim veya sertifika programlarının, kişinin yetkinlik ve görev sınırlarının yerine geçmediği göz önünde bulundurulmalıdır.
Çalışma alanları ve iş bulma
Psikologlar, görev tanımı ve aranan niteliklerin uygun olduğu kurumlarda çalışabilir. Bu alanlar arasında şunlar bulunabilir:
- Özel eğitim okulları ve özel eğitim kurumları.
- Rehabilitasyon merkezleri.
- Çocuk ve gençlere yönelik eğitim veya gelişim desteği sunan kuruluşlar.
- Özel okulların öğrenci destek birimleri.
- Psikolojik değerlendirme ve destek süreçleri yürüten danışmanlık kuruluşları.
İş ararken ilanlardaki unvan, eğitim şartı, deneyim beklentisi, görev kapsamı ve çalışma biçimi dikkatle incelenmelidir. İŞKUR ilanlarında kullanılan meslek unvanı tek başına belirli bir kurumun görev tanımını veya işe alım koşullarını açıklamayabilir; başvuru öncesinde ilanın ve kurumun şartlarını doğrulamak gerekir.
Kazanç
Ücret; kurumun niteliğine, çalışma biçimine, deneyime, görev kapsamına ve pozisyona göre değişir. Güncel koşullar için başvurulan kurumun ilan ve iş teklifi bilgileri incelenmelidir.
Meslekte ilerleme
Deneyim kazanan psikologlar, özel eğitim alanındaki belirli gelişimsel, duygusal veya davranışsal ihtiyaçlara yönelik bilgi ve becerilerini geliştirebilir. Lisansüstü eğitim, mesleki gelişim programları, uygulama deneyimi ve uygun süpervizyon bu süreci destekleyebilir.
Mesleki ilerleme; kurum içindeki deneyime, kişinin eğitimine ve üstlendiği görevlerin kapsamına bağlıdır. Ekip koordinasyonu veya daha kapsamlı öğrenci destek süreçlerinde görev almak mümkün olsa da bu görevler kurumun yapısı ve kişinin yetkinlikleri doğrultusunda şekillenir.
Benzer meslekler
- Psikolog
- Özel eğitim öğretmeni
- Rehber öğretmen / psikolojik danışman
- Çocuk gelişimcisi
- Ergoterapist
- Dil ve konuşma terapisti
Bu meslekler öğrencilerin gelişim ve eğitim süreçlerinde birlikte çalışabilir; ancak eğitim yolları, mesleki yetkinlikleri ve görev sınırları birbirinden farklıdır.
Kaynak notu
Bu rehber, İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" PDF dosyası bulunmayan iş ilanı unvanları için genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; resmi mevzuat veya kurum şartı yerine geçmez.
