Tanım
Özel Eğitim Öğretmeni; çalıştığı eğitim kurumunda, özel gereksinimi olan bireylerin bedensel, duygusal, iletişimsel, zihinsel ve sosyal gelişimini destekleyen kişidir.
Mesleğin amacı; bireylerin günlük yaşam, psikometri, akademik ve bilişsel alanlar gibi alanlardaki becerilerini geliştirmek, onları kendilerine yeterli hale getirecek beceri ve tutumları kazandırmaktır.
Görevler
Özel Eğitim Öğretmeni, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- Öğrencilerin ihtiyaçlarını gözlemlemek ve değerlendirmek.
- Öğrencilerin ihtiyaçları doğrultusunda ebeveynlerle, diğer alanlardan sağlık ve eğitim uzmanlarıyla görüşmek.
- Müfredata göre faaliyetleri ve dersleri planlamak.
- Öğrenciler için bireysel eğitim planları hazırlamak.
- Öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamak için davranış değiştirme teknikleri ve bütünleştirme-kaynaştırma uygulamaları gibi metotları belirlemek.
- Öğrencilerin özel ihtiyaçları için kaynak sağlamak.
- Öğrencilere yeni beceriler öğretmek ve var olan becerilerin üzerine yenilerini inşa etmek.
- Öğrencilere yetersiz oldukları konularda ve güçlüklerle başa çıkmaları konusunda yardımcı olmak.
- Öğrencilerin ilerlemelerine ve gelişimlerine ilişkin rapor yazmak.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Özel Eğitim Öğretmenlerinin kullandığı araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Yazı tahtası.
- Ders kitapları.
- Akıllı tahta.
- Kırtasiye araç ve gereçleri.
- Öğrencilerin gelişimsel özelliklerine uygun materyaller.
- Zihinsel ve bedensel aktiviteyi geliştirecek teknolojik araç, gereç ve oyuncaklar.
- Müzik, resim ve benzeri yetenek ihtiyaçlarını karşılayacak ders aletleri ve enstrümanlar.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Özel Eğitim Öğretmeni olmak isteyenlerin aşağıdaki özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Farklılıkları kabul eden ve saygı duyan.
- Empati yapabilen.
- Sorumluluk duygusu yüksek.
- İletişim becerisi yüksek.
- Yardımsever, şefkatli ve sabırlı.
- Dikkatli.
- Organizasyon becerisi yüksek.
- İyi bir öğrenme ortamı sağlayabilen.
- Ayrıntılara dikkat eden.
- Ekip çalışmasına yatkın.
- Yenilik ve gelişmelere açık.
Çalışma ortamı ve koşulları
Özel Eğitim Öğretmenleri okul ortamında çalışır. Çalışma alanları arasında sınıf, derslik ve resim, müzik, mobilya ve el sanatları gibi atölyeler bulunur.
Etkinliklere bağlı olarak açık havada, örneğin okul bahçesinde de çalışabilirler.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, üniversitelerin Eğitim Fakültelerinin Özel Eğitim Öğretmenliği bölümünde verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Özel Eğitim Öğretmenliği eğitimine giriş için aşağıdaki koşullar belirtilmiştir:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak.
- YKS Kılavuzunda belirtilen şartları taşımak.
- Meslek Yüksekokulları ile Açık Öğretim ön lisans programlarının DGS Kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olmak.
Bu bölümlerden mezun olanlar, ÖSYM tarafından açılan Dikey Geçiş Sınavı’nda başarılı oldukları takdirde Özel Eğitim Öğretmenliği lisans programına dikey geçiş yapabilirler.
Eğitimin süresi ve içeriği
Özel Eğitim Öğretmenliği eğitiminin süresi 4 yıldır. Eğitim teorik ve pratik olarak verilmektedir.
Eğitim süresince şu ders ve konulara yer verilmektedir:
- Zihin, görme ve işitme yetersizliklerine yönelik öğrenim yöntemleri.
- Özel yeteneklilerin eğitimi modelleri.
- Yaratıcı düşünme eğitimi.
- Eğitimde drama.
- Otizm spektrum bozukluğunda davranış yönetimi.
- Eleştirel düşünme eğitimi.
- Öğretmenlik formasyon alan dersleri.
- Ortak genel kültür dersleri.
Eğitim sürecindeki uygulamalar şöyledir:
- İkinci sınıfta bir dönem kurumlarda gözlem yapılır. İşitme engelliler, görme engelliler ve otizm öğrencileri için açılmış farklı kademe ve türdeki MEB okullarında gözlem fırsatı sağlanır.
- Üçüncü sınıfta bir dönem kurumlarda deneyim kazanılır.
- Son sınıfta iki dönem özel eğitim okullarında uygulama yapılır.
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimi başarıyla tamamlayanlara lisans diploması verilmektedir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Kamu ve özel sektörde Özel Eğitim Öğretmenlerine olan ihtiyaç her geçen gün arttığı için mezunlar çeşitli eğitim ve rehabilitasyon kurumlarında çalışabilirler.
Başlıca çalışma alanları şunlardır:
- Milli Eğitim Bakanlığına bağlı kamu ve özel eğitim okulları.
- Rehberlik Araştırma Merkezleri.
- Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri.
- Bilim ve Sanat Merkezleri.
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bağlı özel eğitim ve iyileştirme merkezleri.
- Özel eğitim kurumları.
Özel eğitim öğretmenlerinin büyük bir çoğunluğu Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda özel eğitim öğretmeni olarak atanmaktadır. Hem MEB’e bağlı okullarda hem de özel eğitim kurumlarında iş bulabilme imkânları vardır.
Bilim ve Sanat Merkezlerinde spor, sanat ve matematik gibi alanlarda üstün yetenekli öğrencilerin eğitim aldığı özel eğitim kurumlarında da çalışma imkânı bulunmaktadır.
Özel eğitim kurumu olarak kendi işyerlerini açıp yönetici olarak da görev yapabilirler. Özel gereksinimli bireylere yönelik eğitim, bakım, rehabilitasyon ve istihdam çalışmalarının artması nedeniyle bu meslek çalışanlarına olan ihtiyacın gelecekte de devam edeceği belirtilmektedir.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Meslek eğitimi süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisi ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler. Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Eğitim sonrası
Eğitim sonunda öğretmen olarak atananlar, 657 sayılı Devlet Memurları Yasası’na göre 9. derecenin 1. kademesinden aylıkla göreve başlatılırlar.
Bu öğretmenler yan ödeme ve ek ders ücreti gibi olanaklardan da yararlanırlar. Her yıl okullar açılmadan önce tüm öğretmenlere eğitim-öğretim tazminatı adı altında bir ödeme yapılmaktadır.
Özel sektöre bağlı kurumlarda ise ücret deneyim ve becerilere göre değişkenlik gösterebilmektedir. Kaynak dosyada özel sektör için sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Özel Eğitim Öğretmenliği bölümü mezunları tezli veya tezsiz yüksek lisans yaparak üniversitelerde akademik kariyer yapabilirler.
Alanlarıyla ilgili çeşitli konferans ve seminerlere katılarak kendilerini geliştirebilirler. Özel eğitim alanında uzmanlaşmak üzere sertifikasyon programlarına da katılabilirler.
Yapılan sınavlarda başarılı olmaları durumunda MEB bünyesinde başöğretmen ve uzman öğretmen olabilirler.
İş hayatında ilerleme
Özel Eğitim Öğretmenleri, bulundukları kurumlarda yöneticilik yapabilirler.
Benzer meslekler
Kaynak dosyada benzer meslekler olarak şu meslekler belirtilmiştir:
- Sınıf Öğretmeni.
- Okul Öncesi Öğretmeni.
Ek bilgiler
Özel eğitim
Özel eğitim; özel yetiştirilmiş elemanlar tarafından, ekip çalışması anlayışıyla, özel müfredat, farklı metotlar ve özel eğitim materyalleri kullanılarak verilen eğitim hizmetlerini kapsar.
Bu eğitim hizmetleri, bireylerin bağımsız yaşama olasılığını en üst düzeye çıkarmayı hedefler. Özel eğitim, bedensel, duygusal, iletişimsel, zihinsel ve sosyal gelişimi desteklemeyi amaçlamaktadır.
Kaynakça
- Meslek elemanları.
- Üniversite özel eğitim bölüm başkanı.
- 3308 Sayılı “Mesleki Eğitim Kanunu”.
- Mesleki Eğitim ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi web sayfası.
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması – ISCO-08.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı.
- ÜNİ-VERİ.
- Türkiye İş Kurumu web sayfası.
- Mesleğim Hayatım web sitesi.
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı.
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri.
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amaçlı olup meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
