Tanım
Otobüs Kaptanı (Şoförü), ülke içinde ve dışında otobüsle seyahat etmek isteyen insanları rahat ve güvenli bir şekilde istedikleri yere ulaştıran kişidir.
Görevler
Otobüs Kaptanı (Şoförü), iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- Otobüs hareket etmeden önce firma yetkililerinden yolcuların listesini almak.
- Listedeki yolcuların yerlerini alıp almadıklarını kontrol etmek ve ettirmek.
- Otobüsü trafik kurallarına uyarak sürmek.
- Belirli yerlerde yolcuların ve eşyaların indirilmesini sağlamak.
- Otobüsün bakımını düzenli olarak yapmak ve yaptırmak.
- Otobüste görev yapan diğer kişilerin çalışmalarını denetlemek ve aralarında eşgüdüm sağlamak.
- Gerektiğinde ilkyardım hizmeti vermek.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Meslekte kullanılan araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Sürücü belgesi (E sınıfı).
- Ticari taşıt kullanma belgesi (T4).
- Çeşitli modellerde otobüs.
- Araç için gerekli teknik donanım.
- Yolcu listesi.
- Çalışma çizelgesi.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Otobüs Kaptanı (Şoförü) olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Göz, el ve ayaklarını eşgüdümle kullanabilmek.
- Görme ve işitme duyuları keskin olmak.
- Belli bir anda birçok şeyi algılayabilmek.
- Uyarıcılara hemen tepki verebilmek.
- Soğukkanlı olmak.
- Renkleri ayırt edebilmek.
- Sorumluluk sahibi ve dikkatli olmak.
Çalışma ortamı ve koşulları
Otobüs kaptanları sürekli oturarak ve çevredeki her uyarıcıya dikkat ederek çalışmak zorundadır. Görevlerini yaparken başkalarıyla konuşmamaları gerekir.
Devamlı seyahat eden otobüs şoförlerinin düzenli bir yaşamlarının olmadığı söylenebilir. Yolların bakımsız ve trafik işaretlerinin yetersiz olması, trafik kazalarının fazlalığı nedeniyle bu mesleği bir ölçüde tehlikeli hâle getirebilmektedir.
Eğitimin verildiği yerler
Meslek eğitimi, üniversitelere bağlı meslek yüksekokullarının Otobüs Kaptanlığı (Şoförlüğü) bölümünde verilmektedir.
Eğitim ayrıca şu yerlerde de verilebilir:
- Millî Eğitim Bakanlığına bağlı, illerde ve ilçelerde bulunan bazı sürücü kursları.
- Şoförler ve otomobilciler, dolmuş veya otobüsçüler ihtisas odalarınca düzenlenen ticari taşıt kullanma eğitimi kursları.
Meslek eğitimine giriş koşulları
Yükseköğretim programında meslek eğitimine girebilmek için:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak.
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak.
Meslek liselerinin, YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olanlar, Otobüs Kaptanlığı ön lisans programlarına geçerken ek puan almaktadır.
Özel sürücü kurslarında meslek eğitimi alabilmek için E sınıfı ehliyet bakımından en az ilkokul mezunu olmak ve 23 yaşından gün almış olmak gerekmektedir.
Ticari taşıt kullanma belgesi (T4) alabilmek için 507 sayılı kanuna tabi ilgili ihtisas odasının veya 5590 sayılı kanuna tabi sanayi ve ticaret odalarının üyesi olmak ya da üyelerin yanında çalışıyor olmak gerekmektedir.
Eğitimin süresi ve içeriği
Yükseköğretim programında mesleğin eğitim süresi 2 yıldır. Eğitim süresince meslek dersleri ağırlıklı olmak üzere genel kültür dersleri de alınmaktadır.
Eğitim kapsamında yer alan başlıca dersler şunlardır:
- Genel Hukuk Bilgisi.
- Otobüs İşletmeciliği.
- Temel Sürücülük Eğitimi.
- Trafik Mevzuatı ve Kurallar.
- Taşıt Teknik Sistemler.
- Seyahat Acentacılığı.
- Trafik ve Denetleme Tekniği.
- Kaza Yeri İnceleme ve Bilirkişilik.
- İşletme Yönetimi.
- Kitle Taşımacılığı.
- İleri Sürücülük Teknikleri.
- Motorlu Taşıt Teknolojisi.
Özel sürücü kurslarında meslek eğitiminin süresi 2 aydır. Bu sürenin yaklaşık 5 haftalık kısmında trafik, motor ve ilk yardım dersleri teorik olarak öğretilir. Kalan 3 haftada ise uygulamalı olarak otobüs kullanılması öğretilir.
Ticari taşıt kullanma eğitiminin süresi 50 saattir.
Eğitim sonunda alınan belge
Yükseköğretim eğitimini başarıyla tamamlayanlara Ön Lisans diploması verilir.
Özel sürücü kurslarında meslek eğitimi alanlar, Millî Eğitim Bakanlığının yaptığı test sınavı ve uygulamalı direksiyon sınavlarına katılır. Başarılı olanlar E Sınıfı Sürücü Belgesi almaya hak kazanır.
Ticari taşıt kullanma eğitimini başarıyla tamamlayanlara T4 ticari taşıt belgesi verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Otobüs şoförleri şu alanlarda çalışabilir:
- Ülkelerarası veya şehirlerarası otobüs işleten firmalar.
- Kamu sektörü; servis araçları ve belediye otobüsleri.
- Turizm işletmeleri.
- Bir otobüs işletmesine bağlı olarak kendi otobüsleriyle çalışma.
Yüksekokul mezunu şoförlerin iş bulma konusunda zorluk çekmeyecekleri belirtilmektedir. Turizm geliştikçe başarılı otobüs şoförlerine duyulan ihtiyacın da arttığı ifade edilmektedir.
Meslek elemanları ayrıca şu görev ve alanlarda çalışabilir:
- Özel sürücü kurslarında eğitici olarak görev yapmak.
- Servis taşımacılığı şirketi kurmak.
- Servis taşımacılığı şirketlerinde şoför olarak görev yapmak.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Öğrenciler eğitimleri süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisinden ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler. Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Özel sürücü ve ticari taşıt kullanma belgesi eğitimi kurslarında eğitim süresince bir kazanç olmayıp, eğitim kurs ücret karşılığında verilmektedir.
Eğitim sonrası
Çalışanların kazanç durumu; çalışılan iş yerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilmektedir. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Otobüs Kaptanı ön lisans programını başarıyla tamamlayan öğrenciler, Lisans Öğrenimine Dikey Geçiş Sınavında (DGS) başarılı oldukları takdirde kılavuzda belirtilen programlara kontenjan dâhilinde dikey geçiş yapabilirler.
İş hayatında ilerleme
Kişi başarısını kanıtladıkça daha büyük firmalarda görev alabilir. Ayrıca ileri derecede sürüş teknikleri uzmanı olarak eğitim faaliyetlerine katılabilir.
Benzer meslekler
Kaynak dosyada benzer meslekler olarak şu meslekler belirtilmiştir:
- Diğer Şoförler (Otomobil, Minibüs, Kamyon).
- Gemi Kaptanı.
- Pilot.
Ek bilgiler
Kaynak dosyada ek bilgiler başlığı altında ayrıca bir bilgi verilmemiştir.
Kaynakça
- Meslek elemanları.
- YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu 2019.
- Uluslararası Standard Meslek Sınıflaması-ISCO 08.
- Özel sürücü kursları.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
Ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı
- ÜNİ-VERİ
- Türkiye İş Kurumu
- Ulusal Meslek Bilgi Sistemi
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri.
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, iş yerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
