Tanım
Makine Zabiti/Gemi Makineleri İşletme Teknisyeni, 750-3000 kW arası güce sahip ana makine ile yürütülen gemilerde, başmakinist veya başmühendis ve ikinci mühendisten sonra makine bölümünde makineyi sevk ve idare eden kişidir.
Görevler
Makine Zabiti/Gemi Makineleri İşletme Teknisyeni, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak şu görevleri yerine getirir:
- Ana makinenin ve geminin elektriğini sağlayan yardımcı makinelerin yağ, su, yakıt ve egzoz basınçlarını kontrol eder; eksik olduğunda ikmal yaptırılmasını sağlar.
- Ana makine ve yardımcı makinelerin mazot tanklarına ana mazot tanklarından yakıt transferi yapar.
- Basınçlarda ani düşmeler olduğunda tehlikeli durumu atlatacak müdahaleyi yapar ve başteknisyene haber verir.
- Pompaların ve elektrik motorlarının basınçlarını kontrol eder; arıza yaptığında yedeklerini devreye sokar.
- Yanındaki yardımcı elemanla günde 4’er saat olmak üzere vardiya tutar.
- Gemide yapılamayacak bir parça varsa dışarıdaki atölyelere gönderir ve yerlerine yedeklerini takar.
- Makineyi kalkışa hazırlar.
- Kazanı yakar ve makineyi ısıtır.
- Makineye hava çıkartır.
- Soğutma suyu tanklarının eksik sularını tamamlar.
- Separatörü çalıştırıp yağı ısıtır.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Meslekte arıza bulma, bakım, onarım, söküm, montaj ve imalat işlemlerinde çeşitli araç, gereç ve ekipmanlar kullanılır:
- El aletleri
- Elektronik ölçüm ve test cihazları
- Gemi tesis ve teçhizatının söküm, bakım, onarım ve yeniden montajında kullanılan ölçüm cihazları
- Gemilerde gerçekleştirilen onarım ve imalat işlemlerine uygun aletler
- Hidrolik araçlar
- Pnömatik araçlar
- Torna tezgâhı
- Freze tezgâhı
- Vargel tezgâhı
- Kesme aletleri
- Değişik ölçü ve çaplarda vidalar
- Somunlar
- Perçinler
- Kutu profiller
- Köşebentler
- Parça ve yarı mamuller
- Metal parçalar
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Makine Zabiti/Gemi Makineleri İşletme Teknisyeni olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olması gerekir:
- Fiziğe, özellikle mekanik konusuna ilgili ve başarılı olmak
- Göz-el koordinasyonu gelişmiş olmak
- Uzay ilişkilerini algılama yeteneği gelişmiş olmak
- Alet ve makinelerle uğraşmaktan hoşlanmak
- Dikkatli ve sabırlı olmak
- Başkalarıyla işbirliği içinde çalışabilmek
- Açık denizlerde çalışmaktan hoşlanmak
Çalışma ortamı ve koşulları
Makine Zabiti/Gemi Makineleri İşletme Teknisyeni gemide, özellikle makine dairesinde çalışır. Gemi makinesinin eski veya yeni olmasına göre çalışma ortamı rahat olabileceği gibi çok fazla gürültülü, yağlı, yağ veya mazot gibi maddeler nedeniyle ağır kokulu ve sıcak da olabilir.
Makine zabitleri makine dairesinde vardiya tutar. Günlük çalışma süresi 8 saattir ve 4’er saatlik vardiya düzeniyle çalışırlar. Aynı zamanda günde en az 10 saat dinlenme süresi verilir. Bu dinlenme süresi ikiye bölünürse bölümlerden biri en az 6 saat olur ve bu durum iki gün üst üste tekrarlanmaz.
Haftalık çalışma süresi 48 saattir. Bunun dışındaki çalışmalar, acil durumlar ve role talimleri dışındaki süreler fazla mesai olarak eklenir.
Meslek mensupları gemi fırtınaya yakalandığında sallantı, deniz tutması, stres ve işbirliği gerektiren koşullarda da çalışabilir. Gemide herkesin kendi görevi bulunur. Makine Zabiti, başmakinist ve meslektaşlarıyla iletişim içinde çalışır.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarının Denizcilik alanı Gemi Makineleri İşletme dalında verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Mesleki eğitime giriş için:
- Ortaokulu tamamlamış olmak
- Milli Eğitim Bakanlığınca okul türlerine ve alan veya dala göre belirlenen giriş koşullarını taşımak
gerekir.
Meslek eğitimi sonrasında Makine Zabiti yeterliği için aşağıdaki şartlardan biri ve İdarenin öngördüğü makine zabiti sınavında başarı şartı aranır:
- İdarece onaylı atölye tesislerinde atölye becerilerini geliştirme eğitimi olmak üzere toplam 12 aylık onaylı eğitim programını başarıyla tamamlamak
- Altı ayı, onaylanmış bir staj defterine uygun olarak liman seferi dışında çalışan 750 kW’den büyük ana makine ile yürütülen gemilerde deniz eğitimi ve altı ayı, onaylanmış bir staj defterine uygun olarak İdarece onaylı atölye tesislerinde atölye becerilerini geliştirme eğitimi olmak üzere toplam 12 aylık onaylı eğitim programını başarıyla tamamlamak
- Sınırlı başmakinist yeterliğine veya ilgili yönetmelik şartlarına uygun deniz makinistliği yeterliğine sahip olmak, 24 ay deniz hizmeti yaptıktan sonra müfredat programına uyum sağlayacak eğitimi tamamlamak
- Deniz Kuvvetleri Komutanlığından veya Sahil Güvenlik Komutanlığından ayrılmış olmak ve ilgili gemi makineleri, motor veya çark programı, dalı ya da branşı mezuniyet şartlarını karşılamak
- İlgili askerî okul veya programların diğer branşlarından mezun olanların, Eğitim ve Sınav Yönergesi kapsamındaki gemi makineleri kursunu İdarece onaylanmış bir eğitim kurumunda veya müfredatın İdarece onaylanması kaydıyla Deniz Kuvvetlerinde ya da Sahil Güvenlik Komutanlığında görmüş olması
- Beş yılı makine deniz hizmeti olmak üzere toplam 10 yıl görevde bulunmuş olmak
Bu şartlardan birini sağlayan ve İdarenin öngördüğü makine zabiti sınavında başarılı olanlar Makine Zabiti yeterliği almaya hak kazanır.
Gemiadamlarının Eğitim, Belgelendirme, Sınav, Vardiya Tutma, Kütüklenme ve Donatılma Esasları Hakkında Yönetmelik şartlarına uygun olarak yakın yol makine zabiti, yakın yol ikinci makinisti ve sınırlı makine zabiti yeterliğine sahip bulunanlar, sınavsız Makine Zabiti yeterliği almaya hak kazanır.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi 4 yıldır.
Eğitim sürecinde:
- Ortak genel kültür dersleri 9. sınıfta verilir ve yıl sonunda öğrenci alanını belirler.
- Alandaki tüm dallara yönelik ortak yeterlikleri kazandıran dersler 10. sınıfta verilir.
-
- sınıfın sonunda; bölgesel ve sektörel ihtiyaçlar, okulun donanımı, öğretmen ve fizikî kapasitesi ile öğrencilerin ilgi ve istekleri dikkate alınarak dal seçimi yapılır.
- Dala ait yeterlikleri içeren dersler 11. ve 12. sınıfta verilir.
Mesleki eğitim okulda teorik ve uygulamalı olarak, işletme ve atölye ortamlarında ise uygulamalı olarak verilir.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitimini tamamlayanlara meslek lisesi diploması verilir.
Eğitim, staj, deniz hizmeti ve sınav şartlarını karşılayanlar ayrıca Makine Zabiti yeterliği almaya hak kazanabilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Makine Zabitleri/Gemi Makineleri İşletme Teknisyenleri şu alanlarda çalışabilir:
- Gemiler
- Tersaneler
- Motor atölyeleri
- Devlete ait motor üretim ve bakım atölyeleri
Devlete ait motor üretim ve bakım atölyelerinde usta olarak da çalışabilirler. Gemi dışında, gemilere önderlik eden gemi şirketlerine ve özel oto servislerine başvurarak iş bulabilirler.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu gereğince, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere ücret verilir. Bu ücret, asgari ücretin net tutarının 20 ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 30’undan, 20’den az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 15’inden aşağı olamaz.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıklarıyla ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Gemilerin ve gemi firmalarının büyüklük ve gelişmişlik durumuna göre ücret değişiklik gösterebilir. Açık deniz stajı sırasında asgari ücretten başlayan ücretlerle işe başlanır. Makine Zabiti yeterlilik belgesi alındıktan sonra daha iyi ücretlerle işe başlanır.
Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Meslek liselerinin Denizcilik alanı Gemi Makineleri İşletme dalından mezun olanlar, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans programlarını tercih ettikleri takdirde ek puan alır.
Teknoloji Fakültelerinin, Sanat ve Tasarım Fakültelerinin, Turizm Fakültelerinin ve mesleki ve teknik ortaöğretim kurumları mezunlarına ayrılan kontenjanların tercih edilmesi halinde öncelikli olarak yerleştirme yapılır.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilir. Meslekte uzmanlaşma ve yükselmeyi sağlayan kurs, seminer ve hizmet içi eğitim gibi olanaklarla tecrübe, bilgi ve beceri kazanılarak nitelik artışı sağlanabilir.
İş hayatında ilerleme
Makine Zabiti olarak 2 yıl açık denizde çalıştıktan sonra açılan İkinci Makinist sınavında başarılı olanlar İkinci Makinist unvanını alabilir.
İkinci Makinist olarak 2 yıl açık denizde çalıştıktan sonra açılan Başmakinist sınavında başarılı olanlar Başmakinist unvanını alabilir.
Benzer meslekler
- Motor Teknisyeni
- Makine Teknisyeni
Ek bilgiler
- Deniz Harp Okulunu bitirmeden ayrılanlardan, müfredata uygun eğitim ve öğretimleri sırasında gördüklerini belgeleyenlere, toplam 12 aylık onaylı eğitim programını başarıyla tamamlamaları şartıyla sınavla Makine Zabiti yeterliği verilir. Bu programın 6 ayı, onaylanmış bir staj defterine uygun olarak liman seferi dışında çalışan 750 kW’den büyük ana makine ile yürütülen gemilerde deniz eğitimi; 6 ayı ise İdarece onaylı atölye tesislerinde atölye becerilerini geliştirme eğitimidir.
- Eğitim ve öğretimleri sırasında gördüklerini belgeleyerek Makine Zabiti yeterlik belgesi alanlar, Gemiadamları Donatımında Asgari Emniyet Belgelerinde iki uzakyol vardiya mühendisi veya makinisti yeterlikli personelle donatılması öngörülen gemilerde, uzakyol vardiya mühendisi veya makinistlerinden birinin yerine görev alabilir.
- Belirtilen şartları sağlayarak sınırlı başmakinist yeterliğinden Makine Zabiti yeterliğine geçmek için başvuran gemiadamlarının, sınırlı başmakinist yeterliği ve alt yeterliklerde yapmış oldukları deniz hizmetleri geçerlidir.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- 23 Ağustos 2012 tarihli ve 28390 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gemi Adamları Yönetmeliğinde yapılan değişiklikler
- STCW “Standards of Training, Certification and Watchkeeping” (Gemi adamlarının eğitimi, belgelendirilmesi ve gemilerde vardiya tutma standartlarının düzenlenmesine ilişkin uluslararası sözleşme); STCW 1978 yılında yapılan düzenlemeler ile 1995, 2001, 2006 ve 2008 yıllarında yapılan ek düzenlemeler
- www.megep.meb.gov.tr adresli web sayfası
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Meslek hakkında ayrıntılı bilgi için şu kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- https://kariyerkapisi.cbiko.gov.tr/
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: www.iskur.gov.tr
- Mesleğim Hayatım web sitesi: https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi: http://osym.gov.tr/
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve hizmet merkezleri
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bilgiler; meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.