Tanım
Metal ve metal olmayan (plastik vb.) özdeş parçaların imalatını özel tezgâhlarla veya takım tezgâhları ile kullanılabilen komple üretim aracını hazırlayan, yapımını gerçekleştiren ve çalıştıran kişidir.
Görevler
Kalıpçı/Endüstriyel Kalıpçı, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapar.
- İmal edilecek eşyanın projesini ve diğer şartnamelerini inceler.
- Gerekli hesaplamaları yapar.
- Kullanılacak metali seçer.
- Ölçü aletlerini kullanarak gerekli iş tezgâhlarında talaş kaldırarak veya kaldırmadan, imalat kesimine göre parçayı şekillendirir.
- Avadanlık takımlarının, iş tezgâhlarının ve teçhizatın bakımını ve tamirini yapar.
- İş yerinde emniyetli çalışmayı sağlar.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Meslekte kullanılan başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- T cetveli
- Gönyeler, cetvel, pergel, iletki ve resim kalemleri
- Eğe, pafta, kılavuz, rayba, matkap, breyz ve spiral taşlama makinesi
- Presler: eksantrik, hidrolik, enjeksiyon, sıkıştırma ve şişirme presleri
- Takım tezgâhları: torna, freze, taşlama ve elektro erozyon tezgâhları
- Pentoğraf
- Rotasyon (döndürmeli) presler
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Kalıpçı olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Şekil ve uzay ilişkilerini görebilmek
- Makine parçaları arasındaki ilişkileri görüp mekanik problemleri çözebilmek
- El becerisine sahip olmak
- Başkaları ile işbirliği yapabilmek
- Dikkatli ve tedbirli olmak
- Makinelerle çalışmaktan hoşlanmak
- Gürültülü ve sıcak ortamlarda çalışabilmek
Çalışma ortamı ve koşulları
Kalıpçılar fabrika ve atölyelerde çalışırlar. Çalışma ortamı genellikle sıcaktır. Tezgâhlarda talaşların işlenmesinden dolayı ortam yağlı, talaşlı ve gürültülü olabilir.
Kalıpçı ayakta ve genelde bağımsız olarak çalışır. Çalışırken daha çok alet ve makinelerle ilgilenir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yeterli müracaat olması halinde tüm mesleki eğitim merkezlerinde verilmektedir. Eğitim, Makine Teknolojisi alanının Endüstriyel Kalıp dalında kalfalık ve ustalık eğitimleri şeklindedir.
Ayrıca mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarının aynı alan ve meslek dalında da Kalıpçı/Endüstriyel Kalıpçı eğitimi verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için aşağıdaki koşullar aranır:
- En az ortaokul mezunu olup zorunlu eğitim çağında olanlar, eğitim seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilir.
- Kayıt yaptıracak öğrencilerin sağlık durumlarının ilgili mesleğin öğrenimine elverişli olması gerekir. Bu durum, programın özelliğine göre gerektiğinde sağlık veya sağlık kurulu raporuyla belgelenir.
- 14 yaşını doldurmuş olmak gerekir.
- Eğitim görmek istenen meslekte bir işyeri bulmak ve işveren ile çıraklık sözleşmesi imzalamak gerekir.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi ilköğretimden sonra 4 yıldır. Eğitimin 3 yılı kalfalık, 1 yılı ustalık eğitimidir.
Mesleğin seçimi 9. sınıfta yapılır. Ortak genel kültür dersleri ve meslek dersleri her sınıf seviyesinde verilir. Eğitim haftada 1 gün mesleki eğitim merkezlerinde, 4 gün ise çıraklık sözleşmesi yapılan işyerlerinde gerçekleştirilir.
Çıraklık ve mesleki eğitim kapsamında ders programı genel bilgi dersleri ile meslek bilgisi derslerinden oluşur. Teorik olarak verilen bilgilerin yanında, işyerinde usta öğreticinin gözetimi altında pratik çalışma da yapılır.
Meslek dersleri kapsamında başlıca şu konular yer alır:
- Teknik resim araç ve gereçlerini tanıma, bunların ekonomik kullanımı ve bakımı
- Resim kâğıtları ve ölçüleri
- İzdüşüm düzlemleri: alın, yatay ve yanal düzlemler
- Görünüş çıkarma
- Perspektif resimler: izometrik, simetrik ve eğik perspektif
- Ölçme ve kontrol
- Kesitler ve kesit alma
- Ölçülendirme ve resimlerin ölçekle çizilmesi
- Tornacılık ve torna tezgâhları
- Torna kalemleri ve katerler
- İş bağlama usulleri ve tornalama
- Kesme hızı, ilerleme ve devir sayısı
- Konik tornalama
- Tornada rayba çekme
- Toleranslar ve tornada alıştırma
- Kaçık merkezli parçaların ve kamların tornalanması
- Taşlama
- Üçgen, kare ve trapez vida çekme
- Yay sarma
- Frezecilik ve freze tezgâhları
- Zımpara taşı ve taşlama tezgâhları
- Yapım resimleri
- Kesme kalıp resimleri
- Keserek biçimlendirme kalıp resimlerinin çizimi ve okunması
- Dövme kalıpları resimlerinin çizimi ve okunması
- Keserek biçimlendirme
- Çekme ve çekme kalıpları
- Plastikler ve endüstrideki plastik işlemleri
- Sıcak dövme kalıpları ve dövme makineleri
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitiminin 11. sınıfını başarıyla tamamlayanlara kalfalık belgesi verilir. 12. sınıfı başarıyla tamamlayanlara ise ustalık belgesi verilir.
Fark derslerini tamamlayanlar meslek lisesi diploması ve mesleğiyle ilgili işyeri açma belgesi alabilirler.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Kalıpçılar kalıp üreten atölye ve işletmelerde çalışırlar. Kalıpçılıkta genellikle erkek eleman çalıştırılmaktadır.
Özellikle sanayinin gelişmiş olduğu yörelerde çalışma alanı oldukça geniştir. Kişiler kendi işlerini kurabilecekleri gibi kalıp üreten endüstri işletmelerinde ve küçük imalat yerlerinde de çalışabilirler.
Teknoloji günümüzde bilgisayara yöneliktir. Bilgisayar teknolojisi; üretilecek işin boyutlandırılmasını, maliyetini ve simülasyonunu görerek kalıbın tasarımını daha az hata ile ve daha seri şekilde gerçekleştirmeyi kolaylaştırır. Bu sistemleri kavrayan bir kalıpçının iş bulma olanağı artar.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu gereğince işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere belirli oranların altında olmamak üzere ücret ödenir:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 30’undan,
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 15’inden,
- Aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30’undan,
- Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine asgari ücretin yüzde 50’sinden
aşağı olmamak üzere ücret ödenir.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıkları ile ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Çalışanların asgari ücretten başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilmektedir.
Kendi işyerlerini kuranlar daha yüksek bir gelire sahip olabilmektedirler. Kaynak dosyada bunun dışında sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki Eğitim Merkezinden diploma alarak mezun olanlar, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans ve lisans programlarını tercih ettikleri takdirde ek puan alabilirler.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilirler.
Çeşitli eğitim ve kurslara katılarak mesleki bilgi ve beceriler artırılabilir.
İş hayatında ilerleme
Kalıpçılar bağımsız işyeri açabilirler.
Benzer meslekler
- Tornacı
- Tesviyeci
- Frezeci
Ek bilgiler
Kaynak dosyada ek bilgiler başlığı altında ayrıca bir bilgi belirtilmemiştir.
Kaynakça
- 3308 Sayılı Kanun
- MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği
- Meslek elemanları
- Meslekle ilgili işyerleri
- Çıraklık eğitimi programı kitapçığı
- “Çıraklık ve Yaygın Eğitim Faaliyetleri”, Milli Eğitim Bakanlığı Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü, Ankara-1999
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Meslek hakkında ayrıntılı bilgi için şu kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
