Tanım
El ve Makine Nakışçısı; iş talimatı doğrultusunda desen hazırlayan, malzemeleri belirleyen ve temin eden kişidir. Elde ya da makinada nakış tekniklerini kullanarak çeşitli zeminler üzerine işleme yapma bilgi ve becerisine sahiptir.
Görevler
El ve Makine Nakışçısı, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak aşağıdaki görevleri yapar:
- İş organizasyonu yapar.
- Kum iğnesi, astragan iğnesi, blonya iğnesi, çin iğnesi, aplike, beyaz iş, Türk işi ve hesap işi, Maraş işi, Antep işi, kadife işi, çöp işi, tül işi, basit nakış iğneleri ve yardımcı iğne tekniklerine uygun deseni tespit eder.
- Desen ve tekniğe uygun kumaşı seçer.
- Kumaşın ölçüsüne göre desenle uyumlu bir kompozisyon belirler.
- Desen veya motifi parşömen kâğıdı üzerine çizer.
- Kumaş cinsine göre desenleri çizme, delme, sayma ve teyelleme işlemlerini yapar.
- Ütüleme, oyma ve kopya kâğıdı gibi farklı tekniklerden yararlanarak deseni kumaşa geçirir.
- Uygulanacak tekniğe göre kasnaklı ya da kasnaksız makine nakışı tekniklerini kullanır.
- Seçilen iplikleri makineye takar ve gerekli ayarları yapar.
- Belirlenen motif veya deseni makinada kumaşa işler.
- Otomatik makinelerdeki hazır motif ve desenleri kumaşa işler.
- Gerektiğinde yapılan işin kenar kısımlarına piko çeker ve kenar temizleme tekniklerini uygular.
- İplik yerine kurdele işi, tel kırma, pul-boncuk veya benzeri dekoratif malzemeler kullanır.
- Kullanılan makine ve ekipmanların bakımını ve temizliğini yapar.
- Ürün maliyet hesabı yapar.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
El ve Makine Nakışçısının kullandığı araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- El tipi veya sanayi tipi dikiş makinesi
- Kumaş ve deri gibi tekstil malzemeleri
- Makas, mezura ve yüksük
- Overlok makinesi
- Düğme, kanca ve kopça
- Kasnak
- İğne, tığ, pul, boncuk ve tel kırma teli
- Ütü
- Muhtelif iplikler; çamaşır ipeği ve makine nakış iplikleri gibi
- Muhtelif kâğıtlar; parşömen kâğıdı ve milimetrik kâğıt gibi
Mesleğin gerektirdiği özellikler
El ve Makine Nakışçısı olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olması gerekir:
- El ve gözlerini eş güdümle kullanabilen
- Yaratıcı ve estetik değerlendirme gücüne sahip
- Detaylara özen gösteren
- Dikkatli ve sabırlı
- İşbirliği yapabilen ve ekip çalışmasına yatkın
- Renkleri ayırt edebilen
- Şekiller arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları algılayabilen
- Yeniliklere açık
- Zamanını iyi kullanabilen
- Temiz ve düzenli çalışma alışkanlığına sahip
- Pratik çözümler üretebilen
- Tasarım gücü olan
Çalışma ortamı ve koşulları
Meslek, uzun süre ve kapalı yerde çalışmayı gerektirebilir. Ayrıca vardiya sistemi uygulanabilir.
Meslekte bir ürünün olabildiğince aynı kişi tarafından bitirilmesi önem taşır. El nakışında bireylerin el işleri ve tarzları arasında farklılık oluşabileceği için bir ürünü tek kişinin tamamlamasına özellikle dikkat edilmelidir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yeterli sayıda müracaat olması durumunda mesleki eğitim merkezlerinin El Sanatları Teknolojisi alanındaki El ve Makine Nakışı dalında verilir. Bu dalda kalfalık ve ustalık eğitimleri yapılmaktadır.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için aşağıdaki koşullar aranır:
- En az ortaokul mezunu olup zorunlu eğitim çağında olmak
- Eğitim seviyesine uygun olarak düzenlenen mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilecek durumda olmak
- Sağlık durumunun ilgili mesleğin öğrenimine elverişli olması
- Gerektiğinde bu durumu sağlık veya sağlık kurulu raporuyla belgelendirmek
- 14 yaşını doldurmuş olmak
- Eğitim görmek istenen meslekte bir işyeri bulmak
- İşveren ile çıraklık sözleşmesi imzalamak
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi ilköğretimden sonra 4 yıldır. Eğitimin 3 yılı kalfalık, 1 yılı ustalık eğitimidir.
Mesleğin seçimi 9. sınıfta yapılır. Ortak genel kültür dersleri ve meslek dersleri her sınıf seviyesinde verilir.
Eğitim haftada 1 gün mesleki eğitim merkezlerinde, 4 gün ise çıraklık sözleşmesi yapılan işyerlerinde verilir.
Çıraklık ve mesleki eğitim kapsamında ders programı genel bilgi dersleri ile meslek bilgisi derslerinden oluşur. Teorik olarak verilen bilgilerin yanında işyerinde, usta öğreticinin gözetimi altında pratik çalışma yapılır.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitiminin 11. sınıfını başarıyla tamamlayanlara kalfalık belgesi, 12. sınıfını başarıyla tamamlayanlara ise ustalık belgesi verilir.
Fark derslerini tamamlayanlar meslek lisesi diploması ve meslekle ilgili işyeri açma belgesi alabilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Teknolojik gelişmeler doğrultusunda nakışçılık mesleğinde verimliliğin arttığı gözlenmektedir. Özellikle elde kullanılan makinelerin yerini elektronik makinelerin alması, desen çizimlerinde bilgisayardan yararlanılması, bir makinede 15’e kadar iğne kullanılabilmesi ve makinelerin işleme alanının genişlemesi dikkat çeken teknolojik gelişmelerdendir.
Küçük ölçekli atölyelerin kapanması ve işletme boyutlarının büyümesi yönünde bir eğilim olduğu görülmektedir. El nakışları, makinede yapılan nakışlara göre daha kaliteli olmakta ve daha uzun süre kullanılabilmektedir. El nakışlarına olan talebin eskiye oranla arttığı görülmektedir.
Bu alanda mezun olanlar şu yerlerde çalışma imkânı bulabilir:
- Nakış yapan işletmeler
- Moda evleri
- El nakışı ve makine nakışı üretimi yapan atölyeler
- Desen çizimi yapan firmalar
- Perdeciler
- Yorgancılar
- Çeyiz yapan işletmeler
- Gelinlikçiler
- Turistik eşya üretimi yapan firmalar
- Kendi işyerleri
- Evleri
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu gereğince, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere aşağıdaki oranlardan az olmamak üzere ücret ödenir:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 30’u
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 15’i
- Aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30’u
- Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine asgari ücretin yüzde 50’si
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıkları ile ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Çalışanların asgari ücretten başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilir.
Toplu iş sözleşmesinin uygulandığı işyerlerinde ücret, toplu iş sözleşmesine göre belirlenir. Kendi işini kuranlarda kazanç daha yüksek olabilir ancak değişkenlik gösterir. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki eğitim merkezinden diploma alarak mezun olanlara, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans ve lisans programlarını tercih etmeleri durumunda ek puan verilir.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilir.
Çeşitli eğitim ve kurslara katılarak mesleki bilgi ve beceriler artırılabilir.
İş hayatında ilerleme
Kaynak dosyada iş hayatında ilerlemeye ilişkin ayrıca belirtilmiş bir bilgi bulunmamaktadır.
Benzer meslekler
Kaynakta El ve Makine Nakışçısı ile benzer olarak belirtilen meslekler şunlardır:
- Dekoratif Ev Tekstili Teknisyeni
- El ve Makine Dikişçisi
- Hazır Giyim Model Makineciliği Teknisyeni
- Sanayi Nakışçısı
- Desinatör
- Takı Tasarımcısı
Ek bilgiler
Kaynak dosyada ek bilgiler başlığı altında ayrıca bir bilgi belirtilmemiştir.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- 3308 Sayılı Mesleki Eğitim Kanunu
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Meslek hakkında daha ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara ve kurumlara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri veya Hizmet Merkezleri
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Dosya; meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
