Tanım
El Dokumacı; alınan iş talimatı doğrultusunda malzemeleri belirleyen ve temin eden, ipleri boyayan, tezgâha veya kartlara çözgü ipliklerini takarak dokuma yapan kişidir. Dokuma üzerindeki hataları tespit eder ve kopan iplikleri düğümler.
Görevler
El Dokumacı, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- İş talimatı doğrultusunda malzemeleri belirlemek.
- Kilim çeşitlerini tanımak ve dokumak.
- Çarpana, kirkitli ve mekikli dokuma yapmak.
- Yöresel bezleri dokumak.
- Dokuma iplerini boyamak.
- Çözgü hazırlamak.
- Tezgâha çözgü ipliklerini takarak dokuma yapmak.
- Dokuma üzerindeki hataları tespit etmek.
- Dokumayı başlatmak ve bitirmek.
- Tezgâhın bakımını yapmak.
- Dokuma örgü şeması hazırlamak.
- Boşalan mekik içine atkı ipliği bobinleri yerleştirmek veya boş mekiği daha önceden hazırlanan yedek mekikle değiştirmek.
- Dokuma tezgâhını hazırlamak, iplikleri takmak, ayarını yapmak ve çalıştırmak.
- Dokuma tezgâhının temizlik ve bakım işlerini yapmak veya yaptırmak.
- Dokunacak kumaşın desen kartlarını hazırlamak.
- Dokunan kumaşların istenilen uzunluğa gelip gelmediğini numaratörden kontrol etmek.
- İş bittikten sonra bir sonraki vardiya çalışanlarına bilgi vermek.
- Kopan iplikleri bağlayarak dokumanın hatasız ilerlemesini sağlamak.
- İstenilen uzunluğa gelen kumaşı tezgâhın çalışmasını durdurarak tezgâhtan çıkarmak.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
El Dokumacının kullandığı başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Kilim tezgâhı
- Çarpana kartları
- Mekikli dokuma tezgâhı
- Kirkit
- Ayarlı makas
- Düz makas
- Dokuma örgü şeması
- Atkı iplikleri
- Bıçak
- Bitkisel, hayvansal ve kimyasal liflerden elde edilmiş iplikler
- Pamuk, floş, yün ve ipek iplikler
- Çözgü iplikleri
- Kök boya
- Kirkitli dokuma
- Desen kartları
- Milimetrik kâğıt
- Tarak
- Masura
- Tarak tığı
- Mekik
- Desen kâğıtları
Mesleğin gerektirdiği özellikler
El Dokumacı olmak isteyenlerin aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekir:
- El ve gözlerini eş güdümle kullanabilmek
- El becerisine sahip olmak
- Yaratıcı ve estetik değerlendirme gücüne sahip olmak
- Zamanı kullanmayı bilmek
- Detaylara özen göstermek
- İş birliği yapabilmek ve grup çalışmasında bulunabilmek
- Dikkatli ve sabırlı olmak
- Renkleri ayırt edebilmek
- Pratik çözümler üretebilmek
- Şekiller arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları görebilmek
- Şekil ve uzay ilişkilerini görebilmek
- Estetik görüş sahibi olmak
- Bir nesneyi tasarlama ve çizim yeteneğine sahip olmak
- Yeniliklere açık olmak
- Ayrıntılara dikkat etmek
- Yeteneğini sürekli geliştirmek
- Yaratıcı ve sabırlı olmak
- Eleştiriye açık olmak
Çalışma ortamı ve koşulları
El Dokumacılar tekstil fabrikalarında ve dokuma atölyelerinde çalışır. Çalışma ortamı gürültülü olabilir. Yeterli havalandırması olmayan işyerlerinde lif tozu bulunabilir. Bu nedenle çalışanlar önlük giyer; kişi sağlığı açısından maske takmaları önerilir.
İş genellikle ayakta yürütülür ve çalışma saatleri düzenlidir. Kişi bağımsız bir işyeri açarsa çalışma saatlerini kendisi düzenleyebilir. Çalışma ortamı daha çok malzeme ve makinelerle ilgilidir.
El Dokumacılar, malzeme ve makinelerin bulunduğu donanımlı atölye ortamında çalışırken boya aprecilerle, müşterilerle, işyerinde çalışan diğer personelle, tekstil teknikerleriyle ve tekstil mühendisleriyle iletişim kurar.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yeterli sayıda başvuru olması durumunda mesleki eğitim merkezlerinin El Sanatları Teknolojisi alanında yer alan El Dokuma dalında verilir. Bu alanda kalfalık ve ustalık eğitimleri yapılmaktadır.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için aşağıdaki koşullar aranır:
- En az ortaokul mezunu olup zorunlu eğitim çağında olmak
- Eğitim seviyesine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programına katılmak
- Sağlık durumunun ilgili mesleğin öğrenimine elverişli olması
- Gerektiğinde sağlık veya sağlık kurulu raporuyla bu durumu belgelendirmek
- 14 yaşını doldurmuş olmak
- Eğitim görmek istenen meslekte bir işyeri bulmak
- İşverenle çıraklık sözleşmesi imzalamak
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi ilköğretimden sonra 4 yıldır. Eğitimin 3 yılı kalfalık, 1 yılı ustalık eğitimidir.
Meslek seçimi 9. sınıfta yapılır. Ortak genel kültür dersleri ve meslek dersleri her sınıf seviyesinde verilir. Eğitim haftada 1 gün mesleki eğitim merkezlerinde, 4 gün ise çıraklık sözleşmesi yapılan işyerlerinde gerçekleştirilir.
Çıraklık ve mesleki eğitim kapsamındaki ders programı genel bilgi dersleri ile meslek bilgisi derslerinden oluşur. Teorik bilgilerin yanında işyerinde, usta öğreticinin gözetimi altında pratik çalışma da yapılır.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitiminin 11. sınıfını başarıyla tamamlayanlara kalfalık belgesi verilir. 12. sınıfı başarıyla tamamlayanlar ise ustalık belgesi alır.
Fark dersleri tamamlandığı takdirde meslek lisesi diploması ve meslekle ilgili işyeri açma belgesi de alınabilir.
Çalışma alanları ve iş bulma
Mezun olan öğrenciler, yeterlilikleri doğrultusunda aşağıdaki işletme ve işyerlerinde çalışabilir:
- Dokuma fabrikaları
- Dokuma ve boya atölyeleri
- Halı deseni hazırlayan işletmeler
- Turistik ve hediyelik eşya üretimi yapan işletmeler
- El halısı dokuyan atölyeler
- Sanayi nakışı yapan işletmeler
- Desen üretimi yapan işletmeler
- Lazerle aplike kesen firmalar
- Çeyiz yapan işletmeler
- El nakışı üretimi yapan atölyeler
- Makine nakışı üretimi yapan atölyeler
- Modaevleri
- Brode deseni hazırlayan firmalar
- Brode nakışı yapan firmalar
- Perdeciler
- Yorgancılar
- Döşemeciler
- Mefruşat mağazaları
- Ev tekstili işletmeleri
El Dokumacılar ayrıca kendi işlerini de kurabilirler.
Bu meslekte iş bulma olanaklarının İzmir, İstanbul, Bursa, Uşak, Bilecik, Adana, Gaziantep, Kahramanmaraş, Denizli, Manisa, Konya ve Kayseri illerinde oldukça fazla olduğu belirtilmektedir.
Özelleştirme nedeniyle kamu kurumlarında bu meslek elemanlarının iş bulma olanağı kalmamıştır. Kamu sektörüne göre özel sektörde iş bulma olanakları daha fazladır. Ülkemizde gelişmiş olan tekstil sanayisinde meslek elemanlarına ihtiyaç duyulmaktadır.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu gereğince, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere belirli oranların altında olmamak üzere ücret ödenir:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde, asgari ücretin net tutarının yüzde 30'undan az olmamak üzere.
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde, asgari ücretin net tutarının yüzde 15'inden az olmamak üzere.
- Aday çırak ve çırağa, yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30'undan az olmamak üzere.
- Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine, asgari ücretin yüzde 50'sinden az olmamak üzere.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıkları ile ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
El Dokumacı olarak işe ilk başlanıldığında asgari ücret seviyesinde kazanç elde edilmektedir. Bu kazanç deneyime, işteki performansa ve pozisyona, çalışılan yerin yapısına ve büyüklüğüne göre 2-3 kat artabilmektedir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki Eğitim Merkezinden diploma alarak mezun olanlara, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans ve lisans programlarını tercih etmeleri durumunda ek puan verilmektedir.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilir. Çeşitli eğitim ve kurslara katılarak mesleki bilgi ve beceriler artırılabilir.
İş hayatında ilerleme
Meslekte usta ve usta öğretici unvanlarına yükselmek mümkündür. Ustalık belgesine sahip olanlar veya bu kişileri işyerlerinde çalıştıranlar bağımsız işyeri açabilir.
İşyerinde çırak çalıştırmak için Usta Öğretici belgesine sahip bir çalışanın bulunması zorunludur.
Benzer meslekler
- Tekstil Desencisi
- Örücü
- Tekstil Terbiyecisi
- Halı Desinatörü
- El ve Makine Nakışçısı
- Sanayi Nakışı
- Dekoratif Ev Tekstili Üretim Elemanı
- Tekstil Terbiyecisi (boya, baskı, opre, kaplama)
- Dokuma Teknisyeni
- Tekstil Teknikeri
- Tekstil Mühendisi
Ek bilgiler
Kaynak dosyada El Dokumacı mesleğiyle ilgili ayrıca belirtilmiş bir ek bilgi bulunmamaktadır.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- Meslek lisesi öğretmenleri
- 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu
- Meslekî ve Teknik Eğitim Yönetmeliği
- Millî Eğitim Bakanlığı Orta Öğretim Kurumları Sınıf Geçme ve Sınav Yönetmeliği
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Meslek ve eğitim hakkında ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
