Tanım
Dizgici/Baskı Öncesi İşlemcisi, basılarak çoğaltılmak üzere matbaaya gelen kitap, dergi, katalog, afiş, broşür ve takvim gibi orijinalleri sıcak dizgi veya foto dizgi, yani masaüstü yayıncılık yoluyla düzenleyen kişidir.
Görevler
Dizgici/Baskı Öncesi İşlemcisi, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak şu görevleri yerine getirir:
- İş organizasyonu yapar.
- Müşteri veya teknik elemanlarla görüşerek form taslaklarının boyutunu belirler.
- Sıcak dizgi makinesinde veya bilgisayarda yazı karakterlerini isteğe göre belirleyerek formdaki bilgileri girer.
- Satır ve sütun genişliğini oluşturur.
- Örneğe göre bilgilerin ve resim konulacak alanların sayfa düzenlemesini oluşturur.
- Kapak çalışmalarındaki resimlerin renk düzenlemeleri üzerinde çalışır.
- Renkli sayfa çıktısı alarak müşteriyle görüşür.
- Sıcak dizgi makinesinden çıkan yazıları çeşitli teknelere koyarak mürettipe gönderir.
- Bilgisayarda yapılan çalışmaları asetata çeker.
- Resim konulacak alanların siyah-beyaz fotoğraflarını çeker.
- Işıklı montaj masalarında montajcı ile işbirliği yapar.
- Yazı dizgilerini resimle beraber komple sayfa üzerinde düzenler; bu çalışmadan negatif film yapılır.
- Müşteri tarafından yapılan düzeltmelere göre gerekli düzeltmeleri yapar.
- Sayfa dizgisi yapmışsa araya giren değişimleri veya sayfanın numaralandırılmasını, yani sıraya koyma işlemini yapar.
- Filmin renk ayırımları ve düzgün olmayan yerlerin düzeltilmesi için çalışmayı fotomekanik bölümüne gönderir.
- Negatif çekilen filmlerden pozitif elde edilmesini sağlayan süreci takip eder.
- Formun son şekli hakkında müşterinin görüş sahibi olabilmesi için resim ve yazı krokilerinin renksiz olarak yer aldığı ozalit çalışmasını yapar.
- Ozalit baskı çalışmasını müşterilere gönderir.
- Müşterilerin yaptığı düzeltmeler üzerindeki son rötuşları dizgiye ve şekle yansıtır.
- Matbaacılıkta dizgiye ait sembolleri tanır ve uygular.
- Sıcak dizgi makinelerinin mekanik ve elektronik özelliklerini tanır ve makineleri dış etkenlere karşı korur.
- Çalışmaları alüminyum plakasının yapımı için kalıpçıya gönderir.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Meslekte kullanılan başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Bilgisayar
- Masaüstü yayıncılık paket programları
- Scanner aleti
- Işıklı montaj masası
- Büro malzemeleri
- Linotype: Satır halinde dizgi yapan sıcak dizgi makinesi
- Monotype: Tek harf halinde dizgi yapan sıcak dizgi makinesi
- Harf karakterleri
- Espaslar
- Yedek espaslar
- Kumpas
- Espas temizleme teknesi
- Ahşap veya metal yazı tekneleri
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Dizgici/Baskı Öncesi İşlemcisi olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Şekil ilişkilerini algılayabilmek
- Ayrıntı ve değişikliklere dikkat edebilmek
- Göz ve ellerini eşgüdümle kullanabilmek
- Kronik bronşit, akciğer hastalıkları, doğuştan veya sonradan kazanılan kalp hastalıklarından birisine sahip olmamak
- Başkaları ile işbirliği içinde çalışabilmek
- Yazım kurallarını iyi bilmek veya uygulamak
Çalışma ortamı ve koşulları
Sıcak dizgi yapanların çalışma ortamı çok sağlıklı olmayıp çok gürültülüdür. Foto dizgide çalışanlar ise matbaaların büro bölümlerinde çalışır. Bu bölümler temiz ve iyi aydınlatılmıştır.
Meslek çalışanları yazılı metinlerdeki verilerle ilgilenir. Gerektiğinde tipo ve ofset baskıcılarla, ayrıca serigraflarla iletişim halinde çalışırlar.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yeterli sayıda başvuru olması durumunda mesleki eğitim merkezlerinin Matbaa Teknolojisi alanı Baskı Öncesi dalında verilir. Bu kapsamda kalfalık ve ustalık eğitimleri yapılmaktadır.
Ayrıca mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarının aynı alan ve meslek dalında da bu mesleğin eğitimi verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için aşağıdaki koşullar aranır:
- En az ortaokul mezunu olup zorunlu eğitim çağında olanlar, eğitim seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilir.
- Kayıt yaptıracak öğrencilerin sağlık durumlarının ilgili mesleğin öğrenimine elverişli olması gerekir.
- Programın özelliğine göre gerekli olduğunda bu durum sağlık veya sağlık kurulu raporuyla belgelenir.
- 14 yaşını doldurmuş olmak gerekir.
- Eğitim görmek istenen meslekte bir işyeri bulunmalı ve işveren ile çıraklık sözleşmesi imzalanmalıdır.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi ilköğretimden sonra 4 yıldır. Eğitimin 3 yılı kalfalık, 1 yılı ustalık eğitimidir.
Mesleğin seçimi 9. sınıfta yapılır. Ortak genel kültür dersleri ve meslek dersleri her sınıf seviyesinde verilir.
Eğitim haftada 1 gün mesleki eğitim merkezlerinde, 4 gün ise çıraklık sözleşmesi yapılan işyerlerinde yürütülür.
Çıraklık ve mesleki eğitim kapsamındaki ders programı genel bilgi dersleri ile meslek bilgisi derslerinden oluşur. Teorik olarak verilen bilgilerin yanında işyerinde, usta öğreticinin gözetimi altında pratik çalışma da yapılır.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitiminin 11. sınıfını başarıyla tamamlayanlara kalfalık belgesi, 12. sınıfını başarıyla tamamlayanlara ise ustalık belgesi verilir.
Fark derslerini tamamlayanlar meslek lisesi diploması ve meslekleriyle ilgili işyeri açma belgesi alabilirler.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Dizgiciler matbaalarda, basım ve yayınevlerinde çalışırlar. Ayrıca kendi işyerlerini açabilirler.
Meslek günümüzde bilgisayarda masaüstü yayıncılık programları ile yapılmaktadır. Matbaa grafikerliği ile dizgicilik iç içe girmiş durumdadır.
Masaüstü yayıncılık paket programlarını ve gelişmiş diğer mesleki paket programları kullanabilen elemanlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu yönde kendini geliştiren elemanların iş bulma olanakları her zaman vardır.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu gereğince, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere aşağıdaki koşullara göre ücret ödenir:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 30'undan,
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 15'inden,
- Aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30'undan,
- Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine asgari ücretin yüzde 50'sinden aşağı olmamak üzere ücret ödenir.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıkları ile ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Kamu sektöründe istihdam edilenler, tabi olunan mevzuata göre maaş alırlar.
Özel sektörde çalışanların asgari ücretten başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilir. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki Eğitim Merkezinden diploma alarak mezun olanlar, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans ve lisans programlarını tercih ettikleri takdirde ek puan alabilirler.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilirler.
Çeşitli eğitim ve kurslara katılarak mesleki bilgi ve beceriler artırılabilir.
İş hayatında ilerleme
Meslekte usta ve usta öğretici unvanlarına yükselmek mümkündür.
Ustalık belgesine sahip olanlar veya bu kişileri işyerlerinde çalıştıranlar bağımsız işyeri açabilirler. Ayrıca işyerinde çırak çalıştırılması için Usta Öğretici belgesine sahip bir çalışanın bulunması zorunludur.
Benzer meslekler
- Ofset Baskıcı
- Tipo Baskıcı
- Serigraf
- Grafiker (matbaa grafikeri)
- Reprodüksiyon ve Klişeci
Ek bilgiler
Kaynak dosyada bu başlık altında ayrıca bir bilgi verilmemiştir.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- 3308 Sayılı Kanun
- MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği
- Matbaa Meslek Lisesi öğretmenleri
- Çıraklık Eğitim Programı
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- MEDAK (Meslek Danışma Komisyonu) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara ve kurumlara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- Türkiye İş Kurumu
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
- Bünyesinde Meslek Bilgi Merkezi bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amaçlı olup meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
