Tanım
Diplomat (Dış İşleri Meslek Memuru), Türkiye’nin ve Türk vatandaşlarının haklarına ve çıkarlarına uygun olarak yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlarla ilişkileri yürütmek üzere Dışişleri Bakanlığınca atanan kişidir.
Görevler
Diplomatlar iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun çalışır. Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- Hükümetçe belirlenen esaslara uyan dış politikayı uygulamak ve Türkiye Cumhuriyeti’nin yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlarla olan ilişkilerini yürütmek.
- T.C. uyruklu gerçek ve tüzel kişilerin yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlar karşısında hak ve çıkarlarını korumak ve geliştirmek.
- Bu alanlarda diplomasi ve konsolosluk koruması sağlamak.
- Türkiye Cumhuriyeti’nin yabancı devletlerle, bunların temsilcilikleri ve temsilcileriyle, uluslararası örgütlerle ve ilgili bakanlıklarla iş birliği yaparak ilişki ve görüşmelerini yürütmek.
- İlişki ve görüşmeler sonucunda gerekiyorsa diğer bakanlıklarla iş birliği içinde uluslararası anlaşmalar yapmak.
- Diğer bakanlık ve kuruluşların dış politikayı etkileyen faaliyet ve ilişkilerinin Devletin dış politikasına uygunluğunu sağlamak.
- Bu kuruluşların uluslararası kuruluşlar, yabancı kamu ve özel kuruluşlarıyla kendi görev alanlarına giren ilişkilerinin eşgüdümünü sağlamak ve bu ilişkilere katılmak.
- Mali, ekonomik ve diğer konularda ilgili kurum ve kuruluşlarca yürütülmesi gereken dış ilişki ve görüşmelerin dış politikaya uygun olarak yürütülmesini gözetmek.
- Türkiye Cumhuriyeti’ni temsil yetkisine sahip olarak geçici görevle görevlendirilen temsilciler ve temsil heyetlerine, Türkiye Cumhuriyeti’ni bağlayacak konularda hükümetlerin emir ve talimatlarını iletmek.
- Yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlarda temsil işlerini yetkili makam olarak yürütmek.
- Yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlardaki gelişmeleri ve bunlar arasındaki ilişkileri izlemek.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Diplomat (Dış İşleri Meslek Memuru) olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Temsiliyet becerisi yüksek olmak.
- Sözlü ve yazılı ifade gücüne sahip olmak.
- Ayrıntıyı algılayabilmek.
- İnsanlarla iyi iletişim kurabilmek.
- Yeniliklere açık ve yaratıcı olmak.
- Sorumluluk duygusuna sahip olmak.
- Yabancı dil bilmek.
Çalışma ortamı ve koşulları
Diplomatlar, Dışişleri Bakanlığına bağlı olarak Ankara’daki merkez teşkilatında ve Türkiye’nin yurt dışında bulunan büyükelçilik, başkonsolosluk ve daimi temsilciliklerinde görev yapar.
Yurt dışında kişi, haberleşme ve bina dokunulmazlığı haklarından yararlanırlar. Ayrıca gümrük denetiminden de muaftırlar.
Çalışma saatleri görev yapılan ülkenin çalışma saatlerine bağlıdır. Saat farkı bulunan ülkelerde gerektiğinde Türkiye’nin çalışma saatlerine göre de çalışırlar.
Diplomatların meslek hayatlarının üçte iki kadarı dış temsilciliklerde geçer. Her yurt dışı tayini öncesinde tayin yapılacak yurt dışı görev yerleri belirlenir. Tayin kapsamına giren memurlardan tercihlerini bildirmeleri istenir. Yapılan tayinlerde memurların tercihleri, imkânlar elverdiği ölçüde dikkate alınır.
Meslek memurlarının, hizmetin gerektirdiği istisnalar dışında dış görev süreleri en çok beş yıl, merkez görev süreleri ise en az iki yıldır.
Eğitimin verildiği yerler
Ülkemizde diplomat (Dış İşleri Meslek Memuru) yetiştiren herhangi bir fakülte veya bölüm bulunmamaktadır.
Adayların aşağıdaki alanlarda dört yıl süreli eğitim veren fakülte ve bölümlerden mezun olmuş olmaları gerekir:
- Siyasal bilgiler, iktisat ve iktisadi ve idari bilimler fakültelerinin uluslararası ilişkiler bölümü.
- Kamu yönetimi bölümü.
- Siyaset bilimi bölümü.
- İktisat bölümü.
- Maliye bölümü.
- İşletme bölümü.
- Ekonomi bölümü.
- Hukuk fakültesi.
Bu dallara öğrenim programlarında ağırlıklı olarak yer veren ve denkliği YÖK tarafından onaylanmış yabancı öğrenim kurumları da kabul edilebilir. Bu konuda Dışişleri Bakanlığının takdiri esastır.
Eğitime giriş koşulları
Diplomatlık mesleğine yönelik eğitim ve sınav sürecinde aşağıdaki koşullar aranır:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak.
- YKS (Yükseköğretim Kurumları Sınavı) kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak.
Dışişleri Bakanlığının açtığı meslek memurluğu sınavında başarılı olmak gerekir. Bu sınavda adayların yabancı dil ve okul bilgileri ile akıl yürütme, kavrayış ve ifade yetenekleri ölçülür. Sınav yazılı ve sözlü aşamalardan oluşur.
Sınava girebilmek için 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48’inci maddesinde aranan devlet memuru olma şartlarına ilaveten şu şartlar aranır:
- Her türlü iklim şartına dayanıklı olduğunu tam teşekküllü resmî hastane raporu ile belgelemek.
- Yazılı eleme sınavının ilk gününde lisans diplomasına sahip bulunanlar için otuz beş yaşından bir gün almamış olmak.
- ÖSYM tarafından yapılan KPSS sınavlarından Dışişleri Bakanlığı aday meslek memurluğuna giriş için belirlenmiş puan türünden, sınav ilanında duyurulacak yeterli puanı almak.
Adaylık eğitiminin süresi ve içeriği
Aday meslek memurlarının eğitim süresi iki yıldır.
Sınav sonucunda Dışişleri Bakanlığına katılan aday meslek memurları önce temel eğitime, ardından kapsamlı olarak hazırlanan hazırlayıcı eğitime ve staja tabi tutulur.
Dışişleri Bakanlığı Eğitim Merkezi Başkanlığı tarafından düzenlenen temel ve hazırlayıcı eğitim bir yıl sürer. Aday memurlar, temel ve hazırlayıcı eğitimin ardından merkez birimlerinde bir yıl staj yaparak iki yıllık hizmet içi eğitim süresini tamamlar.
Adaylık eğitimi sonunda alınan unvan
Olumlu sicil alan ve adaylıkları tamamlananlar meslek memuru olur.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Diplomatlar (Dış İşleri Meslek Memurları) şu görev yerlerinde çalışır:
- Dışişleri Bakanlığının merkez teşkilatı.
- Dışişleri Bakanlığının taşra teşkilatı.
- Yabancı ülkelerdeki başkonsolosluklar.
- Daimi temsilcilikler.
- Büyükelçilikler.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Meslek eğitimleri süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisi ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler.
Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Eğitim sonrası
Diplomatlar maaş ve özlük hakları bakımından kamu personeline tanınan haklardan yararlanır. Ankara’da Bakanlık merkez teşkilatında görevli meslek memuruna ayrıca “Dışişleri Hizmetleri Tazminatı” ödenir.
Yurt dışı maaşları her ülkenin yaşam koşullarına ve pahalılık durumuna göre değişir. Diplomatlar görev yapılan ülkenin hayat şartlarına göre döviz bazında maaş alır. Maaş düzeyleri iki-üç yılda bir Birleşmiş Milletler Yaşam Standardı esasına göre, bulunulan ülkedeki hayat pahalılığı açısından gözden geçirilir.
Evli memurların yurt dışı maaşlarına aile yardımı olarak eş için %5, iki çocuğa kadar çocuk başına %2,5 eklenir.
Yurt dışında görevli memurlara ayrıca pahalı ülkelerde maaşlarının belli bir oranını aşmaması koşuluyla kira katkısı sağlanır.
Yurt dışına atanan veya merkeze dönen memura ve aile fertlerine uçak biletlerinin yanında eşya nakil yolluğu ödenir.
Meslekte ilerleme
Meslek memurları, mevcut statülerinde geçirdikleri askerlik dâhil en erken altıncı fiilî hizmet yılını tamamlayacakları sınav döneminde ve ikinci kâtip veya muavin konsolos unvanında geçirdikleri üçüncü yıl içinde başkâtiplik ve konsolosluk yeterlilik sınavına girer.
Bu sınavı kazananlar merkez teşkilatında başkâtip, yurt dışı teşkilatında ise görev yapılan temsilciliğin diplomatik veya konsüller niteliğine göre başkâtip ya da konsolos unvanını almaya hak kazanır.
Konsolos yeterlilik sınavını kazananlar, konsolosluk dönemlerindeki başarı durumlarına göre Şube Müdürü, Daire Başkan Vekili veya Daire Başkanı olabilir. Bu unvanları taşıdıkları süre içinde aynı zamanda Başkonsolos sıfatıyla yurt dışında görevlendirilirler.
Başkonsoloslar daha sonra durumlarına göre Genel Müdür Yardımcısı olabilir ve bu süre içinde aynı zamanda Elçi sıfatını alır. Bir süre sınırlaması bulunmamakla birlikte bu görevde 2 ile 4 yıl arasında görev yaparlar.
Genel Müdürlüğe yükselen diplomatlar ise Büyükelçi sıfatıyla yurt dışında görevlendirilir.
Ek bilgiler
Dış teşkilat
Büyükelçilikler
Büyükelçilikler, nezdinde bulundukları ülke ile Türkiye arasındaki ikili düzeydeki ilişkileri yürüten diplomatik misyonlardır.
Büyükelçi, söz konusu ülkede Türkiye Cumhuriyeti Devletini ve Cumhurbaşkanını temsil eder. Cumhurbaşkanının kendisine güven duyduğunu ifade eden mektubu, nezdine atandığı Devlet Başkanına sunularak göreve başlar.
Büyükelçilikte görevli Büyükelçi dışındaki meslek memurları kıdemlerine göre şu unvanları taşır:
- Ataşe
- Üçüncü Kâtip
- İkinci Kâtip
- Başkâtip
- Müsteşar
- Elçi-Müsteşar
Daimi temsilcilikler
Daimi temsilcilikler, bir uluslararası kuruluşta Türkiye’yi temsil eden diplomatik misyonlardır. Daimi Temsilci, Büyükelçi unvanını taşır.
Daimi Temsilci dışındaki meslek memurları kıdemlerine göre şu unvanları taşır:
- Ataşe
- Üçüncü Kâtip
- İkinci Kâtip
- Başkâtip
- Müsteşar
- Daimi Temsil Yardımcısı
Başkonsolosluklar
Başkonsolosluklar, görev sahalarına giren bölgede Türkiye Cumhuriyeti’nin ekonomik ve kültürel çıkarlarını korumak ve bölgede yerleşik T.C. vatandaşları üzerinde devletin himayesini sağlamakla yükümlüdür.
Bir ülkede birden fazla başkonsolosluk bulunabilir. Başkonsolosluğun amiri Başkonsolos unvanını taşır.
Başkonsolosluklarda görev yapan diğer meslek memurları kıdemlerine göre şu unvanları taşır:
- Ataşe
- Muavin Konsolos
- Konsolos
- Başkonsolos Yardımcısı
Başkonsolosluklar, bulundukları ülkede yerleşik Büyükelçiliğe bağlıdır.
Kaynakça
- Meslek elemanları.
- Dış İşleri Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü.
- Dışişleri Bakanlığının web sitesi: https://www.mfa.gov.tr
- Uluslararası Politika Ders Kitabı, Mehmet Gönlübol.
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması, ISCO-08.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı: https://kariyerkapisi.cbiko.gov.tr/
- ÜNİ-VERİ: https://www.cbiko.gov.tr/projeler/uni-veri
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: https://www.iskur.gov.tr
- Mesleğim Hayatım web sitesi: https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı: http://osym.gov.tr/
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri.
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amaçlıdır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.