Tanım
Bilgi ve Belge Yöneticisi; bireylerin, kamu kuruluşlarının ve özel işletmelerin akademik, sosyal, toplumsal ve ekonomik konularda ihtiyaç duyduğu bilgilerin kütüphane, arşiv, dokümantasyon merkezi ve bilgi merkezi gibi kurumlar tarafından toplanması, kayıt altına alınması, korunması ve düzenlenmesiyle ilgili ilke, işlem ve hizmetleri araştıran, geliştiren, öğreten, yürüten ve yöneten kişidir.
Bu bilgiler, basılı ve elektronik ortamlarda güncel ve geçerli araç ve yöntemlerle hizmete sunulur. Kayıtlı bilgi varlıklarına erişebilmek için ihtiyaç duyulan erişim araçlarının ve yazılımların geliştirilmesi de mesleğin kapsamındadır.
Görevler
Bilgi ve Belge Yöneticisi, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gereklerine uygun olarak çalışır. Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- Kurum ve kuruluşların bilgi ve belge yönetimi altyapısını kurmak.
- Karmaşık verilerden sistematik bilgiler oluşturmak ve bu bilgileri doküman haline getirmek.
- Belgelerin elektronik ortamlarda çeşitli veri giriş yolları kullanılarak kayıt altına alınmasını ve güvenli biçimde saklanmasını sağlamak.
- Talep edilen belgelere hızlı biçimde ulaşılmasını ve belgenin aslının veya bir kopyasının talep eden tarafa teslim edilmesini sağlamak.
- Çeşitli bilgi erişim araçlarını ve sistemlerini tasarlamak, kullanmak ve öğretmek.
- Bilgi kaynaklarını önem veya kritiklik seviyesine göre sınıflandırmak, derlemek ve düzenlemek.
- Mesleki alandaki kuramsal ve uygulamaya yönelik sorunlara çözüm yolları öneren çalışmaların meslek literatürüne kazandırılmasını sağlamak.
- Kütüphanecilik işlemlerinin internet üzerinden yapılmasına imkân sağlayan otomasyon sistemi çalışmalarını yürütmek.
- Kütüphanelerin kurulması ve geliştirilmesiyle ilgili işlemleri yapmak.
- Kütüphaneye gelenlere istekleri doğrultusunda bilgi vermek ve malzeme veya kitap bulmalarına yardımcı olmak.
- Bağış, satın alma, değişim veya derleme yoluyla kütüphaneye giren materyali sınıflandırmak, katalog fişi çıkarmak ve okuyucunun hizmetine hazırlamak.
- Üyelere ödünç kitap veya kitap dışı materyal verme hizmetini yürütmek.
- Kütüphanedeki materyalin sayımını yapmak.
- Kayıp yayınlarla ilgili tutanak tutmak.
- Abone olunan süreli yayınları izlemek ve gelmeyenleri ilgililere bildirmek.
- Eskiyen ve şekli bozulan kitapları ayırmak, gerekli bakımları yapmak veya yaptırmak.
- Elektronik ortamda tutulan verileri standartlara göre hazırlamak ve geleceğe aktarılması için tedbir almak.
- Kütüphane materyalinin gecikme ve iade sürecini yönetmek.
- Okuma salonlarının düzenini sağlamak.
- Bilgi ve belge merkezinin işleri için gerekli yazışmaları yapmak.
- Nadir eserlerin dijitalleştirilmesi işlemlerini yapmak.
- Saklama süresi dolan arşiv belgelerini imha etmek.
- Arşivsel değeri olan belgeleri korunması ve araştırmaya açılması için Devlet Arşivi’ne göndermek.
- Kataloglama ve sınıflandırma gibi teknik işlemleri yapmak.
- Kütüphane ve kütüphane hizmetlerinin tanıtımı faaliyetlerinde bulunmak.
- Yıpranan materyallerin onarımı için gerekli işlemleri yapmak.
- Kütüphanenin web sitelerini ve varsa sosyal medya hesaplarını yönetmek.
- Güncel dosya ve doküman formatlarını bilmek ve bunları standartlara uygun olarak korumak için tedbir almak.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Bilgi ve Belge Yöneticisinin kullandığı araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Basılı veya dijital nitelikteki entelektüel kaynaklar.
- Kurumsal faaliyetler sırasında üretilen ve kanıt özelliği taşıyan her türlü belge.
- Kitap dışı materyal.
- CD, DVD, plak, pul, kartpostal ve harita.
- Elektronik depolama ortamları.
- Bilgisayar.
- Televizyon ve video oynatıcı.
- Mikrofiş okuma cihazları.
- Fotokopi makinesi.
- Tarayıcı.
- Kitap temizleme makineleri.
- Barkod veya karekod etiketleme ve okuma cihazları.
- Katalog fişleri ve kartlar.
- Flash disk ve hard disk gibi elektronik depolama ortamları.
- Kitap tarama ünitesi ve kiosklar.
- Otomasyon sistemleri.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Bilgi ve Belge Yöneticisi olmak isteyenlerin aşağıdaki özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Okuma ve yazma yeteneklerini ve okuma alışkanlıklarını çevrelerine etkin biçimde uyum sağlamak üzere kullanabilmek.
- İşlevsel okuryazarlığı sürdürmek ve bilgiye erişmek amacıyla kütüphane ve bilgi merkezlerini kullanabilmek.
- Bilgiye ihtiyaç duymak, ihtiyaç duyulan bilgiye nasıl ulaşacağını bilmek, bilgiyi yorumlamak ve kullanmak.
- Edinilen bilgiyi temel alarak yeni bilgiler üretebilmek.
- İletişim ve bilgi teknolojisi ürünlerini amaca yönelik, doğru ve yerinde kullanabilmek.
- Sistematik düşünme kapasitesine sahip olmak.
- Dikkatli, sabırlı, disiplinli ve düzenli olmak.
- Rehberlik ve yönlendirme yapabilmek.
- Etkili iletişim becerilerine sahip olmak.
- Bağımsız çalışmaktan hoşlanmak.
- Kendi kendini motive edebilmek.
- Sorgulama ve sorun çözme becerisine sahip olmak.
- Araştırmacı olmak.
- Zamanı etkin yönetebilmek.
Çalışma ortamı ve koşulları
Bilgi ve Belge Yöneticileri kapalı, temiz ve sessiz ortamlarda görev yapar. Çalışırken basılı, kitap dışı ve elektronik ortamdaki materyallerle, sınıflama numaraları gibi verilerle ve kullanıcılarla ilgilenirler.
Bilgi ve belge merkezinin büyüklüğüne ve kullanım yoğunluğuna göre iş yükü artabilir veya azalabilir. Bilgi merkezlerinde yapılan işler dinamik iş süreçlerini gerektirdiğinden çalışanlar görevleri sırasında hareket halinde olabilir.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, üniversitelere bağlı Edebiyat, Fen-Edebiyat, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültelerinin Bilgi ve Belge Yönetimi bölümünde verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Bilgi ve Belge Yönetimi eğitimine giriş için aşağıdaki koşullar belirtilmiştir:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak.
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak.
- Meslek yüksekokullarının ön lisans programlarının DGS kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olmak ve ÖSYM tarafından açılan Dikey Geçiş Sınavı’nda başarılı olmak.
Belirtilen koşulları sağlayan ön lisans mezunları, Bilgi ve Belge Yönetimi lisans programına dikey geçiş yapabilir.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi 4 yıldır. Bazı üniversitelerde hazırlık sınıfıyla birlikte toplam eğitim süresi 5 yıldır.
Lisans eğitimi kapsamında şu ders ve alanlara yönelik içerikler bulunur:
- Kütüphanecilik.
- Bilgi kaynakları.
- Bilginin organizasyonu.
- Kataloglama.
- Arşivcilik.
- Bilgi ve belge yönetimine yönelik uzmanlık meslek dersleri.
- Osmanlıca.
- İngilizce.
- Bilgisayar eğitimine yönelik dersler.
- İşletme ve iletişim.
- Kariyer geliştirme ve kişisel gelişime yönelik dersler.
Eğitim süreci içerisinde staj yapma zorunluluğu bulunmaktadır.
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimini başarıyla tamamlayanlara lisans diploması verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Bilgi ve Belge Yönetimi mezunları farklı bilgi, belge, kütüphane ve arşiv hizmetlerinde çalışma olanağı bulabilir. Başlıca çalışma alanları şunlardır:
- Kütüphaneler Genel Müdürlüğü.
- Üniversite kütüphaneleri.
- Halk kütüphaneleri.
- Çocuk kütüphaneleri.
- Okul kütüphaneleri.
- Milli Kütüphane.
- Özel araştırma kütüphaneleri.
- Enformasyon ve dokümantasyon merkezleri.
- Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü.
- Kurum ve kuruluş arşivleri.
- İnternet servis birimleri.
- Web sayfası tasarımı ve düzenlenmesi birimleri.
- Tarama motorları oluşturma ve yönetim birimleri.
- Kurum ve kuruluşların veri tabanı tasarım ve yönetim birimleri.
- Basılı veya elektronik ortamda dizinleme ve öz hazırlama hizmeti sunan kuruluşlar.
- Bu hizmetlerin dağıtımını gerçekleştiren kuruluşlar.
- Bilgisayar yazılım şirketleri.
- Kurum ve kuruluşların Ar-Ge birimleri.
- Yayınevleri.
Özel işletmelerde, üniversiteler gibi eğitim kuruluşlarında ve yoğun arşiv iş yükü bulunan kamu kurum ve kuruluşlarında da iş bulma imkânı vardır.
Mezunlar çeşitli kademelerde yönetici olarak görev yapabilir. Ayrıca akademik personel ve uzman kütüphaneci olarak da çalışabilirler.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Meslek eğitimi süresince Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği öğrenim kredisinden yararlanılabilir. Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanılabilir.
Eğitim sonrası
Bilgi ve Belge Yöneticilerinin alacağı ücret; işteki tecrübe, işyerinin büyüklüğü ve çalışılan sektörün ücret politikası gibi faktörlere göre değişir. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar hizmet sınıfının ücretini alır ve zam ve tazminatlardan yararlanır.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mezunlar yüksek lisans ve akademik kariyer yapabilir. Akademik kariyerlerine uygun olarak yükseköğretim kurumlarında araştırma görevlisi, doktor, doçent ve profesör gibi unvanlara yükselme olanağına sahiptirler.
İş hayatında ilerleme
Kişiler, tecrübe ve çalışma süresinin artmasına bağlı olarak yönetici kadrolarına yükselebilirler.
Benzer meslekler
- Arşivist
- Kütüphaneci
- Bilgi Uzmanı
- Dokümanist
Ek bilgiler
Kaynak dosyada ayrıca meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirmeye yönelik genel bir açıklama yer almaktadır. Dosyanın, meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulduğu belirtilmiştir.
Kaynakça
- Meslek Elemanları
- http://bilgibelge.humanity.ankara.edu.tr/
- www.bbyhaber.com › Ana Sayfa › BBY LYS
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması, ISCO-08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Meslek hakkında ayrıntılı bilgi almak için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları.
- https://kariyerkapisi.cbiko.gov.tr/
- ÜNİ-VERİ: https://www.cbiko.gov.tr/projeler/uni-veri
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: https://www.iskur.gov.tr
- Mesleğim Hayatım web sitesi: https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı: http://osym.gov.tr/
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.