Tanım
Ayakkabı Yapımcısı/Ayakkabı İmalatçısı; doğal deri, suni deri, kadife, keten, naylon ve benzeri malzemelerden belirli bir modele göre standart veya sipariş ayakkabı üreten kişidir.
Görevler
Ayakkabı Yapımcısı/Ayakkabı İmalatçısı, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak aşağıdaki görevleri yürütür:
- İş organizasyonu yapar.
- Sağ ve sol ayak ölçülerini alarak ölçülere uygun kalıplar hazırlar.
- Doğal, yapay deri veya kumaştan ayakkabının sayasını ve astarını uygun biçimde keser. Saya, ayağı saran üst parçadır.
- Kestiği parçalara tıraşlama, yakma, kıvırma ve yapıştırma işlemleri uygular.
- Sayayı oluşturan parçalar ile astarı birbirine diker.
- Taban astarını kalıbın altına çiviyle veya zımbayla tutturur. Taban, kullanıldıkça yıpranan alt parçadır.
- Parçaların eklenmesiyle oluşan sayayı kalıbın üzerine takar.
- Köseleyi, kalıba sabitlenmiş sayanın altına tutturur.
- Dikiş kanalı açar.
- Ökçeleri yapar ve takar.
- Fora, mekval, potuma ve gazuma dikişlerini yapar.
- Gerekli boya ve vernikleme işlemlerini gerçekleştirir.
- Ayakkabıyı kalıptan çıkarır.
- Ayakkabının içine topuk ve taban yastığını yerleştirir.
- Bağ ve toka gibi aksesuarları takar.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunur.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Meslekte kullanılan başlıca araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Saya, fora, zımparalı freze, kalıp yapma ve gerdirme makineleri
- Rezistanslı gerdirme makineleri
- Kesim presi
- Taban yapıştırma presi (havle)
- Çekiç
- Örs
- Tanalya (pense)
- Falçata (bıçak)
- Limati (eğe)
- Kerpeten
- Kanca
- Fora kaşığı
- Doğal deriler
- Suni deri
- Tekstil
- PVC
- Termoplastik
- Çivi
- İp
- Ökçeler
- Yapıştırıcılar
- Boya maddeleri
- Kesim bıçağı
- Masat
- Aksesuarlar
- Makas
- Dikiş iğnesi
- Sayacı bıçağı
- Freze bıçağı
- Zımparalar
- Ütü kaşığı
- Fırça
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Ayakkabı Yapımcısı/Ayakkabı İmalatçısı olmak isteyenlerin:
- El becerisine sahip olması
- Şekilleri zihninde canlandırabilmesi
- Nesnelerle çalışmaktan hoşlanması
- Gözlerini ve ellerini eşgüdümle kullanabilmesi
- Toza ve kimyasal madde kokularına alerjisinin olmaması
gerekir.
Ayrıca yaratıcılık, meslekte ilerlemeyi kolaylaştıran bir özelliktir.
Çalışma ortamı ve koşulları
Ayakkabı Yapımcıları/Ayakkabı İmalatçıları ayakkabı üreten fabrika ve atölyelerde çalışırlar.
Çalışma ortamı kimyasal madde ve rahatsız edici koku içerir. Ortam ayrıca kapalı, havasız ve kısmen gürültülüdür. Kullanılan kimyasal maddeler sağlığı bozucu durumlara neden olabilir.
Meslek çalışanları görevlerini yürütürken sayacı, dikişçi ve kesicilerle işbirliği hâlinde çalışırlar.
Eğitimin verildiği yerler
Mesleğin eğitimi, yeterli müracaat olması hâlinde tüm mesleki eğitim merkezlerinde verilmektedir.
Eğitim, “Ayakkabı ve Saraciye Teknolojisi” alanının “Ayakkabı Üretimi” dalında gerçekleştirilir. Bu kapsamda kalfalık ve ustalık eğitimleri verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için aşağıdaki koşullar aranır:
- En az ortaokul mezunu olup zorunlu eğitim çağında olmak
- Eğitim seviyesine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilecek durumda olmak
- Sağlık durumunun ilgili mesleğin öğrenimine elverişli olması
- Programın özelliğine göre gerektiğinde sağlık veya sağlık kurulu raporu sunmak
- 14 yaşını doldurmuş olmak
- Eğitim görmek istenen meslekte bir işyeri bulmak
- İşverenle çıraklık sözleşmesi imzalamak
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi ilköğretimden sonra 4 yıldır. Eğitimin 3 yılı kalfalık, 1 yılı ustalık eğitimidir.
Mesleğin seçimi 9. sınıfta yapılır. Ortak genel kültür dersleri ve meslek dersleri her sınıf seviyesinde verilmektedir.
Eğitim haftada 1 gün mesleki eğitim merkezlerinde, 4 gün ise çıraklık sözleşmesi yapılan işyerlerinde verilir. Çıraklık ve mesleki eğitim kapsamında ders programı genel bilgi dersleri ile meslek bilgisi derslerinden oluşur.
Teorik olarak verilen bilgilerin yanında işyerinde, usta öğreticinin gözetimi altında pratik çalışma yapılır.
Öğrenciler eğitim süresince:
- Saya, dikiş, fort ve bombe, kalıp yapma ve fora makinelerini tanır ve kullanma şekillerini öğrenir.
- Meslekte kullanılacak diğer araç, gereç ve malzemeleri tanır.
- Dikiş ve monte prensiplerini öğrenir.
- Kurutma metotlarını öğrenir.
- Ayak yapısı ölçülerini öğrenir.
- Kalıp seçimi ve kalıp çeşitleri hakkında bilgi edinir.
- Mevcut moda durumunu ve model tasarımını öğrenir.
- İstanbulpa ve kesim tekniklerini öğrenir.
- Yapıştırıcı sürme, saya bağlama ve kapama konularını öğrenir.
- Burun montesi, kamara montesi ve arka montesi işlemlerini öğrenir.
- Kösele tavlama işlemini öğrenir.
- Taban dikiş yatağı açma ve kapama işlemlerini öğrenir.
- Ökçe kaplama ve çakma işlemlerini öğrenir.
- Frezeleme, zımparalama, temizleme, cilalama ve ütüleme işlemlerini öğrenir.
- Kalıp hazırlamayı öğrenir.
- Fora dikimini öğrenir.
- Kalite kontrol, numaralama ve kutulama teknik ve yöntemlerini öğrenir.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitiminin 11. sınıfını başarıyla tamamlayanlara kalfalık belgesi verilir. 12. sınıfı başarıyla tamamlayanlara ise ustalık belgesi verilir.
Öğrenciler fark derslerini tamamladıkları takdirde meslek lisesi diploması ve mesleğiyle ilgili işyeri açma belgesi alabilirler.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Küçük ayakkabı atölyeleri ve ayakkabı fabrikaları mesleğin başlıca çalışma alanlarıdır. Meslek elemanları kendi işyerlerini de açabilirler.
Meslekte genellikle erkek eleman çalıştırılması söz konusudur.
Ayakkabıcılık mesleğinde üretimin %80’ine yakın bir bölümü ilkel ya da çok geri teknoloji ile yapılmaktadır. Bu durum sektörde daha çok emek yoğun işgücünün çalışması sonucunu doğurmuştur.
Hızla gelişen teknoloji bu sektörü de etkilemekte ve üretimde yeni teknolojilerin kullanılmasını zorunlu kılmaktadır. Yapılacak seri üretimler ve kullanılacak modern makineler sonucunda günümüzde sektörde çalışan elemanların işsiz kalmaları söz konusu olabilir.
Bunun yanında gelecekte bu meslekte yetişmiş ve modern araç ve gereçleri kullanabilecek elemanlara ihtiyaç olacaktır. Bu niteliklere sahip meslek elemanlarının işsiz kalmaları söz konusu olmayacaktır.
Yeterli sermaye ve deneyime sahip meslek elemanları kendi işyerlerini açabilirler.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı “Mesleki Eğitim Kanunu” gereğince işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere aşağıdaki tutarlardan aşağı olmamak üzere ücret ödenir:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 30’u
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde asgari ücretin net tutarının yüzde 15’i
- Aday çırak ve çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30’u
- Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine asgari ücretin yüzde 50’si
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıkları ile ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır.
Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Mesleki eğitim sonrasında çalışanların asgari ücretten başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilir.
Kendine ait işyeri olan meslek elemanlarının kazanç durumu aldıkları siparişe göre değişkendir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki Eğitim Merkezinden diploma alarak mezun olanlar, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans veya lisans programlarını tercih ettikleri takdirde ek puan alabilirler.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilirler.
Çeşitli eğitim ve kurslara katılarak mesleki bilgi ve beceriler artırılabilir.
İş hayatında ilerleme
Fabrikalarda çalışanlar işyerinin hizmet içi eğitimine katılarak ustabaşı unvanını alabilirler.
Meslek elemanları bağımsız işyeri açabilirler.
Benzer meslekler
Ayakkabı Yapımcısı/Ayakkabı İmalatçısı mesleğiyle benzer meslekler şunlardır:
- Modelci
- Ayakkabı tamircisi
- Sayacı
- Kesici
- Dikici
- Frezeci
Ek bilgiler
Kaynak dosyada ek bilgiler başlığı altında ayrıca bilgi verilmemiştir.
Kaynakça
- Meslek elemanları
- 3308 Sayılı Kanun
- MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği
- Çıraklık Eğitimi Program Kitapçığı
- “Çıraklık ve Yaygın Eğitim Faaliyetleri”, Milli Eğitim Bakanlığı Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü, Ankara-2005
- T.C. Milli Eğitim Bakanlığı “Ayakkabıcılık Meslek Dalı Eğitim Programı”, 1993, Ankara
- T.C. Milli Eğitim Bakanlığı “Örgün ve Yaygın Mesleki Teknik Öğretim Kurumları Tanıtıcı El Kitabı”, Nisan 1990, Ankara
- Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü “Türk Meslekler Sözlüğü”, 1983, Ankara, Yayın No: 173
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Meslek hakkında ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- Kariyer Kapısı
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: www.iskur.gov.tr
- Mesleğim Hayatım
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı: www.osym.gov.tr
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri veya Hizmet Merkezleri
Bu dosya meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.
