Tanım
Ayakkabı Modelisti, teknolojik gelişmelere ve günün modasına uygun olarak üretilmesi düşünülen ayakkabının elde veya bilgisayarda modelini çizen, şablon hazırlayan, numune dikimini sağlayan ve geliştiren kişidir. Üretimde kullanılacak malzemelerin kontrollerini yapar ve hataların giderilmesini sağlar.
Görevler
Ayakkabı Modelisti, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine, mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- Moda ile ilgili yerli ve yabancı televizyon, dergi, broşür ve benzeri yazılı ve görsel yayınları takip ederek model geliştirmek.
- Kullanılacak üretim teknolojisini dikkate alarak üretilecek ayakkabının elde veya bilgisayarda çizimini yapmak.
- Üretilecek ayakkabının modelini kalıp üzerine çizmek ve ıstampalarını hazırlamak.
- Ayakkabı üretiminde kullanılacak kalıpların modele uygun üretilebilmesi için kalıp üreticisi ile işbirliği yapmak.
- Üretilecek ayakkabı malzemelerinin alınmasında, malzemelerin orijinal model tasarımına uygun olması için satın alma bölümü çalışanlarıyla işbirliği yapmak.
- Farklı model ve tekniklerle ıstampalar çıkarmak.
- Numune dikimini takip etmek.
- Kalite kontrol yapmak.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Ayakkabı Modelistlerinin kullandığı araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Bilgisayar ve CAD-CAM programları; bilgisayar destekli tasarım ve bilgisayar destekli üretim programları.
- Çizim masası.
- Moda ve tasarımla ilgili kitap, dergi ve broşürler.
- Montaj makinesi.
- Şekillendirme makinesi.
- İlaç ısıtma fırını.
- Kalıp çıkarma makinesi.
- Ökçe çakma makinesi.
- Saraç makinesi.
- Saya kesim bıçakları.
- Makas.
- Yapıştırıcı.
- Deri dikiş makineleri.
- Deri traşlama makinesi.
- Taban monte ve sıkma presleri.
- Masat.
- Eğe.
- Çekiç.
- Örs.
- Danalya.
- Kerpeten.
- Zımba.
- Kanca.
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Ayakkabı Modelisti olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Moda ve teknolojiyi yakından takip etmek.
- Estetik görüş sahibi ve yenilikçi olmak.
- Araştırmacı ve yaratıcı olmak.
- Renkleri ayırt edebilmek.
- Ayrıntıları algılayabilmek.
- Sabırlı olmak ve başkalarını ikna edebilmek.
- Dikkatli ve işine özen gösteren biri olmak.
- Ekip çalışmasına yatkın olmak.
- Makine ve malzeme ile çalışmaktan hoşlanmak.
Çalışma ortamı ve koşulları
Ayakkabı Modelistleri genellikle büro veya atölye gibi kapalı ortamlarda, oturarak çalışır. Çalışırken işverenler, sayacılar, montajcılar, dikişçiler, kesiciler ve meslektaşları ile iletişim halindedirler.
Meslek, makinelerle çalışmayı gerektirir. Üretim yerlerinde kimyasal maddelerin bulunduğu alanlarda koku ve gürültüye maruz kalabilirler. Önlem alınmadığında bu durum solunum, işitme ve cilt hastalıklarına neden olabilir.
Çalışma ortamlarında yapıştırıcı ve katı sentetik mamuller kullanıldığı için çalışanların gerekli iş güvenliği önlemlerini almaları gerekir.
Eğitimin verildiği yerler
Yeterli sayıda müracaat olması durumunda mesleğin eğitimi, mesleki eğitim merkezlerinin Ayakkabı ve Saraciye Teknolojisi alanındaki Ayakkabı Modelistliği dalında verilir.
Bu dalda kalfalık ve ustalık eğitimleri bulunmaktadır.
Eğitime giriş koşulları
Çıraklık eğitimine başlayabilmek için aşağıdaki koşullar aranır:
- En az ortaokul mezunu olmak ve zorunlu eğitim çağında bulunmak. Eğitim seviyesine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınmak.
- Sağlık durumunun ilgili mesleğin öğrenimine elverişli olması. Programın özelliğine göre gerektiğinde bu durum sağlık veya sağlık kurulu raporuyla belgelendirilir.
- 14 yaşını doldurmuş olmak.
- Eğitim görmek istenen meslekte bir işyeri bulmak.
- İşverenle çıraklık sözleşmesi imzalamak.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi ilköğretimden sonra 4 yıldır. Eğitimin 3 yılı kalfalık, 1 yılı ise ustalık eğitimidir.
Meslek seçimi 9. sınıfta yapılır. Ortak genel kültür dersleri ve meslek dersleri her sınıf seviyesinde verilir.
Eğitim haftada 1 gün mesleki eğitim merkezlerinde, 4 gün ise çıraklık sözleşmesi yapılan işyerlerinde gerçekleştirilir.
Çıraklık ve mesleki eğitim kapsamında ders programı genel bilgi dersleri ile meslek bilgisi derslerinden oluşur. Teorik olarak verilen bilgilerin yanında işyerinde, usta öğreticinin gözetimi altında pratik çalışma yapılır.
Eğitim sonunda alınan belge
Meslek eğitiminin 11. sınıfını başarıyla tamamlayanlara kalfalık belgesi verilir. 12. sınıfı başarıyla tamamlayanlar ise ustalık belgesi alır.
Fark derslerini tamamlayanlar meslek lisesi diploması ve mesleğiyle ilgili işyeri açma belgesi alabilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Ayakkabı Modelistlerinin özel sektörde iş bulma olanakları oldukça yüksektir. Kamuda özelleşme nedeniyle çalışmak zorlaşmış olsa da aşağıdaki alanlarda iş bulabilirler:
- Özel sektör ayakkabı imalathaneleri ve işletmelerinin üretim ve AR-GE bölümleri.
- İhracat yapan firmalar ile bu firmaların büro ve atölyeleri.
- Ayakkabı yan sanayi fabrikaları.
- Deri aksesuar üretim işletmeleri.
- Moda ve tasarım merkezleri.
- Şirketlerin pazarlama bölümleri.
- Model tasarımı, geliştirme ve örnek üretim birimleri.
Ayakkabı Modelistleri model tasarımı, geliştirme ve örnek üretim birimlerinde teknik eleman olarak çalışabilir. Edindikleri bilgi ve becerileri ayakkabı üreten fabrika ve atölyelerde veya giyim sektöründe uygularlar.
Bazen edindikleri bilgileri stilist veya konfeksiyon moda tasarımcıları ile paylaşırlar. Yeni moda ürünlerin oluşumunda öncülük edebilirler.
Eğitim süresince ve eğitim sonrası kazanç
Eğitim süresince
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu gereğince, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere belirli oranların altında olmamak üzere ücret ödenir:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde, asgari ücretin net tutarının yüzde 30'undan.
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde, asgari ücretin net tutarının yüzde 15'inden.
- Aday çırak ve çırağa, yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30'undan.
- Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine, asgari ücretin yüzde 50'sinden.
Eğitim gören öğrencilerin iş kazası ve meslek hastalıklarıyla ilgili sigorta primleri devletçe karşılanır. Öğrenciler, mesleki eğitim yaptıkları işletmelerin sosyal imkânlarından faydalanır.
Eğitim sonrası
Kamu sektöründe istihdam edilenler, tabi olunan mevzuata göre maaş alır.
Özel sektörde çalışanların asgari ücretten başlayan kazanç durumu; çalışılan işyerinin büyüklüğüne, kişinin tecrübesine, bilgisine, yeteneğine, çalışma kapasitesine ve sektörün ücret düzeyine göre değişebilir.
Kendi işyerini açanların oldukça yüksek gelir elde etmeleri mümkündür. Kaynak dosyada bunun dışında sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mesleki Eğitim Merkezinden diploma alarak mezun olanlara, alanın veya bölümün devamı niteliğinde olan ve YKS Kılavuzunda belirtilen yükseköğretim ön lisans ve lisans programlarını tercih ettikleri takdirde ek puan verilir.
Mezunlar, yükseköğretime giriş sınavlarında başarılı oldukları takdirde YKS Kılavuzunda belirtilen programlara yerleştirilebilir.
Çeşitli eğitim ve kurslara katılarak mesleki bilgi ve beceriler artırılabilir.
İş hayatında ilerleme
Ayakkabı Modelistleri işe ilk başladıklarında tecrübeli meslektaşlarının gözetiminde çalışır. İşletmenin yapısına göre hizmet içi eğitim programlarına katılarak teknik bilgilerini artırabilirler.
İşletmelerde çalışmaya başlayanlar, belirli bir deneyimden sonra işletmenin organizasyon yapısına bağlı olarak şu görevlere gelebilir:
- Üretim ve model geliştirme şefi.
- Kalite kontrol şefi.
- Yönetici yardımcısı.
- Yönetici.
Benzer meslekler
- Moda Tasarımcısı.
- Stilist.
- Ayakkabı Teknisyeni.
- Deri Tekstil Tasarımcısı.
- Deri Aksesuarları Teknisyeni.
- Grafiker.
Ek bilgiler
Kaynak dosyada Ayakkabı Modelisti mesleği için ayrıca ek bilgi belirtilmemiştir.
Kaynakça
- 3308 Sayılı Meslek Eğitimi Kanunu.
- Mesleki ve Teknik Eğitim Yönetmeliği.
- İstanbul Küçükçekmece Halkalı Tasev Ayakkabı Meslek Lisesi Müdürlüğü.
- Meslek elemanları ve öğreticiler.
- T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, “Ayakkabıcılık Meslek Dalı Eğitim Programı”, 1993, Ankara.
- T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, “Örgün ve Yaygın Mesleki Teknik Öğretim Kurumları Tanıtıcı El Kitabı”, Nisan 1990, Ankara.
- Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü, “Türk Meslekler Sözlüğü”, 1983, Ankara, Yayın No: 173.
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması-ISCO 08.
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar.
Ayrıntılı bilgi için
Ayakkabı Modelistliği hakkında ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları.
- Kariyer Kapısı.
- Türkiye İş Kurumu.
- Mesleğim Hayatım.
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı.
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri veya Hizmet Merkezleri.
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.