Tanım
Arkeolog; insanın dünya üzerinde görülmesinden ortaçağa kadar geçen süreç içinde insana ilişkin her türlü kalıntı ve buluntuyu, doğal çevre ile insan arasındaki ilişkileri yüzey ve sualtı araştırmaları ile kazılarla ortaya çıkaran, inceleyen, değerlendiren ve koruyan kişidir.
Görevler
Arkeolog, iş süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına, çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak çalışır.
Başlıca görevleri şunlardır:
- İş organizasyonu yapmak.
- Eski çağlardan günümüze kalmış toprak veya su altındaki eserleri gün ışığına çıkarmak için kazılar yapmak.
- Kazılardan elde edilen eserleri temizlemek.
- Parça eserlerin yapıştırılmasını, bakımını, onarımını ve restorasyonunu yapmak.
- Eserlerin kaydını tutmak, korunmasını sağlamak ve halkın bilgisine sunmak.
- Kültür Bakanlığında çalışması durumunda kazılarda gözlemci olarak görevlendirilmek.
- Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurullarının SİT alanı belirleme çalışmalarına temel oluşturan raporlar hazırlamak.
- Korunması gereken kültür ve tabiat varlıklarını saptamak ve kaydını tutmak.
- Kültür ve tabiat varlıklarına yönelik koruma ve restorasyonlar konusunda kararlar çıkarılmasını sağlamak.
- Çevresindeki antik kentlerin, yani ören yerlerinin, belirli aralıklarla denetimini yapmak.
- Müzelerde çalışması durumunda koleksiyoncuların denetimini yapmak.
- Mesleki gelişim faaliyetlerinde bulunmak.
Kullanılan araç, gereç ve ekipman
Arkeologların çalışmalarında kullandığı araç, gereç ve ekipmanlar şunlardır:
- Spatula (ucu sivri küçük mala)
- Kazma
- Kürek
- El arabası
- Keski
- Jeolog çekici
- Dişçi aletleri
- Su terazisi
- Fırça
- Süpürge
- Kaldıraç
- Vinç
- Kepçe
- Fotoğraf makinesi
- Metre
- Ölçüm ve çizim araç-gereçleri
- Kimyasal maddeler
- Sondaj aletleri
Mesleğin gerektirdiği özellikler
Arkeolog olmak isteyenlerin şu özelliklere sahip olmaları gerekir:
- Tarih ve kültür konularına meraklı ve bu alanlarda başarılı olmak.
- Açık havada çalışmaktan hoşlanmak.
- İyi bir gözlemci ve araştırmacı olmak.
- Sözel düşünme gücüne sahip olmak.
- Neden-sonuç ilişkisini ortaya çıkarabilme gücüne sahip olmak.
Çalışma ortamı ve koşulları
Arkeologlar görevlerine göre değişik ortamlarda çalışırlar. Araştırma yapan arkeologlar çoğunlukla okuyarak ve yazarak görev yapar. Yaz aylarında kazı çalışmalarını açık havada yürütürler.
Müzelerde çalışan arkeologlar için çalışma ortamı temiz ve sessizdir. Bir kazıda ilginç bir parçanın bulunması ve ait olduğu dönemin belirlenmesi uzun ve zahmetli bir çaba sonucunda gerçekleşir.
Arkeologlar; eski çağ tarihçisi, heykeltıraş, mimar, topograf, teknik ressam, fotoğrafçı ve epigraf gibi meslek elemanlarıyla sürekli iletişim hâlinde çalışırlar. Epigraf, yazıt okuyan kişidir.
Eğitimin verildiği yerler
Meslek eğitimi üniversitelere bağlı fakültelerin “Arkeoloji” ve “Arkeoloji ve Sanat Tarihi” bölümlerinde verilmektedir.
Eğitime giriş koşulları
Arkeoloji eğitimine giriş için aşağıdaki koşullar belirtilmiştir:
- Lise veya dengi okul mezunu olmak.
- YKS kılavuzunda belirtilen giriş koşullarını taşımak.
- Meslek yüksekokulları ile açık öğretim ön lisans programlarının DGS Kılavuzunda belirtilen bölümlerinden mezun olmak.
- Ön lisans mezunlarının, ÖSYM tarafından açılan DGS’de başarılı olmaları hâlinde Arkeoloji lisans programına dikey geçiş yapabilmeleri.
Eğitimin süresi ve içeriği
Mesleğin eğitim süresi 4 yıldır.
Eğitim süresince verilen mesleki derslerden bazıları şunlardır:
- Anadolu uygarlıkları
- Antik mimariye giriş
- Klasik arkeolojiye giriş
- Mitoloji
- Klasik dönem mimarisi
- Klasik dönem heykel sanatı
- Yunan ve Roma resim sanatı
- Roma dönemi mimarisi
- Roma dönemi heykel sanatı
- Roma dönemi seramik sanatı
- Antik şehircilik
Eğitim sonunda alınan belge
Eğitimini başarı ile tamamlayanlara lisans diploması verilir.
Çalışma alanları ve iş bulma olanakları
Arkeologların çalışma alanları şunlardır:
- Üniversiteler
- Müzeler ve Anıtlar Genel Müdürlüğüne bağlı çeşitli müzeler
- Kültür ve tabiat varlıklarını koruma kurulları
- Özel müzeler
- Vakıflar Genel Müdürlüğü
- Maden Tetkik Arama Enstitüsü
Üniversitelerde öğretim görevlisi veya araştırmacı olarak çalışabilirler. Arkeologların çalışma alanı oldukça dardır ve personel alımı sınırlıdır. En çok istihdam alanı sağlayan kurum Kültür ve Turizm Bakanlığıdır.
Kendisini yetiştirmiş ve iyi derecede yabancı dil bilen arkeologlar profesyonel turist rehberi olarak da çalışabilirler.
Eğitim süresince ve sonrası kazanç
Eğitim süresince
Yükseköğrenimleri süresince öğrenciler, Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün verdiği kredi ve yurt hizmetlerinden yararlanabilirler. Ayrıca çeşitli resmî ve özel kurum ve kuruluşlar tarafından sağlanan burslardan faydalanabilirler.
Bunun yanı sıra öğrenciler, mesleğin eğitimi sırasında istek ve donanımlarına göre özel firmalarda çalışarak deneyim ve kazanç elde edebilirler.
Eğitim sonrası
Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar hizmet sınıfının ücretini alır. Zam ve tazminatlardan yararlanır.
Özel bir kurum veya kuruluşta çalışacak olanların ücreti, işyerinin büyüklüğüne ve çalışanın bilgi ve becerisine bağlı olarak işveren tarafından belirlenir. Kaynak dosyada sabit bir maaş rakamı belirtilmemiştir.
Meslekte ilerleme
Mesleki eğitimde ilerleme
Mezunlar yüksek lisans ve akademik kariyer yapabilirler. Akademik kariyerlerine uygun olarak yükseköğretim kurumlarında araştırma görevlisi, doktor, doçent ve profesör gibi unvanlara yükselme olanağına sahiptirler.
İş hayatında ilerleme
Arkeologlar belli bir alanda uzmanlaşabilirler. Uzmanlaşabilecekleri alanlardan bazıları şunlardır:
- Eski tunç çağı eserleri
- Konservasyon
- Sikke ve numismat
- Arkaik dönem heykeltıraşlığı
- Helenistik çağ mimarisi
- Seramik
Benzer meslekler
- Sanat Tarihçisi
- Tarihçi
Ek bilgiler
Arkeoloji kelime anlamı ile eskinin ilmidir. Eski medeniyetleri maddi kalıntılar yolu ile inceleyen bir bilimdir.
SİT, eskiden insanların oturdukları yerlere verilen addır. SİT türleri şunlardır:
- Mağaralar
- Kaya altı sığınakları
- Tümülüs ve höyükler
- Antik kentler
- Kutsal alanlar
- Mezarlıklar
- Sualtı sitleri
Kaynakça
- Meslek elemanları
- Çeşitli üniversitelerin katalogları
- ÖSYM Üniversiteler, Yükseköğretim Programları ve Meslekler Rehberi – 2000
- Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması, ISCO-08
- Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) üyesi kuruluşlar
Ayrıntılı bilgi için
Ayrıntılı bilgi için aşağıdaki kaynaklara ve kurumlara başvurulabilir:
- İlgili eğitim kurumları
- Türkiye İş Kurumu web sayfası: https://www.iskur.gov.tr
- Kariyer Kapısı: https://kariyerkapisi.cbiko.gov.tr/
- ÜNİ-VERİ: https://www.cbiko.gov.tr/projeler/uni-veri
- Ulusal Meslek Bilgi Sistemi: http://mbs.meb.gov.tr/
- T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı: http://osym.gov.tr/
- Bünyesinde “Meslek Bilgi Merkezi” bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezleri
Bu dosya, meslek seçme aşamasında olan gençleri bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Meslek mensupları, işyerleri, mesleğin eğitim yerleri ve meslek odalarından bilgi alınarak oluşturulmuştur.
Kaynak notu
Bu metin İŞKUR "Meslekleri Tanıyalım" meslek bilgi dosyasından derlenmiş ve web okunabilirliği için düzenlenmiştir.